Салалас құрмалас сөйлем және оның түрлері. Жалғаулықты құрмалас сөйлем.

Салалас құрмалас сөйлемнің алты түрі бар.

№	Салаластың Түрлері	Жалғаулық шылаулары	Жалғаулық шылаулар арқылы байланысуы	Интонация не орын тәртібі арқылы байланысуы
1	Ыңғайлас салалас	да, де,та,те, және, әрі	Қыркүйек айы келіп жетті де, балаларға сабақ басталды.	Қыркүйек айы келіп жетті, балаларға сабақ басталды
2	Қарсылықты салалас	бірақ, алайда, сонда да, дегенмен	Ән тоқтады, бірақ гитара сазы үзілмеді.	Бас болмақ –оңай, Басқармақ - қиын.
3	Себеп-салдар салалас	себебі, өйткені, сол себепті, сондықтан	Ол бүгін ерте тұрды, себебі жол жүреді.	Ол қатты шөлдеді, ыстық күн өтіп барады.
4	Түсіндірмелі салалас	Сілтеу есімдіктері: мынау, сол, осы	Сүйікті ақындарым осы- Абай, Махамбет, Мұқағали	Ол баласына екі нәрсені үнемі кеңес етеді: адалдық және еңбек.
5	Талғаулықты салалас	Не,немесе, не болмаса, я, яки, я болмаса	Бүгін театрда не спектакль болады, не концерт болады	-
6	Кезектес салалас	Бірде, біресе, кейде	Театрда кейде спектакль болады, кейде концерт болады	-

Құрамындағы жай сөйлемдердің алғашқысы баяндауышы жағынан тиянақты тұлғада аяқталатын, өзара тең дәрежеде байланысатын құрмаластың түрін салалас құрмалас сөйлем дейміз.

Мысалы : Өзі балаларға әңгіме айтады, жолдастары тамақ әзірлейді.Бас болмақ – оңай,басқармақ - қиын. Ол қатты шөлдеді, ыстық күн өтіп барады. Ол баласына үнемі кеңес етеді: адалдық және еңбек.

Салалас құрмалас сөйлемнің синтаксистік компоненттері іс-әрекеттің жалғастығын білдіреді. Мұндай мағыналық берілуіне да, де, және, әрі жалғаулықтары қызмет атқарады.

Мысалы: Оның ойын достары қостады, әрі туыстары да осылай шешті.

Біреуі оқығанын айтты да, енді біреулері көргенін әңгімеледі.

Қыркүйек айы келіп жетті де, балаларға сабақ басталды.

Студенттер жатақханасында

Колледж оқушыларының ауылдан келгендері үшін жататын орындары бар.Ол-жатақхана. Жатақхана оқу орнының жанында.Жататын орны бес қабатты, қызғылт түсті, жаңа үлгімен салынған бес қабатты ғимарат. Әр бөлмеде екі студенттен тұрады. Ал әр қабатта оқу бөлмесі, демалыс орны, жуынатын әрі тұрмыс бөлмелері бар.

Үшінші қабатта оқу залы ұлттық нақышпен безендірілген. Мұнда оқушылар теледидар көріп, қызықты кештер өткізеді. Осында бос уақытын өткізеді. Оқу залында сабақтарына әзірленеді. Жатақханада түрлі үйірмелер жұмыс істейді.

Жатақхана фойесі – әдемі де, көрнекті, кең. Сенбі күндері би кеші өткізіліп, танысу іс-шаралары ұйымдастырылады. Фойенің төр жағында дәмхана орналасқан. Ол таңертеңгі сағат 7-ден кешкі сағат 22-ге дейін жұмыс істейді. Білімгерлер мұнда туған күн кешін, танысу, кездесу шараларын өткізулеріне мүмкіндіктері бар.

Жас маманның елден келіп, жан-жақты білім алуларына мұнда жағдай жасалған.

Сөздік

тұру-здесь (жить)

жанында-около

қызғылт түсті-розовое

жаңа үлгімен салынған-построено в новом стиле

ғимарат-здание

тұрмыс бөлмесі-бытовая комната

тазалық бөлмесі-гигиеническая комната

жағдай-условие

щқу залы-читальный зал

ұлттық нақышпен-национальном стиле

безендірілген-оформлен

бос уақыт-свободное время

үйірме-кружок

би кеші-дискотека

дәмхана-столовая

елден келген-приезжие

1-Жаттығу

Мәтінді орыс тіліне аударыңыздар.

