18 Дарс. Исми замон ва исми макон.

مَبيعٌ аслида مَبْيِعٌ эди ى га касра оғир уни ب га олиб бердик مَبيعٌ бўлди. مَبائعُ нинг асли مَبايِعُ эди 12 қоидага асосан ى ни ء га қалб қилдик. مَبائعُ бўлди.

مَبيعٌ مَبيعان مبائعُ

Исми олат.

مِباعٌ مِباعان مَبائعُ

مِباعٌ аслида مِبْيَعٌ эди ى нинг фатҳасини ب га олиб бериб мо қаблиси мафтуҳ бўлгани учун уни алифга қалб қилдик. مِباعٌ бўлди.

Исми тафзил.

أباعُ аслида أبْيَعُ эди. ى нинг фатҳасини ب га нақл қилиб 10 қоидага биноан уни алифга қалб қиламиз. أباعُ бўлди.

Муаннаси بُوعَى бўлиб аслида بُيْعَى эди, 9 қоидага асосан ى ни و га қалб қилдик.

بُوعَياتٌ

بوعَيان

بوعى

أباعون

أباعان

أباعُ

5 Ноқис.

Бу бобнинг ноқисига رَمَى يَرْمى феъли мисол бўлади.

رَمَى мозий, يَرْمى музореъ رَمْيًا ва رِمايَةً масдар ( отмоқ), رامٍ исми фоил, مَرْمِيٌّ исми мафъул, لم يَرْمِ феъли жаҳд لا يَرْمى феъли нафй, إرْمِ амри белом, لِيَرْمِ амри бо-лом, لا تَرْمِ феъли наҳй, مَرْمًى исми замон ва макон, مِرْمًى исми олат, أرْمَى исми тафзил.

Маълум феъли мозий.

رَمَيَ ни 10 қоидага биноан رَمَى қиламиз.

رَمَيْتُ		رَمَيْتُمْ	رَمَيْتُما	رَمَيْتَ		رَمَوْا	رَمَيا	رَمى
رَمَيْنا		رَمَيْتُنَّ	رَمَيْتُما	رَمَيْتِ		رَمَيْنَ	رَمَتا	رَمَتْ

رَمَيَا да агар ى ни алифга қалб қилсак икки алифдан бири ҳазф бўлиб رَما бўлиб музаккар воҳид билан илтибос бўлиб қолади, шунинг учун бу ерда эълол қилмасликни лозим топилди. رَمَوْا эса аслида رَمَيُوا эди, ى мутаҳаррик мо қабли мафтуҳни 10 қоидага биноан алифга қалб қилсак رَمَاوْا бўлиб ижтимои сокинайн бўлди, 11 қоидага асосан ломи феъл – алифни ҳазф қилдик, رَمَوْا бўлди. رَمَتْ аслида رَمَيَتْ эди, 10 қоида билан ى ни алифга қалб қилиб, 11 қоида билан уни ҳазф қилидик. Қолган сиғалар ўз аслида тусланади.

Мажҳул феъли мозий.

رُمِيْتُ		رُمِيْتُمْ	رُمِيْتُما	رُمِيْتَ		رُمُوْا	رُمِيا	رُمِىَ
رُمِيْنا		رُمِيْتُنَّ	رُمِيْتُما	رُمِيْتِ		رُمِيْنَ	رُمِيَتا	رُمِيَتْ

رُمُوْا аслида رُمِيُوا эди ى га закмма оғирлиги учун уни م га нақл қилдик رُمُيْوْا бўлиб 2 сокин жамъланди, 11 қоида билан ломи феълни ҳазф қилдик. رُمُوْاбўлди.

Маълум феъли музореъ.

يَرْمِي аслида يَرْمِيُ эди ى га замма оғир уни ташлаб юборамиз يَرْمِي бўлади.

أرْمِي		تَرْمُونَ	تَرْمِيانِ	تَرْمى		يَرْمونَ	يَرْمِيانِ	يَرْمى
نَرْمِي		تَرْمِيْنَ	تَرْمِيَانِ	تَرْمِينَ		يَرْمِيْنَ	تَرْمِيانِ	تَرْمى

يَرْمونَ ва تَرْمُونَ аслида يَرْمِيُونَ ва تَرْمِيُونَ эди, ى га замма оғир бўлгани учун уни م га олиб бердик, ى билан و орасида ижтимои сокинайн ҳосил бўлди, ى ни ҳазф қилдик. يَرْمونَ ва تَرْمُونَ ҳосил бўлди.Мухотаб муаннас воҳидининг асли تَرْمِيِينَ эди, ى га касра оғир бўлганлиги

учун уни ташлаб юборгандан сўнг икки ى орасида ижтимои сокинайн вужудга келди, ломи феъл бўлган ى ни ҳазф қилидик, تَرْمِينَ бўлди. Мухотаб муаннас жами эса ўз аслидадир.

Мажҳул феъли музореъ.

Моқабли охирни фатҳа, ҳарфи музораатни замма қилсак يُرْمَيُ бўлади, 10 қоидага биноан ى ни алифга қалб қилдик يُرْمَىбўлди.

أُرْمَي		تُرْمَونَ	تُرْمَِيانِ	تُرْمَى		يُرْمَونَ	يُرْمَِيانِ	يُرْمَى
نُرْمَي		تُرْمَِيْنَ	تُرْمَِيَانِ	تُرْمَِينَ		يُرْمَِيْنَ	تَُرْمَِيانِ	تُرْمَى

يُرْمَونَ аслида يُرْمَيُونَ эди ى мутаҳаррик мо қабл мафтуҳни алифга қалб қилсак يُرْمَاوْنَ бўлиб алиф билан و ўртасида ижтимои сокинайн бўлди, алифни ҳазф қилдик يُرْمَونَ бўлди. تُرْمَِينَ нинг асли تُرْمَيِينَ эди бунда ҳам биринчи ى ни алифга қалб қилиб 11 қоидага асосан алифни ҳазф қиламиз, تُرْمَِينَ бўлади. Мухотаб муаннас жами ўз аслида.

Исми фоил.

رامِياتٌ

رامِيَتانِ

رامِيَةُ

رامونَ

رامِيانِ

رامٍ

رامٍ аслида رامِيٌ эди, ى га замма оғир, уни сокин қилиб, сўнгра 11 қоидага биноан ҳазф қиламиз رامٍ бўлди.

رامونَ нинг асли رامِيُونَ эди, ى га замма оғир бўлганлиги учун уни م га нақл қилдик ва 11 қоида бўйича ломи феълни ҳазф қилдик. رامونَ бўлди.

Исми мафъул.

مَرْمِيّاتٌ

مَرمِيَّتانِ

مَرْمِيَّةٌ

مَرْمِيّونَ

مِرْمِيّان

مَرْمِيٌّ

مَرْمِيٌّ нинг асли مَرْمُوىٌ эди.

13 қоида. Ҳар қачон و ва ى ҳарфлари бир калимада қўшни бўлиб, аввалгиси сокинли бўлса, қайси ўринда туришидан қатъий назар و ни ى га қалб қилинади.Бино барин مَرْمُوىٌ , مَرْمُيٌّ бўлиб қолади, энди ى ҳарфи ўз ўрнида турсин учун унга ҳамжинс бўлсин учун م ҳарфига касра берамиз. مَرْمِيٌّ бўлди.