1.D) Modul (dəyişən və prosedura mətnlərinin toplusu) əməliyyatları:

1.	Modulları: İmport edir	«VBProject.VBComponents.Import»
2.	Eksport edir	«VBProject.VBComponents.Item(n).Export»
3.	Surətini çıxarır	«Organizer Copy» və ya «VB.MacroCopy»
4.	Pozur	«VBProject.VBComponents.Item(n).Remove» və «OrganizerDelete»
5.	Adını dəyişdirir	«OrganizerRename»
6.	Yenisini yaradır	«VBProject.VBComponents.Add»

1.E) Fayl əməliyyatları

1.	Faylı (faylları) yazı rejimində açır	«Open For Append»
1.1.	 atributlarını dəyişdirir	«SetAttr»
1.2.	 üzünü köçürür	«Selection.Copy»
2.	Yeni fayl yaradır	«CreateObject(...)»
2.1.	 və ya olanları kəsib atır	«Kill»
3.	Yeni papka yaradır	«MkDir»
3.1.	 və ya olanları kəsib atır	«RmDir»
4.	Mövcud fayl və ya papkanın adını dəyişir	«Name ... As ... »

2) Proqramdaxili digər komandalar

a)	Ümumi şablonun (Normal.dot) saxlanılması barədə sorğunu dövrədən açır	«Options.SaveNormalPrompt = False»
b)	Virusdan müdafiəni dövrədən açır	«Options.VirusProtection = False»
c)	Klavişa basılmasını emulsiya etdirir	«SendKeys»

3) Xarici proqram və modullara müraciət

a)	Xarici proqramı avtomatik dövrəyə qoşur	«Shell»
b)	«ActiveX» mexanizminin işə salır	«CreateObject», «GetObject»...
c)	DirectX
d)	API-funksiyaya müraciət göndərir	«Declare»

və s.

Kitab kompüter texnologiyası mövzusuna deyil, bir başqa mövzuya həsr olunduğundan, burada, sadalanan bu komandaların hamısının iş prinsipindən, destruktiv funksiyalarının mexanizmindən uzun-uzadı danışmayıb, yalnız onların hamısının iş prinsipi barədə ümumi təsəvvür yaratmaq məqsədilə, bu sonuncu komandaların fəaliyyət mexanizmi barədə müxtəsər izahat verməklə kifayətlənirik:

5.a) Məs., «Troya atı» adlandırılan virus «Shell» komandası vasitəsilə düşdüyü kompüterdən lazım olan informasiyaları toplayır, sonra gizli pəncərədə FTP-proqramını aktivləşdirərək, yığdığı informasiyaları İnternet vasitəsilə lazımi ünvana göndərə bilir;

5.b) Yaxud, «Macro.Word97.Melissa» virusu, və ya 2000-ci ilin sonlarında bütün dünyanı başına götürmüş məşhur “I love you” virusu («Məhəbbət virusu»): «CreateObject» komandası vasitəsilə ActiveX mexanizminin imkanlarından istifadə edib, istifadəçinin xəbəri olmadan, kompüterdə Outlook.Application obyekti yaradır. Sonra Outlook proqramının elektron ünvan kitabından bütün ünvanları götürür, yeni məktub tərtib edir, ona yoluxmuş sənəd əlavə edir və İnternetə ilk qoşulma anında həmin bu yoluxmuş sənədi ünvan kitabçasından götürdüyü bütün ünvanlara göndərir. Sonra da, həmin ünvanların hər birinin elektron ünvan kitabçasında olan bütün ünvanlara göndərir, və beləcə, sonsuz olaraq. ələlxüsus nəhəng firma və poçt şəbəkələrinin elektron ünvan yaddaşında sonsuz böyük sayda elektron ünvanlar saxlanıldığını nəzərə alanda, virusun internet şəbəkəsi üçün təhlükəsini aydın təsəvvür etmək olar.

5.c) Virus «DirectDraw» və «Direct3D» mexanizmlərinin imkanlarından istifadə etməklə psixikaya təsir göstərən («siniriflicedən») video effektlər, DirectMusic vasitəsilə analoji xarakterli səs effektləri yaradır (bu barədə ətraflı bax: burada, səh. 67).

