Емтихандық билет № 17

1. Қазақстанда қант қызылшасын өсірудің индустриалдық технологиясы.

Қант қызылшасын өсіру технологиясының ерекшеліктері. Өсімдікті күтіп-баптауарамшөптермен күресу үшін егін көгі шықпай боронование өткізеді Қатараралықтарды культиваторлармен алғашқы өндеуді ұстара табандармен 3-4 см тереңдікте қатарлар анық көрінгенде жүргізілуі, кейін арамшөптер пайда болса 2 культивациялау 6-7 см тереңдікте жүргізіледі. Алғашқы қос нағыз жапырақтар түзілген кезде өсімдіктер жиілігін қалыптастыруға кіріседі, ол үшін сиреткіш агрегаттар қолданылады. Көшеттерді қалыптасуы үшін ротоциялық сиреткіш УСМП-5,4 қолданылады, олар шоқтауға дейін қатарлар боймен де, шоқтарда да сирету жұмысын орындайды. Сиреткіштер болмаған жағдайда қызылшаны ең қарапайым және еңбек шығынын көп талап ететін әдіспен – қолмен сиретіп шоқтайды. Шоқтаудың мынадай схемасы көп тараған: әрбір 27 см сайын 18 см қызылша шоғы қалдырады, немесе 30см сайын 15 см шоқ қалдырады. Ол шоқтарды талдағанда тиісінше 1-2 өсімдік қалдырады. Барлық аталған әдістер өсімдік жиілігін қалыптастыруда қызылша көгінің жиілігіне, алқаптың арамшөптермен ластануына, топырақтын тығыздығына, қажетті құралдардың барлығына т.б. Байланысты. Өсімдік жиілігін қалыптастырғанда мал азығына өсірілетін қызылшаның өсімдік саны әр гектарда 60-70 мың дана болуға тиіс. Өсімдік жиілігін қалыптастырғаннан кейін қатар аралықтар қабысқанша 2-3 қатараралық өндеу жүргізіледі, үстеп қоректендіріледі, жаздың жағдайына қарай 4-5 рет суарылады. Суаруды өсімдіктердің ең қарқынды өсетін кезеңімен шілде-тамыз айларында байланыстыра жүргізген дұрыс болады.Арамшөптермен күресу үшін Зелек супер 0,5-1 л/га гербицидқолдануға болады, оны қос жапырақ шыққан кезеңде қолданады.Зиянкестермен күресу үшін «қосқұлақ» кезеңінде Дилор 1,2-3, Альбум 25% өндейді.Қызылшаның жинау мерзімі күзгі бозқыраудың түсу мерзімімен анықталады. Қызылшаны РКС-4 комбайнымен жинайды, кортап қазатын және жинайтын комбайндарды пайдалануға да болады.

2. Ауыспалы егіс туралы ілімінің дамуы.

. Ауыспалы егіс дегеніміз - ғылымға негіздеп дақылдар мен орналасу орнына және белгілі бір мерзімге қарай кезектестіріп орналастыру.Жүйелі түрде дақылдарды және сүрі жерді кезектестіріп орналаластыруын ауыспалы егістің тәсімі деп атайды. Мысалы, Солтүстік Қазақстандағы ең кең тараған дәнді-сүрі жер ауыспалы егісінің тәсімі: 1-сүрі жер, 2-жаздық бидай, 3-жаздық бидай, 4-арпа.Дақылды ұзақ уақыт бір танапта ғана өсіруі ауыстырылмайтын егіс деп, ал шаруашылықта бір ғана дақылды ауыстырмай еге беру дара дақыл деп аталады.Ауыспалы егістерде кейде бір дақылды бірнеше жылдар бойы егіп, содан соң оны басқа дақылға ауыстырады. Ондай егістерді қайталама егістік деп атайды. Мысалы, жаздық бидайды, жүгеріні, мақтаны және басқа дақылдарды қатарынан 2-3 жыл бойы себеді де, содан кейін басқа дақылға ауыстырады. Ауыспалы егістің әр бір танабында әдетте бір дақылды өсіреді, өйткені осындай жағдайда ауыл шаруашылық техниканы тиімді пайдалануға, жұмыстарды жақсы ұйымдастыруға және қарқынды технологияларды пайдалануға мүмкіншілік туады. Бірақ егіс аудандары кішігірім болғандықтан бір танапта биологиясы және өсіру агротехникасы ұқсас дақылдарды орналастыру қажет болады. Ауыспалы егістердің осындай танаптарын құрама танаптар деп атайды. Әр бір ауыспалы егіс бірнеше буындардан тұрады. Буын деп жақсы алғы дақылдан басталып келесі топырақ құнарлығын жақсартатын дақылдың алдында аяқталатын ауыспалы егістің бөлігін атайды. Ауыспалы егісте буынды бастайтын жетекші алғы егістің аты буынға беріледі. Көбінесе ауыспалы егістерде келесі буындар кездеседі: сүрі жер, шөпті, отамалы және бұршақты.