2-Жаттығу

Мәтіннен салалас құрмалас сөйлемді тауып, түріне ажыратыңыздар.

3-Жаттығу

Салаластың 6 түріне үш-үштен сөйлем құраңыз.

4-Жаттығу

Сөйлемдерді орыс тіліне аударыңыздар.

1.Қыркүйек айы келіп жетті де, балаларға сабақ басталды. 2. Ән тоқтады, бірақ гитара сазы үзілмеді. 3. Ол бүгін ерте тұрды, себебі жол жүреді. 4. Сүйікті ақындарым осы- Абай, Махамбет, Мұқағали. 5. Бүгін театрда не спектакль болады, не концерт болады. 6. Театрда кейде спектакль болады, кейде концерт болады.

5-Жаттығу

Көп нүктенің орнына ыңғайлас жалғаулық шылауларды қойып, салалас құрмалас сөйлем жасаңыздар.

1.Мен дәріханаға келдім ..., дәрі сатып алдым. 2. Анам ауырып қалды ... , жедем жәрдем машинасын шақыртты. 3. Білімгерлер сабаққа толық қатысты ..., сабақ өте қызықты өтті. 4. Бүгін өзім келдім ..., барлық жұмыстарымды бітірдім. 5. Көктемнің алғашқы гүлдері гүлдеді ..., даланың беті көктей бастады.

6-Жаттығу

Сөйлемдерді қазақ тіліне аударыңыздар.

1.Свекнула молния, и загремел гром. 2. Небо снова покрылась тучами, иполил дождь. 3. Мы хорошо работали, и весело отдыхали. 4. Мы ходили в кино, и посмотрели фильм. 5. Приближалось осень, и стало холодать. 6. Солнце зашло за горы, и стало темно.

7-Жаттығу

Көп нүктенің орнына ыңғайына қарай жай сөйлем ойлап тауып, ыңғайлас салалас құрмалас сөйлем жасаңыздар.

1.Күн батты да, ... . 2. Қыс келді де, ... . 3. Біз кітапханаға бардық та, ... . 4. Мен жылы киіндім де, ... . 5. Ол дәрігерге көрінді және ... . 6. Биыл қар қалың болды да, ... . 7. Күн ұясына батты да, ... .

8-Жаттығу

Екі бағанадағы жай сөйлемдерден мағынасына қарай ыңғайлас салалас құрмалас сөйлемдер жасаңыздар.

Жаз келді.	Ағаштар бүршік жара бастады.
Көктем келді.	Шөптер гүлдеді.
Күз келді.	Үскңрңк аяз басталды.
Күн бұлттанды.	Күн суытты.
Қыс келді.	Жаңбыр жауды.

Сабақтың тақырыбы : Жалғаулықсыз құрмалас сөйлем.

Өндірісте.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік:

-Студенттерге ана тілінің қадір-қасиетін ұғындыру;

-тілге деген сүйіспеншілігін арттыру;

-тіл арқылы халықтар достығын насихаттау, сөздікпен жұмыс жасау;

Дамытушылық:

-Студенттерге курстың міндеттерін түсіндіру;

-тұрмыстық, қоғамдық саяси, оқу-мамандық, ғылыми мәселелерде ана тілінде сөйлеу білуге қажет екендігін түсіндіру;

-Заңның негізгі мәніне көз жеткізу;

-Орыс тілі мен қазақ тілінің негізгі айырмашылықтарын;

- Әліпби мен сөйлем құрастыру ерекшеліктері туралы мағлұмат беру;

Тәрбиелік:

• Мемлекеттік тілге деген құрметін нығайту;

• Білімгерлердің өз мамандықтарын сүюге тәрбиелеу;

Сабақ уақыты: 90 минут

Сабақтың құрылымы:

1. Ұйымдастыру кезеңі 5 мин.

2. Үй тапсырмасын сұрау 20 мин.

3. Жаңа тақырыпты түсіндіру 40 мин.

4. Жаңа тақырыпты бекіту 15 мин.

5. Сабақты қорытындылау 5 мин.

