Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
РАСПЕЧАТКА ГОССССС.docx
Скачиваний:
2
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
390 Кб
Скачать
☆

5.Картоп дақылының сорттық белгілері және Солтүстік Қазақстанда аудандастырылған сорттары.

Сортқа жогары талаптар қояды. Олардың негізгілері мыналар:

1 Жыл сайын жоғары және түрақты өнім беруі, Сорт жоғары өнімді болуымен қатар, тыңайтқыш ендіруіге және басқа агро әдістерге кеткен шығынды өз түсімімен өтеуі қажет.

2 Даму барысында ауа райының қолайсыз жағдайларына төзімді болуы тиіс. Сорттар құргақшылыққа, төмен температурага қыстап шығу барысында қолайсыз жағдайларга (күздік және көп жылдық дақыл сорттары), төзімді болуы шарт. Бұл қасиеттер өнімнің тұрақтылығын анықтайды.

3 Аурулар мен зиянкестерді қоздырушыларға да төзімді болу керек. Оларға комплексті түрде төзімді сорттарды шығару осы заманғы егіншілікте бірінші кезекті мәселе.

4 Механикалық баптауға икемділігі. Бұл талаптар интенсивті технология бойынша баптауға арналған сорттарға қойылады.

5 Өнімнің жоғары сапасы. Сорттар себілу мақсатына қарай қажетті өнімді (белок, қант, крахмал, май, талшық) мол беруі керек.

Кокшетауский ранний – А.И.Бараев атындағы КФ АШҒӨО шығарылған.Көкшетау регионында аудандастырылған. Ерте пісетін сорт.Түптері тік өскен, жинақы, биік. Жапырақтары орташа көлемді, қоңыр-жасыл түсті. Гүлдері молдышалық. Жемістері мол. Түйнектері ақ, ұзынша-дөңгеленген, көзшелері ұсақ. Түйнектер массасы 116-175гр. Крахмалдылығы – 12,4-17,5%. Тәмділік бағасы 4,2 балл, стандарт Приекульский ранний сортымен бірдей. Сорт жақсы сақталады. Парша ауруымен аз залалданады, дымқылды шіруге төзімді.

Шортандинский - А.И.Бараев атындағы АШҒӨО, Қазақ ҒЗИ-ның ТШ шығарылған. Орташа ерте пісетін сорт. Асханалық, өнімділігі ортадан жоғары, бактериялық, вирустық аурулармен аз залалданады, қуаңшылыққа төзімді. Түйнектері ақ,дөңгелекше, көзшелерінің орналасу тереңдігі орташа, жұмсағы ақ. Түйнектердің крахмалдылығы орташа, дәмділік сапасы және сақталғыштығы

Емтихан билет №10

1.Солтүстік Қазақстанда жемдік астық дақылдарының өнімділігін арттыру жолдары.

Солтүстік Қазақстанда негізгі дәнді жемшөп дақылдарына арпа мен сұлы жатады. Солтүстік Қазақстанның көптеген аудандарында дәнді дақылдардың ішінде арпа барынша өнімді және арзан құнарлы мал азығы болып табылады. Арпа сабаны –әсіресе булап пісіргеде татымды жақсы ірі азық. Сонымен қатар көк азық және асбұршақ, жаздық сиыр жоңышқа, чина қоспаларымен шөп есебінде пайдаланылады. Сұлы астыққа, көк балауса мен пішенге, жеке азыққа кеңінен қолданылады, ол таза және бір жылдық бұршақ дақылдарымен аралас күйінде өте жақсы азық. Сұлы сабаны жақсы ірі азық. Солтүстік Қазақстанда арпаның орташа өнімділігі 14,8 ц/га,

Егістік сұлының өнімі 13-14 ц/га. Жемдік астық дақылдары үшін ең жақсы алғы дақылдары: отамалы, дәнді бұршақ кең таралған астық дақылдары, бір жылдық шөптер.

