31 Дарс. Мусол.

Махфий қолмасинки бу бобнинг мусолида ҳуруфи ҳалқ келган феъллар ҳам, келмаганлари ҳам бор. Агар ҳарфи ҳалқ келган бўлса, айни феълнинг фатҳаси касрадан нақл қилинган бўлади. Шунга кўра агар феъл мусоли вовий бўлса музореъда 7 қоида га кўра و ҳазф қилинган бўлади. يَوْسِعُ--- يَسِعُ---- يَسَعُ каби. Агар ҳарфи ҳалқ келмаган феъллардан бўлса و ҳазф қилинмайди, чунки айни феълнинг фатҳаси аслий бўлади. Мсалан: وَجِلَ يَوْجَلُ وَجْلاً ( қўрқмоқ )

Ис. Мафъул.	Ис.фоил.	Ф. Музореъ.	Ф.мозий
مَوْحُولٌ	واجِلٌ	يَوْجَلُ	وَجِلَ
Амр бо-лом.	Амр белом.	Ф. Нафй.	Ф. Жаҳд.
لِيَوْجَلْ	إيْجَلْ	لا يَوْجَلُ	لم يَوْجَلْ
Исм тафзил	Исм олат.	И.зам/мак.	Ф. Наҳй.
أوْجَلُ	مِيْجالٌ	مَوْجَلٌ	لا تَوْجَلْ

Бу феъл лозим бўлгани учун исми фоил ўрнига وَجِلٌ сифати мушаббаҳа ишлатилади ва исми фоил каби 6 сийғада тусланади. Бу феълни, касрадан кейин келган و ларни ى га қалб қилиб мустақил сарф қилиб чиқинг!

سِعَةً масдар ( кенг бўлмоқ, сиғмоқ ) бўлиб аслида وِسْعًا эди, و га касра оғир, уни мо баъдига олиб бердик, сокин билан бошлаш мумкин бўлмагани учун уни ҳазф қилдик ва ундан эваз қилиб охирига танвин бердик. سِعَةً бўлди.

Ис. Мафъул.	Ис.фоил.	Ф. Музореъ.	Ф.мозий
مَوْسُوعٌ	واسِعٌ	يَسَعُ	وَسِعَ
Амр бо-лом.	Амр белом.	Ф. Нафй.	Ф. Жаҳд.
لِيَسَعْ	سَعْ	لا يَسَعُ	لم يَسَعْ
Исм тафзил	Исм олат.	И.зам/мак.	Ф. Наҳй.
أوْسَعُ	مِيساعُ	مَوْسِعٌ	لا تَسَعْ

Мусоли ёий.

يَاْسًا масдар ( ноумид бўлмоқ).

Ис. Мафъул.	Ис.фоил.	Ф. Музореъ.	Ф.мозий
مَيْئُوسٌ	يائِسٌ	يَيْئَسُ	يَئِسَ
Амр бо-лом.	Амр белом.	Ф. Нафй.	Ф. Жаҳд.
لِيَيئَسٌ	إيئَسْ	لا يَيْئَسُ	لم يَيْئَسْ
Исм тафзил	Исм олат.	И.зам/мак.	Ф. Наҳй.
أيْئَسُ	مِيئاسٌ	مَيْئِسٌ	لا تَيْئَسْ

32 Дарс. Ажваф.

خَوْفًا , خِيفَةً ва مَخافَةً масдар, ( қўрқмоқ, хавф қилмоқ).

Ис. Мафъул.	Ис.фоил.	Ф. Музореъ.	Ф.мозий
مَخُوفٌ	خائفٌ	يَخافُ	خافَ
Амр бо-лом.	Амр белом.	Ф. Нафй.	Ф. Жаҳд.
لِيَخَفْ	خَفْ	لا يَخافُ	لم يَخَفْ
Исм тафзил	Исм олат.	И.зам/мак.	Ф. Наҳй.
أخْوَفُ	مِيخافٌ	مَخافٌ	لا تَخَفْ

Феъл мозий.