6. Үй тапсырмасын беру 5 мин.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі:

Оқушылармен амандасу. Оқушылардың сабаққа қатысын тексеру. Оқушылардың сыртқы келбеттеріне көңіл аудару. Сабаққа қажетті құрал-жабдықтарының бары-жоғын тексеру. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және жоспарымен таныстыру.

Теориялық білімнің қажеттілігі:

Оқытушы бақылау сұрақтарын қою арқылы оқушылардың біліміне тексеру жүргізу.

1. Салалас құрмалас сөйлем дегеніміз не?

2. Салалас құрмалас сөйлемнің түрлерін атаңыз.

3.Ыңғайлас салалас құрмалас қалай жасалады?

4.Салалас құрмалас сөйлемнің түрлеріне мысал келтіріңіз.

Жаңа сабақты түсіндіру:

Оқытушы оқушыларға берілген жаңа тақырыпты түсіндіреді.(тақырыпқа байланысты негізгі сұрақтар).

Жалғаулықсыз құрмалас сөйлемге талдау жасату, жаттығу жұмыстары арқылы жалғаулықсыз құрмалас сөйлемді студенттерге меңгерту.

Студент нені білу керек:

- ауызекі сөйлеу тілін;

Студент нені меңгеру керек:

• Салалас құрмалас сөйлем және оның түрлерін, жалғаулықсыз құрмалас сөйлемнің жасалу жолдарын;

• сөздікті қолдана білуді;

• мәтін бойынша сұрақтарға жауап беруді;

• мысалдар келтіре білуді.

Сабақтың қорытындысы:

Оқытушы сабақты толығымен жүйелейді, әрбір оқушының жұмысын бағалай отырып, олардың жетістігі мен кемшіліктерін ескереді. Олардың сабақты меңгергенін сұрақ-жауап арқылы анықтайды.

Оқытушы төмендегідей критерийлер бойынша оқушылардың жасалған жұмыстарына баға қояды:

• Өткен тақырып бойынша бағалау;

• Жақсы жауаптарды ескеру;

• Жаңа тақырып бойынша білімдерін бекіту және қорытындылау;

• Тақырып бойынша жаттығулардың орындалуын тексеру;

• Қорытынды баға қою

Үйге тапсырма беру:

Салалас құрмалас сөйлемнің ережесін жаттап келу. Салалас құрмалас сөйлемнің алты түрлеріне 12 сөйлем құрастыру. Мәтіннің мазмұнын түсініп айтып беру. Мәтіннен жалғаулықсыз құрмаласты тауып жазу.

Жалғаулықсыз құрмалас сөйлем

Бұл түрінің жалғаулықты түрінен көп ерекшелігі жоқ. Жалғаулықсыз түрінде мезгілдік қатынас өте берік болады.

Мысалы: Гүлнұр билей жөнелді, отырғандар биге қалай қосылғандарын өздері де білмей қалды.

Өндірісте

Біздің тобымызда жиырма бір студент бар. Бірінші курстан бастап, кесте бойынша өндіріспен танысамыз. Келешекте алатын мамандығымыз –инструменталшылық. Колледжді бітіргенше бірнеше тәжірибеден өтеміз.

Әсіресе алғашқы курстағы өндірістік тәжірибе қиындау. Ал келер жылы өндірісте үш жарым ай боламыз. Онда өзіміз жеке бөлшектерді автоматты жүйеде дайындай аламыз.

Біз тәжірибені Алматы ауыр көлікжасау сияқты алып зауытта өткіземіз. Онда Германи, АҚШ және Жапониядан әкелінген жоғарғы қуатты станоктар бар. Оларды өндіріске енгізу үшін білім керек.

Жасыратыны жоқ, туелсіз елдің өз мамандары болуы тиіс. Ал менің мамандығымды қазақ жастары біле бермейді. Сондықтан келешек техниканың тетігін өз қолымызға толық алуымыз үшін, жастарды осы мамандықты игеруге шақырамыз.

Сөздік

Кесте-по графику

Дайындай аламыз-готовим

Инструменталшы-инструментальщик

Бітіргенше-до завершения

Қиындау-трудновата

Жеке бөлшек-деталь

Автоматты жүйе-автоматическая линия

Шақыру-пригласить

Алып зауыт-гигант

Жоғарғы қуат-высоковольтный

Енгізу-внедрить

Жасыратыны жоқ-не секрет

Тетігі-механиз

1-Жаттығу

а) мәтінге жай жоспар жасаңыздар.

