17 Дарс. Исми фоил.

بائعٌ бўлиб аслида با يعٌ эди. 12 қоида. Ҳар қачон و ва ى ҳарфлари зоида алифдан кейин келса уларни “ء” га қалб қилинади.Масалан: با يعٌ...با ئعٌ قاوِلٌ--- قا ئلٌ

با ئِعاتٌ

با ئِعَتانِ

با ئِعَةٌ

با ئعاتٌ

با ئعانِ

با ئعٌ

Исми мафъул.

مَبِيعاتٌ	مَبِيعَتانِ	مَبِيعَةٌ	مَبِيعـونَ	مَبِيعانِ	مَبيعٌ

مَبِيعٌ аслида مَبْيُوعٌ эди. ى га замма оғир, уни ҳаракат талаб бўлган ب га олиб бердик, مَبُيْوْعٌ бўлиб ى билан و орасида ижтимои сокинайн бўлди, ى ни ҳазф қилдик ва ундан эваз қилиб ب га касра бердик, 8 қоида асосида و ни ى га қалб қилдик, مَبِيعٌ бўлди.

Феъли жаҳд.

لم أبعُ		لم تبيعوا	لم تبيعا	لم تَبعُ		لم يَبيعوا		لم َبِيعا		لم يَبِعُ
لم نَبعُ		لم تَبِعْنَ	لم تَبيعا	لم تَبيعي		لم يَبِعْنَ		لم تبيعا		لم تَبعُ
لم أبَعْ		لم تُباعوا	لم تُباعا	لم تُبَعْ		لم يُباعوا	لم يُباعا		لم يُبَعْ
لم نُبَعْ		لم تُبَعْنَ	لم تُباعا	لم تُباعي		لم يُبَعْنَ	لم تُباعا		لم تُبَعْ

Маълум феъли жаҳдни мажҳул қилиш учун уни аслига қайтарамиз يَبْيِعُ бўлди, 3 қоидага биноан мажҳул қилдик يُبِْيَِعُ бўлди, ى нинг фатҳасини ب га олиб бериб 10 қоидага асосан уни алифга қалб қилдик, يُباعُ бўлди. Энди унинг аввалига жазм қилувчи لم калимасини олиб келсак ломи феъл саҳеҳ ҳарф бўлгани учун сокин ع билан ا орасида ижтимои сокинайн бўлди, 11 қоидага асосан алифни ҳазф қилдик, لم يُبَعْ бўлди.

Муфрад ва муаннас жамъларининг сиғаларида айни феъл ҳазф қилиниб, қолган сиғаларда ҳазф қилинмаган. Нима учун?

Феъли нафй.

Феъли нафй эълолда ҳам тусланишда ҳам музореъ кабидир.

غائب	لايَبيعُ		لايَبيعانِ	لايَبيعونَ	لا تَبيعُ	لا تَبيعانِ	لا يَبِعْـنَ
مُخاطَب	لا تبيعُ		لا تَبيعانِ	لا تَبيعونَ	لا تَبيعينَ	لا تَبيعانِ	لا تبِعْـنَ
مُتَكَلِّم	لا أبيعُ		Мажҳули				لا نَبيعُ
غائب	لا يُباعُ	لا يُباعا نِ		لا يُباعـونَ	لا تُباعُ	لا تُباعا نِ		لا يُِبَعْـنَ
مُخاطَب	لا تُباعُ	لا تَُباعا نِ		لا تَُباعـونَ	لا تَُباعينَ	لا تَُباعا نِ		لا تبَِعْـنَ
مُتَكَلِّم	لا أباعُ							لا نُباعُ

Эълолларини яхшилаб баён қилинг!

Амри белом.

Маълумки амри беломни музореънинг 6 та мухотаб сиғасидан олинади.

1. تبيعُ нинг охирги ҳарфи саҳеҳ бўлгани учун уни сокин қилдик تبيعْ бўлди, 11 қоидага биноан ى ни ҳазф қиламиз, تبِعْ бўлди.

2. Ҳарфи музораатни олиб ташлаб унинг моялийсига қарасак ҳаракатли экан, амр тамом.

بِعْنَ

بِيعا

بِعِي

بِيعـوا

بِيعا

بِعْ

ع ҳарфи ҳаракатли бўлган сиғаларда ҳазф қилинган ى қайтиб келади, сабабини аниқланг?

Амри бо-лом.

Амри бо-лом музореъ феълининг 6 та ғоиб ва 2 та мутакаллим сиғасининг олдига жазм қилувчи لِ ҳарфини олиб келиш билан ясалади.

غائب	لِيَبِعْ	لِيَبيعا	لِيَبيعـوا	لِتَبِعْ	لِتَبيعا	لِيَبِعْـنَ
مُتَكَلِّم	لأبِعْ					لِنَبِعْ

Мажҳул қилиш учун аслига қайтарамиз يَبْيِعُ бўлди, моқабли охирини фатҳа қилиб, ҳарфи музораатни замма қиламиз, يُبِْيَِعُ бўлди, ى нинг фатҳасини ب га нақл қилиб уни алифга қалб қилдик يُباعُ бўлди, олдига жазм қилувчи ل олиб келсак لِيُباعْ бўлиб ع билан ا орасида ижтимои сокинайн бўлди ва алифни ҳазф қилдик لِيُبَعْ бўлди.

لأبَِعْ		لِتَباعوا	لِتَباعا	لِتُبَعْ		لِيُباعوا	لِيُباعا	لِيُبِعْ
لِنُبَِعْ		لِتَُبِعْنَ	لِتَباعا	لِتَباعى		لِيُبِعْنَ	لِتَُبَاعا	لِتَُبَِعْ

Феъли наҳй.

Бунинг ҳам аввалига жазм қилувчи لاкалимасини олиб келамиз ва у феъли жаҳд каби тусланади.

لا أبعُ

لا تبيعوا

لا تبيعا

لا تَبعُ

لا يَبيعوا

لا يََبِيعا

لا يَبِعُ

لا نَبعُ

لا تَبِعْنَ

لا تَبيعا

لا تَبيعي

لا يَبِعْنَ

لا تبيعا

لا تَبعُ

لا أبَعْ

لا تُباعوا

لا تُباعا

لا تُبَعْ

لا يُباعوا

لا يُباعا

لا يُبَعْ

لا نُبَعْ

لا تُبَعْنَ

لا تُباعا

لا تُباعي

لا يُبَعْنَ

لا تُباعا

لا تُبَعْ

Ломлик амр ва наҳй феълларидаги ҳазф бўлиб кетган ى ларнинг яна нима учун қайтиб келганлигининг сабабларини тушунтиринг!