Арпа сорттары:

Донецкий 8. Сорт Донецк мемлекеттік облыстық ауылшаруашылық тәжірибе станциясында шығарылған. Медикум түршесі. Масағы қос қатарлы, борпылдақ. Масақ қабықшасы тор, түксіз. Қылтығы ұзын, жіңішке, өн бойына тегіс, серпімді. Дәні–ақшыл сары, қауызды, ірі. 1000 тұқымның массасы 40-45г. Орташа мерзімде пісетін сорт. Вегетация ұзақтығы 75-85 тәулік. Құрғақшылыққа төзімділігі жоғары. Тозаңды қара күйемен тат ауруына тез шалдығады. Тұқымның жармалық сапасы–жақсы. Жатып қалуға төзімділігі орташа және орташадан жоғары.

Кедр. Сорт Краснояр ауылшаруашылық ҒЗИ–да шығарылған. Нутанс түршесі. Масағы қос қатарлы, борпылдақ. Масақ қабықшасы тар. Қылтығы ұзын, өн бойына тісті болып келеді. Дәні қауызды, ірі, 1000 тұқымның массасы 45-55г. Орташа мерзімде пісетін сорт. Жатып қалуға төзімділігі орташа және орташадан жоғары, дән құрамындағы ақуыз мөлшері 12-16 %

Тозаңды қара күйе ауруына, гельминтоспариозбен және сабақ тат ауруына шалдығуы орташадан жоғары. Ең жоғары өнімділігі–47,2 ц/га.

Медикум 85. Сорт Қостанай ауылшаруашылық ҒЗИ–да шығарылған. Медикум түршесі. Орташа мерзімде пісетін сорт. Жатып қалуға және шашылуға төзімді. Тозаңды қара күйе ауруына шалдығуы–орташа. Дәні ірі, 1000 тұқымның массасы 48-53г.

Арна. Сорт В.Р. Вильямс атындағы егіншілік ҒЗИ–да шығарылған. Нутанс түршесі. Ерте мерзімде пісетін сорт. Масағы қос қатарлы, сары түсті. Ұзындығы 9-11 см, тығыздығы орташа. Дәні ірі, сары түсті. 1000 тұқымның массасы- 50-52 г. Өнімі жоғары. Тұқымның ең жоғары өнімділігі 50 ц/га. Сорт сыра қайнатуға арналған.

Сұлы сорттары:

Синельниковский 14. Сорт жүгері БОҒЗИ–да шығарылған. Мутика түршесі. Дәні ақ, қауызды, қылтықсыз. 1000 тұқымның массасы 30-38г. Орташа мерзімде пісетін сорт, вегетация ұзақтығы 85-90 күн. Құрғақшылыққа төзімділігі жоғары және жоғары өнімді. Тозаңды қаракүйе ауруына, жатып қалуға және шашылып қалуға төзімді. Ең жоғары өнімі 40,5 ц/га құрайды.

Скакун. Сорт Ульянов облысындағы Подмосковье НПО ауылшаруашылық тәжірибе станциясында шығарылған. Мутика түршесі. Орташа мерзімде пісетін сорт, вегетация ұзақтығы78-86 күн. Жатып қалуға төзімді. Дәні ірі, 1000 тұқымның массасы 34-39г. Қауыздылығы төмен 23,5-25,9%. Ақуыз мөлшері 15,7%. Интенсивті сорт типі, жоғары өнім қалыптастыруымен сипатталады. Ең жоғары өнімі–41,3ц/га.

Мирный. Сорт Львовск ауылшаруашылық тәжірибе станциясында шығарылған. Мутика түршесі. Орташа мерзімде пісетін сорт. Вегетация ұзақтығы 104-115 күн. Жатып қалуға төзімділігі орташа. Сабақ тат ауруына шалдығу дәрежесі орташа, ал тозаңды қара күйе ауруына тез шалдығады. Дәні ақ, ірі, 1000 тұқымның массасы 32-38г. Қауыздылығы 21,4%. Ақуыз мөлшері –14-16%. Ең жоғары өнімі– 40ц/га.

