1.36 Сурет

Желінің жұмыс режимін сипаттайтын P₁(I) , P₂(I), U₂(I), η(I) қисық тәуелділіктері келесі теңдеулермен салынады

P₁ = U₁I; P₂ = R_жүкI²;

;

U₂ = U₁ – R₁I,

I – желінің тогы; P₁ –желінің басындағы (қорек көзіндегі) қуат; P₂ – желінің соңындағы (жүктемедегі) қуат.

Бос жүріс режимінде жүктеме ажыратылған кезде (R_жүк= ∞, 2, 2¹ қыспақтары ажыратылған ( 1.37, а суреті)), ток I_бж=0, яғни P₁ = 0; P₂ = 0; η = 1, U_2бж = U₁.

а) б)

1.37 Сурет

Қысқа тұйықталу режимінде (R_жүк = 0, 2, 2¹ қыспақтары қысқа тұйықталған ( 1.37, б суреті )), .

Осыдан, P₁ = U₁I_к; P₂ = 0; η = 0; U_2k = 0.

Жүктеменің келісілген режимі кезінде R_жүк = R_ж; η = 50%; U₂ = U₁/2; I_m=U₁/ (2R_ж=I_к/2.

1.38 суретінде зерттелген тәуелділіктер келтірілген

1.38 Сурет

1.9 Беттесу (суперпозиция) әдісі және принципі

ЭҚК көздері бар сызықты электрлік тізбектердегі контурлық токтар контурлық ЭҚК сызықты функциясы болып келеді. Шынымен, (1.20) –дан j контурының контурлық тогы үшін жалпы өрнегі мынадай

, (1.41)

мұндағы E_ii – тармақтың ЭҚК кіретін контурлық ЭҚК.

Контурларды j тармағы j контурына кіргендей етіп қабылдаймыз. Онда осы тармақтын тогы сәйкес келетін контурлық токқа тең болады. Егер контурлық ЭҚК тармақтардағы ЭҚК арқылы шығарсақ, онда

(1.42)

мұндағы E₁, E₂,…E_n – тармақтардағы ЭҚК;

өткізгіштіктердің өлшеміне ие.

(1.42) теңдеуіне сәйкес j тармағының тогы тізбектің әр ЭҚК жекелеп тудырылған токтардың алгебралық қосындысына тең. Бұл беттесу принципі тек қана сызықты тізбектер үшін орындалады.

Беттесу әдісі бойынша есептеу алгоритмі:

- басқа қорек көздердің ішкі кедергілерін қалдырып өздерін схемадан алып тастайды да жекелеп әр ЭҚК (ток) көзінен тармақтардағы токтарды (құрама токтарды) кезектеп есептейді;

- тармақтардағы токтар құрама токтардың алгебралық қосындысы сияқты анықталады;

Суперпозиция әдісін кедергілер қуатын есептеген кезде қолдануға болмайды, өйткені оның қуаты токтың квадратынан (P = RI²) тәуелді.

Суперпозиция әдісін 1.39 суретінің схемасы мысалында қарастырайық.

1.39 Сурет

E₂ ЭҚК мен J көздерінің ішкі кедергілерін (идеалды ЭҚК көзінің ішкі кедергісі нөлге тең, ал идеалды ток көзінің ішкі кедергісі шексіздікке тең) сақтап өздерін схемадан алып тастаймыз және Е₁ ЭҚК көзімен тудырылатын тармақтардағы токтарды есептейміз.

Е₁ ЭҚК- нен құрама токтар 1.39, б, суретіне сәйкес келесідей анықталады

Егер 1.39, в, суретінен Е₁ және J көздерін алып тастаса, онда Е₂ ЭҚК-нен құрама токтар келесідей анықталады

.

1.39, г, суретіне сәйкес тек қана J ток көзінен құрама токтар келесі формула бойынша анықталады

;

.

Тармақтағы токтар құрама токтардың алгебралық қосындысы сияқты анықталады, осы кезде құрама токтар 1.39 суретінің схемасындағы токтармен сәйкес келсе , онда олар оң таңбамен алынады

;

.