5.d) API-funksiyadan istifadə etməklə virus əməliyyat sisteminin və digər proqramların funksiya və proseduralarına müdaxilə edə bilir, o cümlədən, buradan sadalanan destruktiv fəaliyyətlərinin hamısını standart VB komandalarının heç birindən istifadə etmədən həyata keçirə bilir. Məsələn, hansısa faylı və ya papkanı kəsib atmaq üçün göstərilən VB komandasına əl atmadan bunu, sistem kitabxanası olan «Kernel32.dll» vasitəsilə həyata keçirə bilir.

Bundan əlavə deyilənləri tam dolğunlaşdırmaq və virus barədə təsəvvürü tam təkmilləşdirmək, virus proqramının necə göründüyünü əyani bilmək məqsədilə aşağıda təhlükəsiz bir virus proqramı tərtib edib veririk. Proqramın iş prinsipini yoxlamaq və virusun təsir mexanizmini əyani görmək üçün aşağıdakı iki xəttin aralığında yerləşən mətni kompüterin makros redaktoru hissəsinə yazmaq lazımdır. Bilməyənlər üçün daha da konkretləşdiririk ki, bu redaktoru açmaq üçün «Servis/Makros(Tools/Macro)» menyüsündən və ya Alt + F11 düyməsindən istifadə etmək olar. Yazdıqdan sonra lazımsız bir Word faylını açın və ya 5-6 abzaslıq bir mətn tərtib edin (abzasların mətnləri fərqli olmalıdır). Bundan sonra nə zaman siz mətni saxlamaq komandasını (menyü: Fayl/Soxranit və ya klavişa Shift + F12) verdikdə mətnin abzasları bir-birinə qarışacaq. Bağlamaq (menyü: «Fayl/Zakrıtğ» və ya klavişa Ctrl + w) komandasını verdikdə isə bir müddət 4-5 abzasın mətnləri bir-bir ekranda görünüb, sonra da fayla Sizin xəbəriniz olmayan bir parol verib bağlayır. əslinə qalsa, parol latın qrafikası ilə yazılmış bizim adımızdır («Cabbar»). Mətni açmaq üçün bu parolu yazmaq lazımdır (Birinci hərfin böyük olmasına xüsusi diqqət vermək lazımdır).

Qorxmaq lazım deyil. Çünki bu virus təhlükəsizdir, yəni öz-özünü sənədlərə və ya kompüterin əlavə yerlərinə köçürmür, fayl və ya disket vasitəsilə başqa yerə yayılmır və s. Bir sözlə, yalnız təcrübə məqsədi daşıyır və axıra qədər elə yazdığınız yerdə də qalır. Pozandan sonra da özündən sonra kompüterdə heç bir iz qoymur.

Eksperimenti başa vurduqdan sonra isə bunu mütləq pozun və ya hansısa bir mətn faylına köçürüb saxlayın (yəni ixtiyari halda, «şablon»da olmasın). əks halda, o bundan sonra bu kompüterdə açılan bütün Word sənədlərinin başına bu oyunu açacaq, yəni hamısının abzaslarını bir-birinə qarışdıracaq, bağlayanda da həmin parolu qoyacaq. Pozmaqda çətinlik çəksəniz, ümumiyyətlə, əsas şablon olan Normal.dot faylını «(C:/Program Files/Microsoft Office/Şablonı (Template)» papkasında) kəsib atın və ya adını dəyişin. Cəmisi bir dəfə istənilən bir Word sənədi açan kimi proqram özü avtomatik olaraq yeni və tam təmiz şablon yaradacaq (Ümumiyyətcə, əl altında heç bir anti-virus proqramınız olmadığı bir vaxtda kompüterinizi 50-60% virus növündən təmizləmək istəyirsinizsə, bu əməliyyatı tez-tez yerinə yetirin. əgər bu şablona Sizin özünüz və ya idarənizin proqramçıları tərəfindən hansısa işə lazım olan makroslar yazılıbsa [hansı ki, bu da çox nadir halda baş verən bir işdir], o zaman həmin makrosu adi «*.txt» faylında saxlayın, sonra yeni yaranan şablonun modullarına köçürün).

Beləliklə, sadə bir zərərsiz virus proqramı:

--------------------------------------------------------

Sub fileSave()

Dim X, N, Passw, Parol

Passw = Array(67, 97, 98, 98, 97, 114)

Parol = "Parol."

For N = 1 To 6

Mid(Parol, N, 1) = Chr(passw(N-1))

Next

With ActiveDocument

.Password = Parol: .Save

End With

End Sub

—————————————

Sub autoClose()

With ActiveDocument

.InsertAfter " ": .Password = "": .Save: .Close

End With

End Sub

  