Арпа және сұлы дақылын өсіру технологиясының схемасы

№

Технологиялық

Іс шаралар

А/ш машиналар

Және құралдар

Жүргізу мерзімі

Сапалық көрсеткіштер

Шарқы

1

2

3

4

1.

Күзгі топырақ өңдеу

А) дәнді дақылдардан кейін

КПШ-9,ПГ-3,5БИГ-3, БМШ-15

«John Deer-2700», «Morris rangler»

Егінді жинағаннан кейін

Тереңдігі 12-14 см, 20-22 см,

3-5 см

2.

Қар тоқтату

СВШ-10 СВШ-8 СВУ-2,6

Желтоқсан -ақпан

Қар үйінділерінің орталығының арақашықтығы 4-5м, биіктігі12-15см.

Негізгі желдің ба-

Ғытына көлденең.

3.

Ерте көктемгі топырақты өңдеу

БИГ-3,БМШ-15,«Morris Field PRO»

Топырақтың физикалық пісу кезінде

Тереңдігі 3-5 см

4.

Гербицидтерді енгізу

ЛДГ-15,20, БИГ-3 штангалы бүрік-

Кіштерімен,«John Deer-4700».

Себу алдындағы кезеңде

Қара сұлымен күшті ластанған танапта Авадекс БВ гербицидін 3-4 см, 3,0л/га мөлшерде.

5.

Тұқымды себуге дайындау –тұқымды дәрілеу

ПС-I0, ПСУ-I0, СТ

Себу алдында

Витавакс 200 - 2- 2,5 кг/т, Дивидент 3% к.с.- 3кг/т, Бенлат 30% с.п. - 3 кг/т

6.

Тұқымды себумен бірге, тыңайтқыш енгізу

СЗС-2,1, СКС-2,1, Егістік кешендер,

«John Deer-730»,«Horsch- Агро-Союз»,«Morris concept 2000».

Аймақтық, қолайлы мерзімінде

Тұқым сіңіру тереңдігі 6-8 см, себу мөлшері: арпа - 3,0- 3,5 млн., сұлы- 2,7- 2,8 млн. Өнгіштік

Тұқым1 га

Егісті күтіп баптау

7.

Арамшөптерге қарсы егісті бүрку

ОПШ-15, ОП-2000, «John Deer-4700».

«Flexicoil 67»

Атпа тамырлы-ларға қарсы.Ар-паның түптену кезеңінде. Түптену басы(3 жапырақ кезеңі)- сұлыда. Арпа егісінде қарасұлыға қарсы гербицидтерді қолдану

Диален Супер 48 в.р. - 0,5-0,7 л/га Гранстар 75% с.т.с.- 10-12 г/га, Топик 8% к.э. - 0,5 л/га ,

Секатор турбо-

0,7 л/га.

8.

Ауруларға қарсы бүрку

ОПШ-15, ОП-2000

Тулық жапырақ кезеңі. Тат ауруына, ақ ұнтақ ауруына және септориоз ауруына қарсы

Тилт 25% К.э. - 0,5 л/га, Альто 400 с 40% С.к. - 0,15- 0,20 кг/га.

Фалькон-0,6л/га,

9.

Зиянкестерге қарсы бүрку

ОПШ-15, ОП-2000-2, John Deer-4700

Flexicoil 67»

Вегетация кезеңінде.Ас -тық шыбынына, бітесіне қарсы

Каратэ-О,4-0,5 л/га

Децис - 0,4 л/га

Егінді жинау

10.

Тікелей комбайнмен ору

НИВА, Енисей, «John Deer», масдон 3020

Толық пісу кезеңінде

Дәннің ылғалдылығы 18%

11.

Бөлектеп ору. Дестелеп шабу

ЖВП-9, СК-5 + ЖВН-6, масдон 3020

Балауызданып пісу кезеңі

Дәннің ылғалдылығы 25-30%. Шабу биіктігі 15-18 см

12.

Дестелеу және дестелерді бастыру

СК-5, Енисей, «John Deer», масдон

3020

Шапқаннан кейін 2-3 күннен соң және тұқым кепкен соң

Дәннің ылғалдылығы14-18 %