Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
экономика-1.docx
Скачиваний:
3
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
184 Кб
Скачать
☆

1. Еңбекақының мәні мен қағидалары.

Еңбекақы - еңбектің көлеміне, сапасына және күрделілігіне сәйкес төленетін сыйақы, жұмыс күшінің бағасы.

Еңбекақы нақтылы еңбекақы және көрсетілген еңбекақы болып ажыратылады. Көрсетілген еңбекақы – бұл есептелінген және жұмыскерлердің белгілі уақыттағы еңбегіне ақшадай төленетін еңбекақысы. Нақтылы еңбекақы – бұл еңбекақысына белгілі сандағы тауарларды және қызметтерді сатып алуына, ие болуына мүміндігі бар.

Еңбекақы төлеуді жақсарту саясатында және оны ұйымдастыруда, кәсіпорын мына принциптерге сүйену керек: -әділдік, яғни еңбектің күрделілігне сәйкес төлеу; -еңбекақыны мамандық деңгейіне, орындалатын жұмыс күрделілігіне қарай есептеу, -еңбек жағдайындағы зиянды және еңбекті ауырлығын есепке алу; -еңбек сапасын көтеруге жұмыскердің еңбекке тыңғылықты қатынасын ынталандыру; -еңбекте сапасыз өнім өндірілген және өзінің жұмысына жаупкерсіз қараған жұмыскерлерді материалдық жағынан әкімшілік жазаны қолдану; -еңбек өнімділігінің өсу қарқыны, орта еңбекақы төлеудің өсу қарқынынан артуы; -инфляцияға сәйкес еңбекақыны төлеу деңгейін тиісінше индексация жасау; -кәсіпорында сәйкес еңбекақы төлеу жүйесін жақсартып, прогрессивті түрлерін қолдану.

Еңбекақы төлеу негізгі және қосымша түрлерге бөлінеді.

Кәсіпорындарында еңбекақы төлеудің негізгі түрлері мен әртүрлі жүйелері қолданылады. Оның ішінде кең тараған түрі: кесімді еңбекақы мен мерзімді еңбекақы төлеу.

Кэсіпорында жалақыны ұйымдастырудың негізгі элементтері: -жалақы қорын қалыптастыру; -еңбекті нормалау; -тарифтікжүйені сақтау; -жалақы жүйесін және оның негізгі нысандарын анықтау.

2. Өндірістік кұрылымның түрлері. Өндірісті ұйымдастыру түрлері.

Кәсіпорындардың өндірістік құрылымының үш түрі бар. Олар заттық, технологиялық және аралас (заттъқ-технологиялық) болып келеді.Заттық құрылымда кәсіпорынның негізгі цехтары, оның бөлімшелерінің әрқайсысы өнімнің бір түрін, я болмаса оның бөлігін (түйінін, агрегатын) немесе бөліктердің бір тобын өндірумен айналысады.Технологиялық құрылым өндірістің технологиялық даралығын анықтайды. Аралас (заттық-технологиялық) құрылым бір ғана машина жасау зауытында негізгі цехтардың әрі заттық, әрі технологиялық қағидаға негізделіп ұйымдастырылуын сипаттайды.

Өндірісті ұйымдастыру түрі — өнеркәсіптік өндірісті ұйымдастыру ерекшеліктері және техникалық деңгейіне жалпы сипаттама беруді түсіндіреді. Өндірісті ұйымдастыру түріне мынадай факторлар әсер етеді: мамандандыру деңгейі; өндіріс көлемі; нарықтық экономика жағдайындағы шығарылатын өнім номенклатурасының тұрақтылығы.

Өндірістің негізгі үш түрі бар: жеке өндіріс, сериялық өндіріс, жаппай өндіріс.

Жеке өндіріс — әр түрлі және тұрақты емес номеңклатуралы өнімдерді жекелеп өндіруді қарастырады.

Жеке өндіріс — дара өндірістің бір түрі болыл табылады, мысалы, космостық объектілерді дайындау.

Сериялық өндіріс — кең номенклатуралы, біртектес өнімдерді бір уақытта сериялармен шығаруды қарастырады.

Жаппай өндіріс — үздіксіз және шектелген номенклатуралы біртектес өнімнің үлкен көлемде, ұзақ кезеңде дайындалуы жөнінде сипатталуы.

№8 емтихан билеті.