16.1 Көлік қатынастарына қатысты негізгі терминдер, көлік құралдарына қойылатын талаптар

ҚР-ның көлігі дегеніміз – оның аумағында тіркелген теміржол, автомобиль, теңіз, ішкі су, әуе, қалалық электр, соның ішінде метрополитен және магистральді құбыр көліктері

Көлік кәсіпорны – ҚР-ның заңнамасына сәйкес әрекет ететін жүктерді, жолаушыларды, жүктемені тасымалдау, көлік құралдарын сақтау, оларға техникалық қызмет және жөндеу жөніндегі шаруашылық-коммерциялық қызметпен айналысатын заңды тұлға.

Тасымалдаушы – меншік құқығы немесе өзге де заңды негіздерде көлік құралына ие, жолаушыларды, жүктемені, жүкті және поштаны ақы немесе жалдау арқылы тасымалдау қызметін көрсететін және осыған лицензиясы немесе тиісті рұқсаты бар заңды немесе жеке тұлға.

Клиент – тасымалдаушымен жасалған шартқа сәйкес көлікті пайдаланатын заңды немесе жеке тұлға немесе мемлекет (жүк жөнелтуші, жүк алушы, жолаушы, фрахталаушы)

Тікелей аралас бағыт – жүк, жолаушы және жүктемені бір көлік құжаты бойынша көліктің әр түрлерімен тасымалдау;

Уәкілетті мемлекеттік орган – Қазақстан Республикасының көлік кешені қызметін үйлестіруді және реттеуді, көлік саласындағы мемлекеттік саясатты жүзеге асыратын орталық атқарушы орган.

Жүкті, жолаушыларды, жүктемені, поштаны тасымалдау үшін тасымалдаушының міндеттері:

• тасымалдауға құқық беретін лицензияның болуы;

• сертификаты бар көлік құралын беру;

• клиентпен бекітілген нысанда шарт жасау;

• ақшалай баламада клиентке және үшінші тұлғаға келтірілген зиянды өтеу;

• жолаушының қауіпсіздігін қамтамасыз ету, оған жақсы жағдай жасап, қызмет көрсету және жолаушы теңдеме жүкті тапсырған жағдайда бұл жүктің сақталуын және уақтылы жеткізілуін қамтамасыз ету;

• жүріс қауіпсіздігін қамтамасыз ету;

• көлік қызметтері рыногында клиенттің көлік құралын таңдауға мүмкіндік жасау;

• жөнелтілетін жүктің сертификатына сәйкес екенін растайтын құжаттарды алу;

• әлеуметтік-қажетті және қорғаныс мақсатында қажетті жүктерді тасымалдау жөніндегі мемлекеттік және жергілікті өкілдік, атқарушы органдардың талаптарын орындау;

• тасымалдаушының заңды және жеке тұлғаларға заңда қарастырылған жағдайлардан басқа реттерде тасымалдаудан бас тартуға құқығы жоқ.

Тасымалдаушы реттелетін тасымалдаулардан басқа жағдайларда тасымалдау бағасын еркін тағайындауға құқылы.

Клиенттің құқықтары:

• тасымалдаушымен арасында жасалған шартты орындауды талап етуге;

• тасымалдаушы тарапынан келтірілген зиянды өтеуді талап етуге ;

• тасымалдау сапасының сертификатқа сәйкес еместігін даулауға құқылы.

Клиент міндеттері:

• тасымалдаушымен жасалған шарт ережелерін сақтауға;

• тасымалдаушыға тапсырылатын жүктің сертификатқа сай келетінін растайтын құжатты беруге;

• тасымалдау ережелерін орындауға;

• жүк және теңдеме жүктің тасымалдау үшін қажетті түрде беруге міндетті.

Көлік құралдарына қойылатын талаптар

• көлік құралдарының қауіпсіздік талаптарына, дәрігерлік-санитарлық, еңбек және экологияны қорғау нормаларына, халықаралық және мемлекеттік стандарттар мен техникалық жағдаяттарға сай келетін сертификаты болуы тиіс;

• көлік құралдары заңнамамен бекітілген тәртіпте тіркелген болуы қажет;

• жүктерді, жолаушыларды, теңдеме жүкті тасымалдайтын көлік құралдарының тасымалдау үшін лицензиясы болуы қажет;

• көлік құралдарының экипажы біліктілік талаптарына сәйкес келуі тиіс;

• сертификацияны өтпеген және тіркелмеген көлік құралдарын пайдалануға жіберуге болмайды.