Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
1-81.docx
Скачиваний:
92
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
141 Кб
Скачать
☆

57.Türkmenistan sssr-I Beyik Watançylyk urşy ýyllarynda (1941-1945ýý).

1924ý Türkmenistan SSSr-i döredildi. 1925ý SSSr-iň düzümine birikdirildi. 1941-1945ýý Beýik Watançylyk urşy bolup geçdi, SSSR-iň düzümindäki respublika hökmünde Türkmenistan hem bu urşa gatnaşdy.Urşyň ilkinji günlerinden türkmen ýgitleriniň ençemesi meýletinlik bilen bu urşa gitdi. Türkmenistanly esgerlerden Gurbandurdy, Annagylyç Ataýew, Aýdogdy Tahyrow, Pena Rejebow ýaly ençeme esgerler sowet soýuzynyň gahrymany diýen beýik ada mynasyp boldy. Hormatly Prezidentimiziň atasy Bedimuhammet Annaýew hem bu urşa gatnaşýar, gahrymançylyk görkezýär. Urşuň yzynda galan türkmen zenanlary 7392 kg altyn, kümüş şaý-seplerini fronta kömek üçin tabşrýarlar.Aýratynlykda Sadap Nyýazowa, Lallyk han pul serişdelerini tabşyrýarlar olaryň pullaryna top we taňk ýasadýarlar.

58. Döwletiň pul-karz ulgamy.

Pul-karz syýasaty – bellenilen durmuş-ykdysady we syýasaty maksatlara ýetmäge gönükdirilen puluň dolanyşygy we karz babatda döwlet çäreleriniň umumy jemidir.

Pul-karz syýasaty ykdysadyýet babatynda döwlet syýasatynyň möhüm gurallarynyň biri bolup durýar. Bazar gatnaşyklarynda hojalygy ýöretmegiň we ykdysadyýete täsir etmegiň şertlerini emele getirmeginiň guraly bolup durýar. Häzirki zaman bazar ykdysadyýeti şertlerinde pul-karz kadalaşdyrmak pul dolanyşygynyň guralyşyna we banklaryň esasy rol oýnaýan töleg tölejilik hasaplaşyk amallaryna daýanýar.

Bank ulgamynyň öňde baryjy orny merkezi bank we täjirçilik banklary eýeleýär.

Türkmenistanyň iki derejeli bank ulgamy hereket edýär. Bank ulgamynyň birinji derejesini merkezi bank, ikinji derejesini täjirçilik banklary emele getirýärler. Merkezi bank –bank ulgamynda esasy kadalaşdyryjy diwino bolup durýar. Şonuň üçin onuň esasy işi pul-karz ulgamyny pugtalandyrylmaga gönükdürilýär. Türkmenistanyň merkezi bankynyň esasy wezipeleri bolup şular durýar: pul birliginiň durnuklylygyny üpjün etmek; ýurduň bank ulgamynyň durnuklylygyny gazanmak we pugtalandyrmak; ykdysady özgertmäni amala aşyrmaga maliýe goldawy. Türkmenistanyň merkezi banky şu aşakdaky wezipeleri çözýär: karz we pul syýasatyny emele getirmek we geçirmek; ygtyýarnama bermek we täjirçilik banklaryna gözegçiligi amala aşyrmak; döwletiň halkara serişdelerini saklamak we oňa ygtyýarly bolmak; ýurduň hasaplaşyk-töleg ulgamynyň netijeli hereket etmegini üpjün etmek.

Merkezi bank bilen birlikde bank ulgamynda täjirçilik banklary hem möhüm zweno bolup durýar.Olar gös-göni kärhanalara , guramalara, şeýle hem ilata hyzmat edýärler. Täjirçilik banklarynyň görkezijileri türkmenistanyň merkezi banky tarapyndan alnyp barylýar.

Täjirçilik banklary ähli aktiw we passiw amallary milli manatda geçirýärler,degişli ygtyýarnama bolan halatynda amallar daşary ýurt walýutasynda geçirilip bilner.

Bazar özgertmeleriniň çuňlaşdyrylmagynda bank ulgamynyň düzümleri has işjeň rol oýnaýarlar. Şonuň üçin ýurduň ykdysady ösüşini çaltlandyrmakda, ykdysady howpsyzlygy pugtalandyrmakda bank ulgamyna artykmaçlyk berilýär.