25.Динамикалық және паралитикалық ішек өтімсіздігінің клиникасы және диагностикасы.

Динамикалық (функциональды) ішек өтімсіздігі ішек перистальтикасының бұзылу салдарынан болады. Оны түйілу (спастикалық) және салдану (параличтік) деп екіге бөледі. Құрсақ ағзаларының жедел қабынуы (аппендицит, холецистит, панкреатит, перитонит т.б.), олардың жарақаттануы, іш астарының сыртына қан ұялауы (гематома), паранефрит т.б. салдану ішек өтімсіздігінің негізгі себептеріне жатады. Ішектің қабырғасының тегіс етінің әлсізденуіне байланысты кездесетін ішек түйілуі динамикалық депаталады. Илеустің бұл түрін тырысқан және салды деп екіге бөледі.

Спастикалы түрі- ішек қабырғасының тырысуынан оның өзегі тарылуымен байланысты болса, паралитикалық илеусте ішек созылған, өзегі кеңіген, оның тонусы - қозғалуы нашарланған.

Ішек түйілуі ауруы көбінесе ер адамдарда (56,4%) байқалады. Мұның себебі ауыр жұмыс, іштің жарақаттары.

Динамикалық:

Спастикалық: Паралитикалық:

( дизентерия, (Жарақат, улану) колика лапаротомия, шажырқай тамырларының

тромбозы т.б.)

Клиникасы:Динамикалық өтімсіздікте қайталамалы жасыл аралас құсу, іштің керілуі, нәжіс пен газдардың тоқтауы, айқын интоксикация байқалады. Көкеттің жоғарылауынан тынысы қиындайды. Ауру көбінесе кенеттен басталады, шок жағдайлары да дамып тұрады. Іштің ауырсынуы толғақ тәрізді сипатталады, нәжістің бөгелуі ауаның бөгелуі, жиналуы, көп түрдегі құсулар. Өтімсіздіктің деңгейіне байланысты нәжістің және желдің бөгелу симптомдары байқалады. Алдыңғы ішек өтімсіздігіне қарағанда құсу қаттырақ болады және де жеңілдік бермейді. Антиперистальтиканың себебіне байланысты нәжістің иісі болуы мүмкін. Жоғалған сұйықтықтар кезінде клоникалық қалтырауларды шақыруы мүмкін. Ауру асқынған кезде жоғарлайды.Илеус ауруларының көріністері – дене қызуы - аурудың басталу кезеңінде көтерілмеген. Тек перитонит бастала келе дене қызуы көтеріледі.Тамыр соғуы кезбе нервтің қозуы әсерінен сиректеледі(брадикардия), қан қысымы бұзылмаған. Бұлардың өзгеруі кейініректе перитонит басталуына сай байқалады.Ішек түйілуі көріністерінің – алғашқы, негізгі және қосымшатүрлері бар (Мондор).Алғашқыкөріністері - ауырсыну, кұсу.Негізгіқөріністері – нәжіс және жел жүрмеуі, іш кебуі.Қосымшакөріністер жалпы жағдайдың бұзылуымен байланысты.

Ауырсыну- аурудың басталуының хабаршысы. Ауырсыну күшейе келе науқас жағдайын нашарлайды, оның беті суық термен жабылады, кейде іштің қатты ауырсынуынан есінен танады (ауырсыну шогі). Мұндай шоктың тек ішек түйілуінде ғана емес ойық жара перфорациясында да байқалатындығы диагнозды қиындатады. Алғашқыда бір орында басталатын ауырсыну уақыты өте келе іштің барлық бөлімдеріне жайылады. Ауырсыну толғақша жиі-жиі қайталанып және күшейіп тұрады. Науқас іш ауыруының келесі қайталануын үрейлене күтеді. Іш ауыруының өз бетімен басылуы ішек түйілуінің жазылғанын немесе түйілген ішектің шіріп ауыр перитониттің басталғанын дәлелдейді.

Іштің ауырсынуының бәсенденуі түйілген, қысылған ішектің параличінің - қозғалу мұршасының нашарланғандығының көрінісі. Бұдан әрі ішек гангренасы, перфорациясы коллапске, науқас өліміне ұшыратады. Осы жағдайға үшыраған аурулар туралы Мондор былай жазған: "как печален ход этой болезни, когда больному кажется, что он выздоравливает, в действительности он при смерти".

Құсу- іш ауыруымен қатар басталады. Құсықта алғашқыда тағам қалдықтары болса, қейініректе өт және көкшіл түсті сұйық, одан соң – нәжіс қосылған жаман иісті сұйық. Нәжіспен құсу - ішек түйілуінің ауыр асқынғандығын көрсететін белгі болып саналады.

Жиі құсу ішектің жоғарғы бөлімінің, ал сирек құсу ішектің төменгі бөлімінің түйілгенін дәлелдейді. Құсу кекірікпен және ықылықпен қоса байқалады.

Нәжістің, газдың шықпауы - аурудың басты симптомдарының бірі болып саналады. Бірақта ішектің жоғарғы бөлімінің түйілуінде – нәжіс және газ шығуы мүмкін. Бірақта олардан соң аурудың жағдайы жақсармайды, іш кебуі сақталады, ішектің қозғалу дыбысы жоғалады.

