III.2.7.Mahir həmsöhbət ola bilmək qaydaları

«Hər kəs öz dilinin arxasında gizlənir!».

Hz.əli

Deyilənlərlə yanaşı, söhbət prosesi bir təkcə tənqid, imtina, mövzudan yayınma və s. kimi dolaşıq məqamlardan ibarət deyil. Burada heç bir düyünlü nüansları olmayan adi mükalimə, dərdləşmə, diskussiya, polemika məqamları da yetərincədir ki, bunlar da öz incəliklərinə malikdir. Həmçinin yuxarıda tanışlıq aktının birinci fazasına aid məsələlərdən danışılmışdı. Yaranmış kontaktı qoruyub-saxlamaq və əldə edilmiş nailiyyətləri daha da inkişaf etdirə bilmək məsələsi sonrakı mərhələni necə idarə edə bilməkdən bilavasitə asılıdır. Burada məhz buna aid bəzi instruksiya verilir:

 Heç vaxt tərəfdaşı öz problemlərinizin müzakirəsi ilə, şikayət dolu giley-güzarla yormamalı və yaxud da ki, əksinə, – özünüzü tərifləməklə, dağ başına qaldırıb qoymaqla məşğul olmamalı, bir sözlə, ümumiyyətcə, özündən imkan daxilində az söhbət açmalı. əksinə, bütün diqqəti onun üzərinə yönəltməli, onun özünü tərifləməsinə və ya şikayətlərinə həvəslə qulaq asmalı; hər bir ifadə tərzi, jest, mimika, sual və s.-lə ona, onun həyatına maraq nümayiş etdirməli, tənqiddən qaçmalı, eyiblərini, qüsurlarını görməməzliyə vurmalı və ya məcburən görməli olsanız dərhal bəraətləndirməli, əksinə, ağlını, erudisiyasını, sair məziyyətlərini vaxtında sezib qiymətləndirməli, tərif deməkdə, hansısa müsbət xüsusiyyətini dərhal sezib qiymətləndirməkdə, qabartmaqda səxavətli olmalı, qabiliyyətləri haqqında yüksək fikir söyləməli, hər rəftarla ona əhəmiyyətlilik şüuru aşılamalı, ona etibar, etimad göstərməli, münasibətlərdə pərt olmasına imkan verməməli, nitqdə «sən» («siz») əvəzliyini daha çox işlətməli, ona qarşı həmişə mehriban, gülərüz, diqqətcil və qayğıkeş olmalı, onun hisslərinə, mənliyinə, rəyinə, irqi, irsi, dini, milli və s. heysiyyatına, adətlərinə və s. hörmət göstərməli, dərdinə şərik olmalı, problemlərində kömək göstərməli; onunla diskussiyalarda istinad kimi obyektiv kriteriyalara əsaslanmalı, nəticəni qarşılıqlı kompromis və ya şəxsi güzəşt yolu ilə həll etməyə cəhd göstərməli; Onunla öz aranızda olan ümumi cəhətləri tapıb, qabartmalı, ona hədiyyələr verməli, bayramlarını təbrik etməli, arzularını, istəklərini, ad gününü və s. yadda saxlamaqla⁵ sonradan onda xoş təəssürat oyatmağa çalışmalı, istədiyi adamla qovuşmasına, arzularının reallaşmasına və s. kömək göstərməli və s; Ünsiyyət – əksər insanlar üçün özünüifadənin bir vasitəsidir və qoy, tərəfdaş bu şansdan istifadə edib istədiyi qədər özünü reklam etdirsin, danışsın, ürəyini boşaltsın. Lakin sizin üçün ki bu belə deyil. Axı sizə ünsiyyət özünüifadə üçün yox, tərəfdaşı öz itaətinizə almaq üçün gərəkdir. Bunun üçünsə bir şeyi yadda saxlayın: bir-biri ilə vuruşan eyni gücə malik iki rəqib qoşundan ən axırda o qalib gəlir, hansı ki, həmişə öz yerini, planını, gücünü, hücum vaxtını, canlı qüvvə və texnikasının sayını, xarakterini və s. əks tərəfdən daha yaxşı gizlədə bilib. əksinə, o biri tərəfin nəyi varsa hər şeyi daim göz önündə olduğundan, ondan ehtiyatlanmağa da ehtiyac qalmır və hər bir addımının qarşısı vaxtında alına bilir (partizan müharibəsinin gücü də məhz bununla əlaqədardır). Eyni qayda ilə, söhbət edən iki şəxs arasında da üstünlük daim o tərəfə məxsus olur, hansı ki, özü barədə qarşı tərəfə daha az məlumat verir, öz koordinatlarını daha az dəqiqləşdirir. Söhbəti də, hələ hər şeyi tam danışıb qurtarmamış bitirir: fəqət, bağlı zərf hətta boş olduqda da maraq doğurur.

  