26.1 Конкурстық міндеттемелердің ұғымы мен түрлері

Конкурстық міндеттеме дегеніміз – бастамашысы конкурстың өзі айқындаған нысанасы мен бастапқы шарттарының негізінде тұлғалардың белгісіз немесе белгілі бір тобына оған қатысуға ұсыныс жасау және конкурстың жеңімпазына сыйақы төлеуге және (немесе) онымен конкурстың мазмұнына сәйкес шарт жасасу жөніндегі міндеттеме.

Конкурсқа қатысуға ұсынысты конкурстың бастамашысы тікелей немесе конкурстың делдал-ұйымдастырушысы арқылы жасауы мүмкін. Конкурс бастамашысының конкурсқа қатысуға шақырған ұсынысы баспасөзде және өзге де бұқаралық ақпарат құралдарында барлық тілек білдірушілерге хабарлау жолымен жолданғанда – ашық немесе конкурсқа қатысуға шақырған ұсыныс конкурс бастамашысының таңдауы бойынша тұлғалардың белгілі бір тобына жолданғанда – жабық болуы мүмкін.

Сыйақығы жария уәде беру – жұмысты жақсы орындағаны немесе өзге де нәтижелерге жеткені үшін ақшалай немесе өзгеше нысанда сыйақы төлеу туралы жария хабарлаған кез келген тұлға конкурс шарттарына сәйкес оның жеңімпазы болып танылған кез келген тұлғаның алдында өз міндеттемесін орындауы тиіс.

Сыйақы төлеу туралы шешім мен оны төлеудің өзі уәдеде белгіленген мерзімдерде қабылдануға және іске асырылуға тиіс.

Конкурс ғылым, әдебиет немесе өнер туындысын жасауға арналып хабарланса, сыйақыға жария уәде беруде өзгеше белгіленбесе, жария уәде берген тұлға туындыны жасаушымен оған қаламақы төлей отырып, оны пайдалануға шарт жасауға басым құқық алады.

Конкурсқа үн қосқан тұлға міндеттемеде көрсетілген іс-әрекеттерді орындап қойған жағдайлардан басқасында, бастамашы берілген уәдеден сол нысанда бас тартуға құқылы. Хабарландыруда көзделген іс-әрекеттерді жасауға байланысты үн қосқан тұлға шеккен шығындарын бастамашы өтеуге тиіс. Барлық жағдайларда өтеудің мөлшері хабарландыруда аталған сыйақыдан аспауға тиіс.

Тендер–конкурстық саудаластық кезінде оның бастамашысы (ұйымдастырушысы) өзі ұсынған бастапқы шарттарға сай келетін ең жақсы, тиімді жағдаяттар ұсынған қатысушы-жеңімпаз деп аталатын міндеттеме түрі.

Тараптар: сатушы, сатып алушы, тапсырысшы, мердігер, жалға беруші, жалға алушы және т.б. болуы мүмкін.

Тендерге қатысушылар, тендер шарттарында белгіленген мерзімнің шегінде, тендер бастамшысына тендермен ұйғарылған барлық құжаттаманы қоса бере отырып, өз ұсыныстарын жазбаша түрде жібереді. Тендердің шарттарында ұсыныстарды желімделген конверттермен және девиздермен жіберу көзделуі мүмкін.

Ұсыныстарды беру мерзімдерін бұзу, егер оның бастамашысы, егер оның бастамашысы мерзімін өткізіп алған тұлғаның тендерге қатысуға жіберілгені туралы жазбаша түрде хабарламаса, мерзімін өткізіп алған тұлғаны тендерге қатысушылардың қатарынан шығаруға әкеп соғады.

Егер тендерге қатысушылардың арасынан оның жеңімпазын таңдауды тендер бастамашысы немесе ол құрған комиссия жабық немесе тендердің шарттары бойынша ашық тәртіппен жүргізеді.

Егер тендерге қатысушылар екеуден аз болса немесе тендерге қатысушылардың ұсыныстары оның бастамашысы тендердің талаптарын қанағаттандырмайды деп таныса, бастамашы тендерді өткізілмеген деп тануы мүмкін.

Тендердің жеңімпазы мен бастамашысы тиісті шарт жасасады. Тендердің бастамашысы жеңімпазбен тиісті шарт жасасудан бас тартқан жағдайда тендердің жеңімпазы оған келтірілген залалдарды өтетіп алуға құқылы.

Тендер шарттарында (жағдаяттарында) тендерге әрбір қатысушының тендер қорытындылары шығарылғаннан кейін қатысушыларға қайтарылатын кепілдік жарнаның енгізілуі көзделуі мүмкін. Егер тендерге қатысушы тендердің мерзімі өткенге дейін өз ұсынысынан бас тартса немесе оны өзгертсе, немесе жеңімпаз бастамашымен тиісті шарт жасасудан бас тартса кепілдік жарна қайтарылмайды.

Аукцион – конкурстық саудаластық кезінде сатушы аукционның заты (нысанасын) үшін неғұрлым жоғары баға ұсынатын қатысушыға сату жөніндегі міндеттеме.

Сатушы жариялаған бағаны арттыру немесе кеміту талаптарымен аукционды өткізуі мүмкін.

Аукционның нысанасы болып:

- жылжитын (қозғалатын) мүлік;

- жылжымайтын (қозғалмайтын) мүлік;

- интеллектуалдық меншік объектілері;

- импорттық, экспорттық және өзге де квоталар мен лицензиялар;

- шарттар мен мүліктік құқықтар.

Аукцион ұсыныстарында болуы тиіс мәліметтер:

• аукцион нысанасы (заты);

• аукционның өтетін орны мен уақыты;

• өзге де мәліметтер (кепілдік жарнасы, ашық, жабық түрде өтуі т.б.).

Аукционға кемінде екі қатысушы (сатып алушылар) қатысса ғана, аукцион жарамды деп танылады.

Аукцион затын (нысанасын) қатысушылардың бірде біреуі сатып алмаса, бастапқы баға төмендетілуі немесе аукционның заты осы аукционнан алынып тасталуы мүмкін.

Егер аукцион жеңімпазы (сатып алушы) сатушымен сатып алу-сату шартын жасасудан бас тартса, ол аукционға қатысушылардың қатарынан шығарылады және оған кепілдік жарнасы қайтарылмайды. Бұл жағдайда аукцион заты қайтадан саудаластыққа қойылуы мүмкін.

Аукционға қатысқан, бірақ онда ештеңе сатып алмаған тұлғаларға кепілдік жарнаның момасы қайтарылады. Ал сатып алған тұлғаның кепілдік жарнасының сомасы сатып алған затының бағасына (кіреді) есептеледі.