3. Есеп. Тапсырма: кестедегі мәліметті пайдалана отырып, кестедегі жетіспейтін көрсеткіштерді әрбір вариант бойынша ашық жолдарды топтастыру ұсынылады.

Вариант	Баға, тг	Өзіндік құн, тг	Пайда, тг	Рентабельділік, %
1	100	90	100-90=10	10 * 100% / 90 =11
2	100	100	100-100=0	0 * 100% / 100=0
3	100	110	100-110 = -10	-
4	100	80	100-80=20	20 * 100% / 80 = 25
5	200	160	200-160=40	200-160=40

№16 емтихан билеті

1.Пайданың мәні, түрлері.

Пайда – жаңадан құрылған құндылықтың бөлігі.

Экономикалық категория ретінде:

-пайда кәсіпорыннның мақсаты болады;

-пайда кәсіпорын ісінің нәтижісін бағалайтын көрсеткіш, пайда кәсіпорынның абсолютты нәтижесін көрсетеді;

-пайда кәсіпорынды дамыту мен қаржыландыру көзі болып табылады.

Пайданың қызметтері:

-инвестициялық қызмет–яғни кәсіпорын инвестициялық шешімдерді қабылдаудың негізі,

-нәтижелі (бағалайтын)–яғни нақты алынған пайда ресурстарды пайдалану нәтижелілігін көрсетеді,

-қаржыландыр–яғни кәсіпорын өзін-өзі қаржыландыру көзі болып табылады,

-ынталандыру–қызметкерлерді ынталандыру көзі болып табылады.

Пайда алу элементтері:

1)Өнімді сатудан (жұмыс, қызмет) алынған пайда = өнім сатудан түскен табыс (ҚҚС пен акциздерді шегергенде) – сатылған өнімнің өзіндік құны;

2)материалдық құндылықтарды сатқанннан түскен пайда = материалдық құндылықтарды сатқаннан түскен табыс – осы құндылықтарды өткізуге жұмсалған шығындар;

3)өткізуден тыс операциялардан түскен пайда = өткізуден тыс операциялардан түскен табыс - өткізуден тыс операциялардың шығындары.

2.Рентабельділіктің экономикалық мәні мен түрлері.

Рентабельділік (табыстылық) - бұл өндіріс кәсіпорын жұмысының сапасын сипаттайтын жалпы көрсеткіш. Себебі тапқан пайданың көлеміне қарамай, кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық қызметінің толық салалық бағасын тек табыстылықтың деңгейі ғана көрсете алады. Ол пайданың өндіріс қорына немесе өнімнің өзіндік қүнына қатынасын білдіреді. Табыстылықтың көрсеткіші өндіріске кеткен шығын мен табысты салыстыра отырып, өндірістің тиімділігін бағалайды.

Рентабельділік – салыстырушылық қасиеті бар, тиісіше әр түрлі шаруашылық субъктілерін салыстыру кезінде қолданылатын салыстырмалы көрсеткіш. Рентабельділік кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық қызметінің экономикалық тиімділігін, яғни пайдалылығын бағалау өлшемі болып саналады.

Санау әдісі бойынша халық шаруашылығында кәсіпорын немесе өндіріс рентабельдігі Р_{өндіріс} және өнім рентабельдігі Тб_өнім болып екіге бөлінеді. Кәсіпорын немесе өндіріс рентабельдігі пайданың П өндірістік негізгі қорлар НҚ мен айналым қаражаттарының АҚ орташа жылдық құнына қатынасын білдіреді: Р_{өндіріс}= П х100% /(НҚ+АҚ),

Өнім рентабельдігі пайданың П өнімнің өзіндік құнына Өm қатынасын көрсетеді: Р_өіш=Пх100% / Өm,

Рентабельділіктің түрлері:

1)Негізгі құралдар рентабельдігі: Рнқ = П х100% /НҚ,

2)Айналым құралдар рентабельділігі: Рақ = П х100% /АҚ

3)Барлық ресурстар рентабельдігі: Рнқ = П х100% /(НҚ,+АҚ+ЕАҚ)

4)Еңбекақы қор рентабельдігі: Реақ = П х100% /ЕАҚ

5)Капитал рентабельдігі: Рк = П х100% / капитал сомасы

№16 емтихан билеті