Метеоризм- алғашқыда аумағы кішкене шар тәрізді "ісік" және ішектің ''ісіктен" жоғарғы бөлімінде күшті қозғалыс. Перистальтика іш ауыруын күшейтеді. Едәуір уақыт өткен соң метеоризм күшейеді, ал іш ауырсынуы және перистальтика жоғалады. Бұл ішек параличін және аурудың асқынғандығын дәлелдейді.

Жалпы көріністер- дене қызуы қөтерілмеген, тамыр соғуы минутына 80, шамалы ентігу, қан қысымы аз ғана төмендеген, бет пішіні үрейленген, қызарған. Тілі құрғаған, зәрі азайған. Алғашқыда байқалатын бұл жеңіл өзгерістер ішек түйілуінің жоқтығын дәлелдей алмайды. Біраз уақыттан соң (48 сағат) Диагностика:Науқастың ішін тексеру- ішті көзбен көріп оның өзгергендігін анықтаудың маңызы зор. Ол арқылы іштің кебуі, көлемінің бұзылғандығы, операциядан соңғы тыртықтар анықталады.

Ішті қолмен сипау ,басу- ішті қолмен басып, сипап тексерумен іштіңкебуі салдарынан пайда болған "ісік" – (шектелген іш кебу), шұжық формалы "ісікІшті саусақпен соғу(перкуссия) мен – тимпанитті - жіңішке дыбыс және ішектің экссудат жиналған орындарынан жуан дыбыс шығатындығы анықталады.

Ішті тыңдаумен(аускультация) - ішектегі газдың және сұйықтың қозғалып ағуына байланысты дыбыс, кейде тамшы дыбысы естіледі. Перитонитпен асқынған ішек түйілуінде ішек дыбысы жоқ - іште "үрейлі тыныштық". Бұл ішек салдануымен байланысты симптом - жаман, қатерлі жағдайдың куәсі. Егер бұдан әрі қажетті операция кешіксе коллапс басталып науқас өліміге ұшырайды.

Тік ішек және қынап арқылыеркектерде - тік ішек, ал әйелдерде жыныс мүшесі арқылы тексеріспен – оларда ісік жоқтығы анықталады.

Кейде ішекке қоса екінші қолмен ішті тексереді. Тік ішекке енгізілген саусақта қан көрінуі инвагинацияны, ал жұмсақ ауырғыш "ісік" анықталуы Дуглас абсцессін дәлелдейді. "Обухов ауруханасының симптомы" - (тік ішекте дәрет жоқ, ішек созылмалы, кеңейген, сфинктер ашық) ішек түйілгендігінің дәлелі.

Валь симптомы- іштің бетінен ішек перисталътикасының және антиперисталътикасының көрінуі.

1889 жылы Валь ішек түйілуінің төрт көрінісін айырып жазған:

1) іш ассиметриясы,

2) ішек қозғалысының күшеюі,

3) іштің "ісінуі",

4) перкуссиядағы тимпанит.

Су шалпылы («шум плеска»)- ішті қолмен басып шайқағандағы созылмалы ішекте жиналған сұйықтың шайкалуынан дыбыс естілуі.

Диагнозды анықтау келесі жағдайлар негізінде жүргізіледі :

1. Анамнез.Науқастың ауыр халіне қарамай аурудың қалай басталғанын, нәжістің сипатын және ақырғы рет қашан болғанын анықтау керек. Бұрында ұстамалары болды ма екенін білу керек. Науқастан қандай операция болды және жарақаттары бар ма екенін немесе ауыратынын анықтау керек.

2.Қарағанда: науқасты толық және анық қарау керек. Науқастың жедел ішек өтімсіздігін қарағанда жара қақпасының жиі кездесетін жерінен бастау керек, өйткені қысылған жарықты анықтау қажет. Кейін науқастың тері жабындысындағы тыртықты тексеру керек. Операциядан кейінгі жараны тексерген сияқты ішті қараған кейін шектелмеу керек. Кеудені де қарау керек. (мүмкін бұрын торакоабдоминальді оқ тиіуі болған шығар) Бұрын оқ тиген жерде ішектің жабысуына немесе дифрагмальді жарыққа күмандануға болады.Жедел ішек өтімсіздігіне ішті зерттегенде керекті белгілерді байЖІӨ-гі кезінде пальпацияны байқап жасау керек, жұмсақ екі қолмен науқастың құрсақ қабырғасына беткей пальпация жұмсақ түрде ауырсыну тудырмау керек. Терең пальпацияда ауырсыну жері табылады, онда қысылған ішектің орналасуы сәйкес келеді. Пальпация кезінде тексеріп жатқан саусаққа ішектің қатаюы сезілуі мүмкін немесе созылыңқы қорғанысы байқалады.

Лаборатория:Қан қоюлануы, ЭТЖ шапшаңдануы, хлоридтер кемістігі (500-550-ден 400-300 мг/проц. дейін). ЖІӨ алғашқы кезеңінде өзгерістер болмайды. Өршіген кезде науқаста өзгерістер пайда болады Олигоурия. эритроцитоз байқалады 5 - 6 млн .гемоглобин жоғарлайды 100-120% дейін.лейкоцитоз 16000

Ретгенмен тексергенде-Клойбер тостағаншасы анықталмайды динамикалық түрде.