1. Қазақстан экономикасы құрылымын әртараптандыру мәселелері.

Тәуелсіздік алғаннан кейін Қазақстан жаһандық экономикада әлемдік тауар нарығына мұнай, газ, қара, түсті, сирек кездесетін және асыл металдар мен уран өнімдерін шығаратын ел ретінде қарастырылады. Ауыл шаруашылығы өнімдерінен астық экспортының келешегі бар екені дәлелденді.

Бүгінгі таңда Қазақстанды әлемдік қоғамдастық нарықтық экономикаға сай мемлекет ретінде мойындап отырғанын атап өту керек, ол ТМД елдерінің ішінде бірінші ел болып инвестициялық рейгингіне ие болды.

Дүниежүзілік банк Қазақстанды әлемдегі инвестиция салуға ең тартымды 20 елдің қатарына қосты. Тәуелсіздік жылдары Қазақстан экономикасына 50 млрд. астам АҚШ долл. тартылды.

Қазақстанның қазіргі таңдағы экономикасында мынадай проблемалар орын алуда:

- экономиканың шикізаттық бағыттылығы; -әлемдік экономикаға ықпалдасудың әлсіздігі;

-ел ішіндегі салааралық және өңіраралық экономикалық ықпалдасудың босаңдығы; -өңдеуші өнеркәсіп өнімділігінің төмендігі; -ішкі нарықта (шағын экономика) тауарлар мен қызметтерге деген тұтыну сұранысының мардымсыздығы; -өндірістік жэне әлеуметтік инфрақұрылымның жеткілікті дәрежеде дамымауы; -мұнай-газ және кен-металлургиялық кешенге жатпайтын экономика; -салаларында негізгі қорлардың тез тозуы;-кәсіпорындардың жалпы техникалық және технологиялық тұрғыдан артта қалуы; -ғылым мен өндіріс арасында ұтымды байланыстың болмауы;

ЖІӨ-нің бір долларына электр энергиясының жүмсалу деңгейі бойынша, сондай-ақ экономика салаларындағы еңбек өнімділігі бойынша кейбір индустриялық дамыған елдерден 7-10 еседен астам артта қалып отырмыз.

Қазақстан кәсіпорындарының негізгі қорлары қүлдырау алдында. 2001 жылдың басында негізгі капиталдың тозу дәрежесі орта есеппен 29,7 % құрады. Бірқатар салаларда негізгі капиталдың нақты тозуы 50 % және одан астам деңгейге жақындауда.

Қазіргі уақытта қолданылып жүрген кәсіпорынның қарауында қалған пайда есебінен негізгі капиталды жаңартуға қаржы ресурстарын жинақтау тәртібі сапалық жағынан ескірген жабдықты ауыстыруға ынталылық туғызбайды және оны жаңартуда белгілі бір дәрежеде тежеуші болып отыр.

2. Еңбек өнімділігін өсіру жолдары.

Еңбек өнімділігін арттыруда ең бастапқы мәселе – ірі индустрияны материалдық негізде қамтамасыз ету, өндіріске ғылыми-техникалық жетістіктерді ендіру, жұмыскерлердің білімін көтеру, мәдени-техникалық деңгейін арттыру, еңбек тәртібін реттеу және оны ұйымдастыруды жақсарту.

Еңбек өнімділігінің өсу резервтері деп жүзеге асырылатын нақты және затты еңбектің үнемделу мүмкіндіктерін айтады. Ішкі өндірістік резервтерге техника мен жұмысшы күнін жетілдіру мен тиімді пайдалануды, жұмыс уақытын қысқартуды, шикізат пен материалды үнемдеуді, қондырғыларды тиімді пайдалануды жатқызамыз. Ішкі өндірістік резервтерге еңбек сыйымдылығын төмендету, кадрлар құрылымын жетілдіру резервтері, еңбек құралдарын үнемдеу резервтері жатады.

Отандық тәжірибеде еңбек өнімділігін жоғарылату резервтерінің келесі классификациясы кеңінен таралды.

1.Өндірістің техникалық деңгейін жоғарылату: - өндірісті механикаландыру мен автоматтандыру; - қондырғылардың жаңа түрлерін енгізу; - жаңа технологиялык. процестерді енгізу; - бұйымдардың конструкциялық касиетін жақсарту;

- шикізат сапасы мен жаңа конструкциялық материалдардың сапасын жоғарылату.

2.Өндіріс пен еңбекті ұйымдастыруды жақсарту: - нормаларды және қызмет ету аумағын жоғарылату; - норманы орындай алмайтын жұмысшылардың санын азайту; - басқару құрылымын ықшамдау; - есептеу мен есептегіш жұмыстарын механикаландыру; - жұмыс уақытын өзгерту;

- өндірістің мамандану деңгейін жоғарылату.

3.Сыртқы, табиғи жағдайларын өзгерту: - көмірді, мұнайды, руданы өндірудің жағдайын өзгерту; - пайдалы заттар құрамын өзгерту.

4.Өндірістегі құрылымдық өзгерістер: - өнімнің жеке түрлерінің үлестік салмағын өзгерту; - өндірістік бағдарламаның еңбек сыйымдылығын өзгерту;

- сатып алынатын жартылай фабрикаттар мен қосалқы бұйымдардың үлесін өзгерту.

№2 емтихан билеті