غائب	خافَ	خافا	خافُوا	خافَتْ	خافتا	خِفْنَ
مُخاطَب	خِفْتَ	خِفْتما	خِفْتُمْ	خِفْتِ	خِفْتُما	خِفْتُنَّ
مُتَكَلِّم	خِفْتُ	Маълуми					خِفْنا
غائب	خِيفَ	خيفا	خيفُوا	خيفَتْ	خيفتا		خِفْنَ
مُخاطَب	خِفْتَ	خِفْتُما	خِفْتُمْ	خِفْتِ	خِفْتُما		خِفْتُنَّ
مُتَكَلِّم	خِفْتُ	Мажҳули					خِفْنا

خافَ аслида خَوِفَ эди و мутаҳаррик мо қабли мафтуҳни алифга қалб қилдик خافَ бўлди. خِفْنَ аслида خَوِفْنَ эди, و га касра оғир, уни моқаблисини ҳаракатини салб қилгандан кейин унга олиб бердик, خِوْفْنَ бўлиб و билан ف ўртасида ижтимои сокинайн бўлиб و ни ҳазф қилдик.

Мажҳулида эса خِفْنَ нинг асли خُوِفْنَ эди, бунинг эълоли ҳам маълумидаги кабидир. خِيفَ нинг асли эса خُوِفَ эди, و га касра оғир бўлгани учун уни моқабли خ га нақл қилинди, сўнг касрадан кейин келган сокинли و ни ى га қалб қилдик خِيفَ бўлди.

Музореъ.

غائب	يَخافُ	يَخافانِ	يَخافُونَ	تَخافُ	تَخافانِ	يَخَفْنَ
مُخاطَب	تَخافُ	تَخافانِ	تَخافُونَ	تَخافِينَ	تَخافانِ	تَخَفْنَ
مُتَكَلِّم	أخافُ	Маълуми				نَخافُ
غائب	يُخافُ	يُخافانِ	يُخافُونَ	تُخافُ	تُخافانِ	يُخَفْنَ
مُخاطَب	تُخاف	تُخافانِ	تُخَافُونَ	تُخافِينَ	تُخافانِ	تُخَفْنَ
مُتَكَلِّم	أخافُ	Мажҳули				نُخافُ

يَخافُ аслида يَخْوَفُ эди, و нинг фатҳасини моқаблига нақл қилгандан кейин 10 қоидага биноан уни алифга қалб қилдик, يَخافُ бўлди.

يَخَفْنَ аслида يَخْوَفْنَ эди, 10 қоида билан و ни алифга қалб қилдик, يَخَافْنَ бўлиб алиф билан ف орасида ижтимои сокинайн бўлди, алифни ҳазф қилдик, يَخَفْنَ бўлди. Бу сийғаларнинг мажҳули ҳам худди шу қоида билан эълол қилинади.

Исми фоил ва исми мафъул.

خاءفٌ бўлиб аслида ِفٌ ِخاوِ эди, зоида алифдан кейин келган و ни ҳамзага қалб қилдик. 12 қоида.

مَخُوفٌ аслида مَخْوُوفٌ эди, و нинг заммасини моқаблига олиб бергандан сўнг و лар орасида ижтимои сокинайн бўлди, уларнинг бирини ҳазф қилдик مَخُوفٌ бўлди.

خائفاتٌ	خائفَتانِ	خائفَةٌ	خائفُونَ	خائفانِ	خائفٌ
مَخُوفاتٌ	مَخُوفَتانِ	مَخُوفَةٌ	مَخُفُونَ	مَخُوفانِ	مَخُوفٌ

Феъли жаҳд.

لم يَخَفْ аслида لم يَخْوَفْ эди, و нинг фатҳасини моқаблига олиб бердик ва аввалги ҳаракатини эътиборга олиб 10 қоидага биноан уни алифга қалб қилдик لم يَخافْ бўлиб алиф билан ف ўртасида икки сокин жамъ бўлди алифни ҳазф қилдик لم يَخَفْ бўлди. لم تَخَفْ لم نَخَفْ لم أخَفْ сиғаларини ва мажҳулини ҳам шунга қиёс қилинг.