ә) өздеріңіз болған өндірістік тәжірибе туралы айтып беріңіздер.

б) соңғы абзацты орыс тіліне аударыңыздар.

2-Жаттығу

Қазақ тіліне аударып, күрделі сөйлем құрастырыңыздар.

1.Утром шел дождь. 2. Трава была мокрая. 3. Солнце зашло за горы. 4. Мы не спешили домой. 5. Солнце светило ярко. 6. Днем дождя не было.

3-Жаттығу

Берілген жалғаулықтармен салалас құрмалас сөйлем жасаңыздар.

Және, бірақ, немесе, сондықтан, өйткені.

4-Жаттығу

Сөйлемді аяқтаңыздар.

1.Жаз шықты да, ... . 2. Жаңа жыл келді де, ... . 3. Мен ауырып қалдым да, ... . 4. Мен анамды жақсы көремін және ... . 5. Анар кітапханаға барды да, ... .

5-Жаттығу

Сөйлемдерді қазақ тіліне аударыңыздар.

1.Я купила хлеб, а мой друг – молоко . 2. Пациент разделся, и доктор прослушал его легкие. 3. Я хотел купить рубашку, но у меня не было денег. 4. На базаре много фруктов, но Нурлан не купил. 5. Я поеду или поездом, или автобусом. 6. Вечером мы будем гулять по парку, потому что сегодня праздник.

6-Жаттығу

Салалас құрмалас сөйлемдерді көрсетіп, жасалу жолдарын түсіндіріңіздер.

Түнерген қара бұлт шығыстан соққан қатты дауылдан ығысып, батысқа қарай будақ – будақ көшіп барады. Аздан соң жел біраз саябырлады да, нөсер құйып қоя берді. жер бетін сел басып, сайлар өзенге айналды. Далада жаңбыр бір рет жауса, орманда екі рет жауды

Сабақтың тақырыбы: Шартты бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем.

Сыртқатнама және оның құрылысы.

Сабақтың түрі: теориялық,қалыпты, жаңа сабақты меңгеру.

Сабақты өткізу әдісі:Сұрақ-жауап, түсіндіру, талдау, сұрақ қою, интерактивті тақтамен жұмыс істеу.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік:

-Студенттерге ана тілінің қадір-қасиетін ұғындыру;

-тілге деген сүйіспеншілігін арттыру;

-тіл арқылы халықтар достығын насихаттау, сөздікпен жұмыс жасау;

Дамытушылық:

-Студенттерге курстың міндеттерін түсіндіру;

-тұрмыстық, қоғамдық саяси, оқу-мамандық, ғылыми мәселелерде ана тілінде сөйлеу білуге қажет екендігін түсіндіру;

-Заңның негізгі мәніне көз жеткізу;

-Орыс тілі мен қазақ тілінің негізгі айырмашылықтарын;

- Әліпби мен сөйлем құрастыру ерекшеліктері туралы мағлұмат беру;

Тәрбиелік:

• Мемлекеттік тілге деген құрметін нығайту;

• Білімгерлердің өз мамандықтарын сүюге тәрбиелеу;

Сабақ уақыты: 90 минут

Сабақтың құрылымы:

1. Ұйымдастыру кезеңі 5 мин.

2. Үй тапсырмасын сұрау 20 мин.

3. Жаңа тақырыпты түсіндіру 40 мин.

4. Жаңа тақырыпты бекіту 15 мин.

5. Сабақты қорытындылау 5 мин.

6. Үй тапсырмасын беру 5 мин.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі:

Оқушылармен амандасу. Оқушылардың сабаққа қатысын тексеру. Оқушылардың сыртқы келбеттеріне көңіл аудару. Сабаққа қажетті құрал-жабдықтарының бары-жоғын тексеру. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және жоспарымен таныстыру.

Теориялық білімнің қажеттілігі:

Оқытушы бақылау сұрақтарын қою арқылы оқушылардың біліміне тексеру жүргізу.

1.Құрмалас сөйлем неше түрге бөлінеді?

2. Салалас құрмаластың неше түрі бар?

