1. Көсемше арқылы:

а) -ып, -іп , -п жұрнағы:

Мысалы:Тақтайдай тегіс жолда ішіндегі жолаушылардыңдаурыққан дауыстары ғана естіліп,су жаңа машина зырылдап келеді.

ә) -а, -е, -й жұрнақтары:

Мысалы:Әні, күйі, биі араласа,концерт те басталып кетті.

2. Есімшенің –ған, -ген, -қан, -кен жұрнағына –дай, -дей, -тай, -тей қосымшасы жалғануымен:

Мысалы:Бектас айтқандай,зал іші халыққа лық толды.

Бронхит

Бронхит-бронхтардың қабынуы. Бронхит жедел және созылмалы болып екіге бөлінеді. Бронхит ауруы тыныс жүйелері сықаттарының ішінде жиілігі жағынан статистика бойынша бірінші орында тұр.

Сырқат көбіне құрғақ жөтелден басталады да, кейін іріңді қақырық тастау қосылады. Науқастың көңіл-күйі аса төмендей қоймайды. Кейде науқастың ыстығы көтерілуі мүмкін. Жедел бронхиттің дамуына ағзаның оған бейімділігін тудыратын кейбір факторлар үлкен әсер етеді (салқын тию, шаршап-шалдығу, темекі тарту, ішімдік ішу).

Жедел бронхиттің негізгі дамуына микробтар да себеп болады (пневмокок, стрептокок, стафилокок және әр-түрлі вирустар).

Жедел бронхит ауруы бірнеше күнге, кейде бірнеше аптаға созылуы мүмкін. Кейде созылмалы бронхитке айналады.

Созылмалы бронхит кезінде қабыну процесі бронхтың терң қабаттарына және өкпе ұлпасына тарайды.

Дүние жүзі Денсаулық Сақтау Ұйымының (ВОЗ) ұсынысы бойынша созылмалы бронхит деп екі жыл қатарымен, әр жылда кем дегенде бір ай бойы қақырық тастауды айтады.

Ауру адам көбінесе жөтел мен қақырық тастау, сол сияқты ентігудің пайда болғанын айтады. Сырт қарағанның өзінде тыныс алудың жиілігін анықтауға, ентігіп отырғанын байқауға болады. Кейде науқастың ернінің кезеріп, көгеруі де мүмкін. Тыныс шығарғанда сырыл естіледі.

Созылмалы бронхитті емдеу нәтижесінде сауығып кетеді.

Кейде асқынып төмендегідей ауруларға жалғасуы мүмкін:

• Бронхоэктазия;

• Пневмосклероз.

• Өкпе эмфиземасы;

• Созылмалы пневмония.

Емдеу шаралары: 1. Қабыну процесін антибиотиктермен емдеу керек. 2. Бронх өткізгіштігін жақсартатын, оларды кеңейтетін, сол сияқты қақырықты сұйылтқыш дәрі-дәрмектер берілуі тиіс . 3. Әртүрлі физиотерапевтік емдер (қышадан бастап). 4. Егер асқынған жағдайда, олардан да басқа қосымша емдер қабылдануы тиіс.

Сөздік

«Бронхит» мәтіні бойынша кездесетін жаңа сөздерді жаттап алыңыз.

Іріңді-гнойный

Қақырық-макрота

Бейімділік-склонность; предрасположение

Тудыру-создавать

Терең қабат-глубокий слой

Тарау-распостроняться

Кезеру-высохнуть

Өткізгіш-проводник

Сұйылтқыш-разжижатель

Сырт қарағанда-по внешнему виду

Сырыл-хрип

Қыша-горчишник

1-Жаттығу

Берілген сөз тіркестерін орыс тіліне аударыңыз.

Бронхиттің жедел түрі, бронхиттің созылмалы түрі, тыныс алу жүйесі, қақырық тастау, науқастың көңіл-күйі, көңіл-күйі жақсы, көңіл-күйі жаман, көңіл-күйі төмен, ағзаның бейімділігі, бірнеше күнге созылу, бірнеше аптаға созылу, тыныс алудың жиілігі, байқауға болады, ерні кезеру, сауығып кету, ем қабылдау.

2-Жаттығу

Мәтін бойынша төмендегі сұрақтарға жауап беріңіз.

Бронхит дегеніміз не?

Қандай түрлері бар?

Сырқат қалай басталады?

Науқастың ыстығы бола ма?

Жедел бронхиттің дамуына не әсер етеді?

Созылмалы бронхит кезінде процесс қалай жүреді?

Сырт қарағанда науқастан нені байқауға болады?

Бронхитті қалай емдеуге болады?

3-Жаттығу

Көп нүктенің орнына төмендегі керекті сөздерді жазыңыздар.

Ауру көбіне ... жөтелден басталады. Жедел бронхиттің дамуына мынандай ... әсер етеді: салқын тию т.б. Жедел бронхит ауруы ... күнге, аптаға созылуы мүмкін. Созылмалы бронхит кезінде қабыну процесі өкпе ... тарайды. Ауру адам жөтелу, қақыру, ... пайда болғанын айтады. Науқастың ернінің кезеріп, ... мүмкін. Созылмалы бронхитті емдеу шараларының ... сауығып кетеді. Ауру асқынған кезде созылмалы пневмонияға ... .

( құрғақ, факторлар, бірнеше, ентігу, ұлпасына, көгеруі, нәтижесінде, шалдығуы мүмкін)

4-Жаттығу

Сөйлемді жалғастырыңыздар.

1.Дәріханадан дәрі алып, ... , 2. Адам тез жазылып кету үшін, ... . 3. Сымбат ауылға келіп, ... . 4. Асан аялдамада тұрып, ... . 5. Арай айтқандай, ... .