غائب	لم يَخفْ	لم يَخافا	لم يَخافُوا	لم تَخفْ	لم تَخافا	لم يَخَفْنَ
مُخاطَب	لم تَخفْ	لم تَخافا	لم تَخافُوا	لم تَخافِي	لم تَخافا	لم تَخَفْنَ
مُتَكَلِّم	لم أخفْ	Маълуми				لم نَخفْ
غائب	لم يُخفْ	لم يُخافا	لم يُخافُوا	لم تُخفْ	لم تُخافا	لم يُخَفْنَ
مُخاطَب	لم تُخفْ	لم تُخافا	لم تَُخافُوا	لم تُخافِي	لم تُخافا	لم تََُفْنَ
مُتَكَلِّم	لم أُخفْ	Мажҳули				لم نُخفْ

Феъли нафй.

غائب	لا يَخافُ	لا يَخافانِ	لا يَخافُونَ	لا تَخافُ	لا تَخافانِ	لا يَخَفْنَ
مُخاطَب	لا تَخافُ	لا تَخافانِ	لا تَخافُونَ	لا تَخافِينَ	لا تَخافانِ	لا تَخَفْنَ
مُتَكَلِّم	لا أخافُ	Маълуми				لا نَخافُ
غائب	لا يُخافُ	لا يُخافانِ	لا يُخافُونَ	لا تُخافُ	لاتُخافانِ	لا يُخَفْنَ
مُخاطَب	لا تُخاف	لا تُخافانِ	لا تُخَافُونَ	لا تُخافِينَ	لا تُخافانِ	لا تُخَفْنَ
مُتَكَلِّم	لا أخافُ	Мажҳули				لا نُخافُ

Амри белом.

خِفْنَ

خافا

خافى

خافُوا

خافا

خَفْ

خَفْ аслида تَخافُ эди, 1 амал билан охирини сокин қилдик تَخافْ бўлиб алиф билан ف ўртасида ижтимои сокинайн бўлиб алифни ҳазф қилдик تَخفْ бўлди, 2 амал билан музараат ҳарфини олиб ташладик, моялийси мутаҳаррик бўлгани учун амр тамом خَفْ бўлди. خِفْنَ нинг асли خَفْنَ эди, айн боби касра эканлигини билдириш учун خ га касра бердик. خِفْنَ бўлди.

Амри бо-лом.

مُخاطَب	لِيَخفْ	لِيَخافا	لِيَخافُوا	لِتخفْ	لِتَخافا	لِيَخَفْنَ
مُتَكَلِّم	لأخفْ	Маълуми				لِنَخفْ
غائب	لِيُخفْ	لِيُخافا	لِيُخافُوا	لِتُخفْ	لِتُخافا	لِيُخَفْنَ
مُخاطَب	لِتُخفْ	لِتُخافا	لِتَُخافُوا	لِتُخافِي	لِتُخافا	لِتََُخَفْنَ
مُتَكَلِّم	لاخفْ	Мажҳули				لِنُخفْ

Барча сийғаларини феъли жаҳдга қиёс қилинг.

Феъли наҳй.

غائب	لا يَخفْ	لا يَخافا	لا يَخافُوا	لا تَخفْ	لا تَخافا	لا يَخَفْنَ
مُخاطَب	لا تَخفْ	لا تَخافا	لا تَخافُوا	لا تَخافِي	لا تَخافا	لا تَخَفْنَ
مُتَكَلِّم	لا أخفْ	Маълуми				لا نَخفْ
غائب	لا يُخفْ	لا يُخافا	لا يُخافُوا	لا تُخفْ	لا تُخافا	لا يُخَفْنَ
مُخاطَب	لا تُخفْ	لا تُخافا	لا تَُخافُوا	لا تُخافِي	لا تُخافا	لا تََُفْنَ
مُتَكَلِّم	لا أُخفْ	Мажҳули				لا نُخفْ

Исми замон ва макон, исми

олат ва исм тафзил.

مَخائفُ	مِخافانِ	مِخافٌ	مَخأئفًُ	مَخافانِ	مَخافٌ
خُوفَياتٌ	خُوفَيانِ	خُوفى	أخافُونَ	أخافانِ	أخافُ

مَخافٌ аслида مَخْوَفٌ эди, و нинг фатҳасини خ га олиб бердик ва 10 қоидага биноан و ни алифга қалб қилдик مَخافٌ бўлди مَخائف аслида مَخَاوِفُ эди зоида алифдан кейин келган و ни ҳамзага қалб қилдик. 12 қоида.