3. Жалғаулықты салалас құрмалас сөйлем қалай жасалады?

4.Жалғаулықсыз салалас құрмалас сөйлем қалай жасалады?

Жаңа сабақты түсіндіру:

Оқытушы оқушыларға берілген жаңа тақырыпты түсіндіреді.(тақырыпқа байланысты негізгі сұрақтар).

Шартты бағыныңқылы сабақтасқұрмалас сөйлемді басқа түрлерінен ажырата білуге үйрету, сөйлеу дағдысын жаттықтыру. Тақырыпқа байланысты жаңа сөздерді пайдаланып, әңгіме-сұхбат құруды, дұрыс сөйлеуді дамыту.

Студент нені білу керек:

• Шартты бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлемдердің жасалуын;

• шартты бағыныңқылы сабақтас, сөйлем құрауды;

Студент нені меңгеру керек:

• шартты бағыныңқылы сабақтассөйлем құру дағдысын;

• мәтіндегі жаңа сөздерді;

• ауызша сөйлеу дағдысын.

Сабақтың қорытындысы:

Оқытушы сабақты толығымен жүйелейді, әрбір оқушының жұмысын бағалай отырып, олардың жетістігі мен кемшіліктерін ескереді. Олардың сабақты меңгергенін сұрақ-жауап арқылы анықтайды.

Оқытушы төмендегідей критерийлер бойынша оқушылардың жасалған жұмыстарына баға қояды:

• Өткен тақырып бойынша бағалау;

• Жақсы жауаптарды ескеру;

• Жаңа тақырып бойынша білімдерін бекіту және қорытындылау;

• Тақырып бойынша жаттығулардың орындалуын тексеру;

• Қорытынды баға қою.

Үйге тапсырма беру:

Шартты бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлемнің түрлеріне 6 сөйлем жазу. Берілген мәтінді тірек ете отырып, өз бетінше 4 шартты бағыныңқылы сабақтасқұрмалас сөйлем жасап келу.Мәтіннің мазмұнын айтып беру.

Шартты бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлемдер

Құрамындағы бағыныңқы сыңардың басыңқыдағы іс-әрекет, оқиғаның шартын білдіретін сабақтас құрмалас сөйлемнің түрін шартты бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем дейміз.

Мысалы:Балалар уақытында келсе, кезекшілер де ерте қайтады.

Шартты бағыныңқылы сабақтас сөйлемнің жасалу жолдары

1.Шартты райдың –са, - се жұрнағымен :

Мысалы: Топ ұйымдастырушылары шебер болса, жұмысшылар уақытында бітер еді.

2.Көсемше арқылы:

Мысалы: Ата-аналар келісімін бермей, оқушылар ештеңе шеше алмайды.

3. Есімшенің –ған, -ген, -қан, -кен жұрнақтарына жатыс септік жалғауы қосылып, оған етістіктің болымсыз түрінің жұрнағы жалғанады:

Мысалы: Көршілер уақытында ескертпегенде күшіктері де жоғалар еді.

Шартты бағыныңқылы сабақтас құрмаластың мағыналары.

1.Іс-әрекет, жүзеге асқаны немесе асатыны айтылады:

Мысалы:Динараны тыңдасаң, бәрі де қалпына келеді.

2. Іс-әрекет, жүзеге аспайтыны, орындалмайтыны айтылады:

Мысалы: Көңіл күйін досы келіп бұзбаса, қазір анасымен театрда отыратын еді.

3. Іс-әрекет, оқиғаның жүзеге асу, аспауы белгісіз, болжалды түрде көрінеді:

Мысалы:Егер әкесінің айтқаны рас болса, ауылдары бірер жылда миллионер болатындай.

Сырқатнама және оның құрылысы

Паспорт бөлімінде науқас адамның тегі, аты, әкесінің аты, жасы, жынысы, ұлты, кәсіби мамандығы, жұмыс және тұрмыс жағдайы анықталады.

Шағым негізгі және қосалқы болып екіге бөлінеді.

Негізгі шағым әр ағзаның, не әр жүйенің ауруына тән белгі. Негізгі шағымдар аурудың пайда болу кезеңіне сәйкес келеді.