5-Жаттығу

Сөйлемдерді қазақ тіліне аударыңыздар.

1.Я пришла в аптеку, чтобы купить лекарства. 2. Для того чтобы выздороветь, ты должна лечиться. 3. Мы вышли из дому рано, чтобы не опоздать на поезд. 4. Для того чтобы быть образованным я много читаю. 5. Для того чтобы вовремя закончить работу, он много работал.

6-Жаттығу

Сөйлемдерді орыс тіліне аударыңыздар.

Айжан айтқандай, ертеңгісін қар жауды. Ол соқпақ жолды көп уақыт іздеп, әйтеуір тапты. Мереке ағашты жонып, ағаш ойыншық жасады. Алма ағашы жемістен еңкейіп, бағбан оны алманы жинап жеңілдетті. Дәрігер сырқаттың қасына келіп, оның ыстығын арнаулы құралмен өлшеді.

Сабақтың тақырыбы: Мақсат бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем. Жедел пневмония.

Сабақтың түрі: теориялық,қалыпты, жаңа сабақты меңгеру.

Сабақты өткізу әдісі:Сұрақ-жауап, түсіндіру, талдау, сұрақ қою, интерактивті тақтамен жұмыс істеу.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік:

-Студенттерге ана тілінің қадір-қасиетін ұғындыру;

-тілге деген сүйіспеншілігін арттыру;

-тіл арқылы халықтар достығын насихаттау, сөздікпен жұмыс жасау;

Дамытушылық:

-Студенттерге курстың міндеттерін түсіндіру;

-тұрмыстық, қоғамдық саяси, оқу-мамандық, ғылыми мәселелерде ана тілінде сөйлеу білуге қажет екендігін түсіндіру;

-Заңның негізгі мәніне көз жеткізу;

-Орыс тілі мен қазақ тілінің негізгі айырмашылықтарын;

- Әліпби мен сөйлем құрастыру ерекшеліктері туралы мағлұмат беру;

Тәрбиелік:

• Мемлекеттік тілге деген құрметін нығайту;

• Білімгерлердің өз мамандықтарын сүюге тәрбиелеу;

Сабақ уақыты: 90 минут

Сабақтың құрылымы:

1. Ұйымдастыру кезеңі 5 мин.

2. Үй тапсырмасын сұрау 20 мин.

3. Жаңа тақырыпты түсіндіру 40 мин.

4. Жаңа тақырыпты бекіту 15 мин.

5. Сабақты қорытындылау 5 мин.

6. Үй тапсырмасын беру 5 мин.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі:

Оқушылармен амандасу. Оқушылардың сабаққа қатысын тексеру. Оқушылардың сыртқы келбеттеріне көңіл аудару. Сабаққа қажетті құрал-жабдықтарының бары-жоғын тексеру. Оқушыларды сабақтың тақырыбы және жоспарымен таныстыру.

Теориялық білімнің қажеттілігі:

Оқытушы бақылау сұрақтарын қою арқылы оқушылардың біліміне тексеру жүргізу.

1. Амал бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем дегеніміз не ?

2. Амал бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем қалай жасалады?

3.Амал бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлемге мысал келтір.

Жаңа сабақты түсіндіру:

Оқытушы оқушыларға берілген жаңа тақырыпты түсіндіреді.(тақырыпқа байланысты негізгі сұрақтар).

Мақсат бағыныңқылы сабақтасқұрмалас сөйлемді басқа түрлерінен ажырата білуге үйрету, сөйлеу дағдысын жаттықтыру. Тақырыпқа байланысты жаңа сөздерді пайдаланып, әңгіме-сұхбат құруды, дұрыс сөйлеуді дамыту.

Студент нені білу керек:

• Мақсат бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлемдердің жасалуын;

• Мақсат бағыныңқылы сабақтас сөйлем құрауды;

Студент нені меңгеру керек:

• Мақсат бағыныңқылы сабақтассөйлем құру дағдысын;

• Мәтіндегі жаңа сөздерді;

• Ауызша сөйлеу дағдысын.

Сабақтың қорытындысы:

Оқытушы сабақты толығымен жүйелейді, әрбір оқушының жұмысын бағалай отырып, олардың жетістігі мен кемшіліктерін ескереді. Олардың сабақты меңгергенін сұрақ-жауап арқылы анықтайды.

Оқытушы төмендегідей критерийлер бойынша оқушылардың жасалған жұмыстарына баға қояды:

• Өткен тақырып бойынша бағалау;

• Жақсы жауаптарды ескеру;

• Жаңа тақырып бойынша білімдерін бекіту және қорытындылау;

• Тақырып бойынша жаттығулардың орындалуын тексеру;

• Қорытынды баға қою

Үйге тапсырма беру:

Берілген мәтінді тірек ете отырып, өз бетінше 6 мақсат бағыныңқылы сабақтасқұрмалас сөйлем жасап келу. Мәтіннің мазмұнын айту. Мәтінді орысшаға аудару.

Мақсат бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем.

Бағыныңқылы сөйлем басыңқыдағы іс-әрекет,қимыл,құбылыс,оқиға,ойдың мақсатын білдіретін сөйлемді мақсат бағыныңқылы сабақтас сөйлемдеп айтамыз.

Мысалы:Кезекші сабақты ауыстыру үшін, оқушылар мұғалімдеріменкелісулері керек.

Мақсат бағыныңқылы сабақтас сөйлемнің екі сыңарының дабастауыштары болу қажет,болмаса бұл жай сөйлемнің күрделенген түрі ғана болады.Мақсат бағыныңқының бір сыңары көбінесе алғашқы жай сөйлем-жақсыз сөйлем болады.

Мақсат бағыныңқылы сабақтас құрмаластың жасалу жолдары