Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
1-81.docx
Скачиваний:
92
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
141 Кб
Скачать
☆

79. Türkmenistan dünýäde ilkinji bmg tarapyndan ykrar edilen bitarap döwletdir

Türkmen döwletiGaraşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda daşary syýasatda bolsa, hoşniýetli Bitaraplyk syýasatyny öňe sürdi. Türkmenistanyň hemişelik bsyitaraplyk syýasatyny ýöretmegiň çuňňur esaslary: 1-den Türkmenistanyň geografiýa taýdan amatly ýerleşýänligi, ýagny Ýewropa bilen Aziýanyň strategik söwda gatnaşyklarynyň çatrygynda ýerleşmegi. 2-den Türkmenistanda dünýäniň “mawy ýangyjyň” gorlarynyň 30% we beýleki tebigy baýlyklaryň ummasyz gorlarynyň bolmagy. Türkmenistanyň ilkinji Prezidenti S.A.Nyýazow 1995-nji ýylyň martynda Yslamabat(Päkistan) şäherinde Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasynyň agzalary bolan döwlet ýolbaşçylarynyň 3-nji duşuşygynda sözlän sözünbde Türkmenistanyň oňyn bitraplyk syýastyny giňişleýin esaslandyrýar. 1995-nji ýylda Kolumbiýanyň Kartahena şäherinde Goşulmazlyk hereketiniň agzalarynyň 11-nji maslahatynda Türkmenistanyň bitraplyk derejesini goldamagyny sorap, BMG ýüz tutmak barada karar kabul edilýär. Türkmenistanyň ilkinji Prezidenti 1995-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda BMG-niň Baş Assambleýasynyň 50-nji ýubileý maslahatynda çykyş edýär. 1995-nji ýylyň 12-nji dekabrynda 185 döwletiň ses bermegi Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assembleýasy tarapyndan hemişelik Bitaraplyk derejesi berildi. Türkmenistan BMG Baş Assambleýasynyň 62-nji we 64-nji sessiýalarynyň wise-başlyklygyna saýlanmagy, 2007-nji ýylyň 10-njy dekabrynda Aşgabatda BMG-niň Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasynyň sebit merkeziniň açylmagy we onuň sebit meseleleriniň oňyn çözülmegine işjeň gatnaşyp başlamagy we başga-da ençeme mysallar aýdyň şaýatlyk edýär.

80. Döwlet dolandyryş edaralary.

Döwlet dolan-nyň esasy ýörelgesi berk kanunçylygyň bolmagydyr. Şul kanunlar esasan konst-ýa we beýleki olara esaslandyrylyp çykarylan hukuk namalara esaslanýar we ähli döwlet edaralaty, jemgyýetçilik guramalary, wezipeli adamlar we raýatlar tarapyndan bir meňzeş düşünmelidir dogry ulanmalydyr takyk ýerne ýetirilmegidir we üpçin edilmelidir. Döwlet dolandyryş edaralary şu toparlara bölünýär: -Ministrler kabinety; Merkezi dolandyryş edaralary(dürli ministrlikler we beýleki merkezi edaralar, türkmenmallary, türkmengalla assosiasiýalary); ýerli welaýat, şäher, etrap häkimlikleri we olaryň bölümleri. Esasy usullary – ynandyryş; mejbur ediş.

81 Sorag.Yslam dininiň yüze çikmagy. Muhammet (sas) Pygamber.

7-nji asyryn başlarynda Arabystanda Arap Halyflygy döreyär we yslam dini yuze cykyar. Halyflyk gysga wagtyň içinde kuwwatly döw.öwrülyär. Munuň esasy sebäbi bolsa Islam dininiň yüze çikmagy bn baglanyşyklydyr. Islam dinini esaslandyryjy Muhammet (SAS) pygamber 570 yilda eneden dogulyar. 40 Ýaşlarynda wagty ýyllar töwereginde Yslam dinini wagz edip başlaýar. Muhammet (SAS) pygamber yslamy ornaşdyrmakda kynçylylyklara duş gelenligi sebäpli 622 ý-da Mekkeden-Medinä göçýär. Şol ýylda Hijri Kamary ýyly başlaýar. Medinede Yslam dini ornaşdyryp öz tarapdary bn 630 ý-da Mekkä gaýdyp gelýär we ony eýeleýär. 632 ý-da Muhammet (SAS) pygamber aradan çykýar. Yslam dininiň mukaddes kitaby bolan Gurhan Muhammet (SAS) pygamber tarapyndan halka wagz edilýär. Gurhan 114 süreden 6666 aýatdan ybaratb. Muhammet (SAS) pygamberin ornuny tutanlara Çaryýarlar yada Halyfalar diýilýär.

  1. Hz Ebu Bekir 632-634 ýyllarda halyflyk edýär.

  2. Hz Omar 634-644 ýyllarda halyflyk edýär.

  3. Hz Osman 644-656 ýyllarda halyflyk edýär. (Gurhan Hz Osman döwrinde halka kitap görnüşinde ýetirilýär.)

  4. Hz Aly 656-661 ýyllarda halyflyk edýär. Munuň döwrinde yslam dini özara gapma garşylyklar sebäpli iki akyma bölinýär.

Araplar Turkmenistanyň çäginde: 651 ýylda araplar günorta T-nyň çäklerine aralaşýar. Yslam dinini ornaşdyrmakda köp gynçylyklar ýüze çykýar. 730 ýylda Ibn Sureýjin, 740 ýylda Abu Muslimin, 776 ýylda Mukannanyň gozgalaňlary Araplaryn agalygyna garşy gönikdirilýär. 9 asyryň başlaryn da arap halyflygy gowşap başlaýar. Birnäçe ozbaşdak arap döwletleri döreýär. Turkmenistan şol döwirlerde Tahyrlar, Samanilar, Saffariler, döwletleriniň gol astynda bolýar. Arap basyp alyjylaryň netijeleri halkyn milli etiki düzüminde täze tire-taýpalar peýda bolýar, öwlýat taýpalar emele gelýär (Seýitler,Müjewirler,Magtymlar,Hojalar we Syhlar). T-niň dil arassalygyna zyýan ýetirilýär, Binagärlikde yslam dünýäsine mahsus gurluşyk işleri ýola goýulýar.