Қосымша шағымдар ағзаның патологиялық процеске байланысты жалпы ерекше күй-жайын ғана көрсетеді. Бұл шағымдардың сипаттамасы әр түрлі ауруларда бірдей болуы мүмкін. Қосымша шағымдарға, мысалы, әлсіздік, дел-салдық, терлеу, ұйқысыздық, күйгелектік жатады.

Аурудың даму тарихы. Ауру тарихын зерттегенде анықтау керек жағдайлар: аурудың басталуы, оның даму ерекшеліктері: аурудың пайда болу себебі, өткізілген тексерулер және олардың нәтижелері, жасалған ем және оның нәтижесі.

Ауру адамның өмірбаяны. Ауырған адамның өмірбаяны (қысқаша), науқас адамның ауырған аурулары, жыныс қатынасы және отбасы, еңбек және тұрмыс жағдайы, зиянды әдеттері.

Мүшелер жүйесі бойынша сұрастыру. Бұл бөлімде адам ағзасындағы ең маңызды мүшелердің қызметі жөнінде мәліметтер жиналады. Ағзалар қызметінің бұзылуына қарап оның ауру ерекшеліктерін табуға болады.

Сөздік

Шағым-жалоба

Даму-развитие; развиваться

Кәсіби-профессиональный

Тұрмыс жағдайы-бытовое условие

Тән-характерно

Жөтел-кашель

Күй-состояние

Қақыру-отхаркивание

Ентігу-одышка

Бірдей-одинаковый

Мүмкін-возможно

Сипаттама-описание

Әлсіздік-слабость

Дел-салдық-апатия

Терлеу-потеть

Ұйқысыздық-бессоница

Күйгелектік-нервозность; раздражительность

Тұқым қуалаушылық-наследование

Әдет-привычка

1-Жаттығу.

Берілген сөйлемдерді (мәтінді тірек ете отырып) аяқтаңыздар.

1.Паспорт бөлімінде науқастың тұрмыс жағдайы ... . 2. Негізгі шағымдар аурудың пайда болу кезеңіне ... . 3. Қосымша шағымға ұйқысыздық ... . 4. Ағзалар қызметінің бұзылуына қарап ауру ерекшеліктерін ... . 5. Шағым екіге .... . 6. Сырқатнама бес бөлімнен ... . 7. Шағымдардың сипаттамасы әр түрлі ауруларда бірдей ... .

2-Жаттығу

Шартты бағыныңқылы сөйлемдерге сұрақ қойыңыздар:

1.Ерінбей еңбек етсең, соның рақатын көресің. 2. Егер демалуға барсаң, менімен хабарлас. 3. Маған хат жазсаң, өзіңнің мекен-жайыңды жазуды ұмытпа. 4.Серікті көрсең, менен сәлем айт. 5. Театрға барсаң, маған телефон соқ.

3-Жаттығу

Етістіктерге сұрақ қойып, сөйлемдерді аударыңыздар.

1.Күн ашық болса, студенттер тауға барады. 2. Студенттер түгел келмесе, дәріс болмайды. 3. Біз сабақты жақсы оқысақ, емтиханды тапсырамыз. 4. Сіз ертерек келсеңіз, бәріміз театрға барар едік.

4-Жаттығу

Шартты бағыныңқылы сабақтас сөйлемдерге сұрақ қойыңыздар.

1.Бір елді, бір ел жақсы білсе, жақсы өнегесін алар еді.2. Ерінбей еңбек етсең. Оның рақатын көресің. 3. Егер демалуға барсаң, менімен хабарлас. 4. Маған хат жазсаң, өз мекен-жайыңды жазуды ұмытпа. 5. Біз сабақты жақсы оқысақ, емтиханды тапсырамыз. 6. Сіз ертерек келсеңіз, бәріміз театрға баратын едік.

5-Жаттығу

Сөйлемдерді орыс тіліне аударыңыздар.

1.Егер жаңа ай шалқасынан туса, ол айда ауа-райы малға жайсыз болады. 2. Ай тік туса, жайлы болады делінеді. 3. Егер қыс айларында бұлт желге қарай көшсе, кешікпей қар жауады.

Сабақтың тақырыбы: Қарсылықты бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем.

Жедел гастрит.

Сабақтың түрі: теориялық,қалыпты, жаңа сабақты меңгеру.

