2.9 Сурет - Қозғалтқышты статика-динамикалық сынау
Саратов политехникалық институтында, қазіргі таңда мемлекеттік университетінде қозғалтқышты және қоректендіру жүйелерін иінді білік айналымының біркелкісіздігі бойынша диагностикалау әдісі жасалды. Әдістің негізгі мәні мынада, әр цилиндрдің жұмыс және сораптық жүрісі кезінде қозғалтқыштың айналмалы иінді білігінің жылдамдауы мен баяулауы анықталады.
Қозғалтқыштың қуаты көптеген факторларға байланысты болады: цилиндр-поршеньді топтар мен клапандардың тозуы, жануды озу бұрышы, ұшқын қуаты, карбюратор үрпілерінің өткізу қабілеті және т.б. Сондықтан ол нормадан ауытқыған жағдайда қозғалтқыш механизмдері мен жүйелеріне элементтік диагностикалау жүргізеді.
КШМ мен ГРМ-ды диагностикалау үшін мынадай әдістерді қолданады: сұйылту бойынша, ауамен толтыру бойынша, сығылған ауаның азаюы бойынша, газдың картерге өтуі бойынша, картер майын талдау бойынша, діріл-акустикалық параметрлер бойынша.
Кіргізу құбырында сұйылту және оның тұрақтылығы компрессиялауға, ауа сүзгінің кедергесіне, клапандардың тығызсыздығына, жұмыс үрдістерінің біркелкісіздіген және т.б. байланысты ауаның жылдамдықтық арыны мен арын шығынына тәуелді болады. Сондықтан кіргізу құбырында сұйылту шамалары мен тұрақтылығы оның техникалық күйін сипаттай алады. Кіргізу коллекторында сұйылтуды кіргізу коллекторына жалғасқан вакуумметрмен өлшейді. Тексеру алдында қоректендіру мен жандыру жүйелерінің ақауларын жояды.
Қозғалтқышты компрессиялауда, яғни қоспаны сығу соңындағы қысымды, оның әр цилиндрінде манометрмен өлшейді, бұл ретте иінді білікті берілген жиілікпен айналдырады. Дұрыс деректер алу үшін компрессиялауды қызған қозғалтқыш кезінде өлшеген жөн, ал иінді біліктің айналу жиілігін қозғалтқыштың жақсы қыздырылған аккумулятор батареясы қамтамасыз ететіндей етіп қабылдайды. Сығылу дәрежесіне қарай сығылу соңындағы минимум ықтимал қысым карбюраторлық қозғалтқыштар үшін 440-780 кПа-дан 1,0 мПа-ға дейін, ал дизельді қозғалтқыштар үшін шамамен 2 мПа болады. Компрессиялаудың қысқаруы жабық күйдегі кіру және шығу клапандары герметикалығының төмендеуі кезінде орын алады. Компрессиялауды компрессометрдің (максимум көрсеткішті тіркейтін манометрдің) немесе компрессографтың көмегімен өлшейді.
Цилиндрдің клапандары жабық болған кезде ондағы сығылған ауаның азаюы сақиналардың тозуын, олардың серпіміділігінің жоғалуын, олардың кокстануын немесе сынуын, цилиндрлердің немесе поршеньді ойма қабырғаларының тозуын сипаттайды. Қозғалтқыштың күйін К-69М аспаптарының немесе К-272 пневмотестерінің көмегімен өлшейді. Осы аспапды пайдалана отырып, клапандардың жабық кезінде жану білтелеріне арналған тесіктер арқылы цилиндрлерге сығылған ауа жіберіледі және аспап манометрінің көрсеткіштері бойынша сығылған ауа шығыны өлшенеді.
Газдың картерге өтуі автомобильдің жүріп өткен жолына сәйкес арта отырып, қозғалтқыштағы цилиндрлік-поршеньдік тетіткердің тобына байланысты болады. Өтетін газ көлемін газ есептегішімен немесе газ шығын өлшегішпен өлшейді. Газ есептегішті май құю мойнына жалғастырады, ал картерді герметикалайды. Газдың өтуін қозғалтқыштың тікелей беріліс кезіндегі максимум айналдыру сәтіне сәйкес келетін жүктемемен тарту сапаларының стендінде өлшейді. Газ көлемін автомобильдің доңғалақтық қуатын стендте анықтаумен бір уақытта, яғни оның картерін алдын ала герметикалағаннан кейін жұмыс істеуші қозғалтқыш кезінде өлшейді.
Картер майының параметрлері бойынша диагностикалау қозғалтқыш тетіктерінің тозу қарқынын, ауа және май сүзгілерінің жұмыс істеу сапасын, суыту жүйесінің герметикалығын, сонымен қатар майдық жарамдылығын анықтауға мүмкіндік береді. Ол үшін қозғалтқыш картерінен май үлгісін алып, ондағы кремний мен тозу өнімдерінің шоғырлануын өлшейді, тұтқырлық пен су мөлшерін анықтайды. Майдағы шоғырландырудың ықтимал нормаларының артуы тетіктердің ақаулы жұмысын; ал кремний мөлшері нормасының артуы сүзгілерді ақауын; судың болмауы суыту жүйесінің ақаулығын; ал тұтқырлықтың төмендеуі судық жарамдылығын білдіреді. Бұл әдісті карьердегі өзі аударғыштардың және жолдан тиіс жүретін автомобильдердің қозғалтқыштарын диагностикалау кезінде қолданады.
Шуыл мен діріл бойынша, яғни серпімді ортаның тербеліс үрдістері бойынша диагностикалау қозғалтқышты және автомобильдің басқа да агрегаттарын дірілді акустикалық диагностикалау кезінде қолданады. Газдинамикалық үрдістер, саңылаулардың мен массалар теңсіздігінің арқасында түйіскен жерлерде пайда болатын жүйелі механикалық қосымша екпіндер, сонымен қатар үйкеліс үрдістерінен туындайтын бейтарап тербелістер осы тербелістердің көзі болып табылады. Қозғалтқыштың жұмысы кезінде бұл тербелістердің барлығы бір-біріне қосылады да, өзара әрекеттесіп, спектр деп аталатын тербеліс үрдістерінің кездейсоқ жиынтығын жасайды. Бөгеуілдерді ұстау, пайдалы сигналдар беру және тербеліс спектрінің параметрлерін түсіну дірілакустикалық диагностикалаудың міндеттері болып табылады. Жиілік, амплитуда және фаза, яғни тербеліс үрдісі импульсінің механизм жұмысының тіреу нүктесіне қатысты күйі тербеліс үрдісінің параметрлері болып табылады. Дірілді акустикалық сигналды түсіну мүмкіндігі келесі ережелерге байланысты.
Саңылаулар өзгерген кезде соққылар энергиясының өзгеруі нәтижесінде тербелістер қуаты күрт өзгереді, сонымен бірге соққылар ұзақтығы да өзгереді. Сигнал параметрлерінің шамасы қозғалтқыш жұмысының жылдамдық және жүктеме режимдеріне байланысты өзгереді. Діріл датчигі мен осциллографтың көмегімен дірілакустикалық диагностикалау әдісі жүзеге асырылады.
Қозғалтқышты толық және оның жеке жүйелерін диагностикалау мотор-тестер деп аталатын кешендерге біріктірілген күрделі электронды аппаратура көмегімен жүргізіледі. Диагностикалық белгілердің қозғалтқыш атқарымына қарай өзгеруі 2.10-суретте көрсетілген.