Сабақты өткізу әдісі:Сұрақ-жауап, түсіндіру, талдау, сұрақ қою, интерактивті тақтамен жұмыс істеу.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік:

-Студенттерге ана тілінің қадір-қасиетін ұғындыру;

-тілге деген сүйіспеншілігін арттыру;

-тіл арқылы халықтар достығын насихаттау, сөздікпен жұмыс жасау;

Дамытушылық:

-Студенттерге курстың міндеттерін түсіндіру;

-тұрмыстық, қоғамдық саяси, оқу-мамандық, ғылыми мәселелерде ана тілінде сөйлеу білуге қажет екендігін түсіндіру;

-Заңның негізгі мәніне көз жеткізу;

-Орыс тілі мен қазақ тілінің негізгі айырмашылықтарын;

- Әліпби мен сөйлем құрастыру ерекшеліктері туралы мағлұмат беру;

Тәрбиелік:

• Мемлекеттік тілге деген құрметін нығайту;

• Білімгерлердің өз мамандықтарын сүюге тәрбиелеу;

Сабақ уақыты: 90 минут

Сабақтың құрылымы:

1. Ұйымдастыру кезеңі 5 мин.

2. Үй тапсырмасын сұрау 20 мин.

3. Жаңа тақырыпты түсіндіру 40 мин.

4. Жаңа тақырыпты бекіту 15 мин.

5. Сабақты қорытындылау 5 мин.

6. Үй тапсырмасын беру 5 мин.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі:

Оқушылармен амандасу. Оқушылардың сабаққа қатысын тексеру. Оқушылардың сыртқы келбеттеріне көңіл аудару. Сабаққа қажетті құрал-жабдықтарының бары-жоғын тексеру. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және жоспарымен таныстыру.

Теориялық білімнің қажеттілігі:

Оқытушы бақылау сұрақтарын қою арқылы оқушылардың біліміне тексеру жүргізу.

1.Шартты бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем дегеніміз не ?

2. Шартты бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем қалай жасалады?

3. Шартты бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлемге мысал келтір.

Жаңа сабақты түсіндіру:

Оқытушы оқушыларға берілген жаңа тақырыпты түсіндіреді.(тақырыпқа байланысты негізгі сұрақтар).

Қарсылықты бағыныңқылы сабақтасқұрмалас сөйлемді басқа түрлерінен ажырата білуге үйрету, сөйлеу дағдысын жаттықтыру. Тақырыпқа байланысты жаңа сөздерді пайдаланып, әңгіме-сұхбат құруды, дұрыс сөйлеуді дамыту.

Студент нені білу керек:

• Қарсылықты бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлемдердің жасалуын;

• Қарсылықты бағыныңқылы сабақтас сөйлем құрауды;

Студент нені меңгеру керек:

• Қарсылықты бағыныңқылы сабақтассөйлем құру дағдысын;

• Мәтіндегі жаңа сөздерді;

• Ауызша сөйлеу дағдысын.

Сабақтың қорытындысы:

Оқытушы сабақты толығымен жүйелейді, әрбір оқушының жұмысын бағалай отырып, олардың жетістігі мен кемшіліктерін ескереді. Олардың сабақты меңгергенін сұрақ-жауап арқылы анықтайды.

Оқытушы төмендегідей критерийлер бойынша оқушылардың жасалған жұмыстарына баға қояды:

• Өткен тақырып бойынша бағалау;

• Жақсы жауаптарды ескеру;

• Жаңа тақырып бойынша білімдерін бекіту және қорытындылау;

• Тақырып бойынша жаттығулардың орындалуын тексеру;

• Қорытынды баға қою

Үйге тапсырма беру:

Қарсылықты бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлемге 5 сөйлем жазып келу. Мәтіннің мазмұнын айту. Мәтінді орысшаға аудару.

Қарсылықты бағыныңқылы сабақтас сөйлем

Бағыныңқыдағы оқиға, іс-әрекет басыңқыдағы іс-әрекет, оқиғаға қарама-қарсы мәнде айтылатын сөйлем түрі қарсылықты бағыныңқылы сабақтас сөйлем дейміз.

Мысалы:Нұрбек ерте келгенімен, машина уақытынан кешігіп жетті.

Қарсылықты бағыныңқылы сабақтас сөйлемнің жасалу жолдары