агызып кұяды немесе шашыраткыштың көмегімен шашыратады. Таблеткаларды 4-5 минут айналдырады. Қазанның еңкейтілу бұрышы 45°С, айналу жылдамдығы 20-25 айн/мин. Сонан сон. таблеткаларды 3-4 минут 40-45°С температурадагы жылы ауамен кептіреді. Суспензияны беру, айналдыру. кептіру операцияларын белгілі салмактагы таблеткалар алганга дсйін коп рет кайталайды.

Боялган суспензиядан немесе боялган шырыннан боялган кабыкшалар каптау да дэл осылай жүргізідеді.

Жылтырату жогарыда айтылгандай жүргізіледі.

Таблеткаларды кабыкшалармен каптаудын суспензиялык әдісі процесті автоматтандыруға мүмкіндік береді, еңбек шығынын азайтады, еңбек онімділігін 3-5 есе котерді.

Жаңа технология капталган таблеткалардын сапасын жаксартты:

а) таблеткалардын орташа салмагы төмендеді;

б) тауарлык түрі жаксарды;

в) капталган таблеткалардын тұрактылығы жогарылады;

г) таблеткалардын сакталу мерзімі 1 жылдан 4 жылга дейін узарды;

д) таблеткалар бетініц тіліктеніп, жарылып кетуіне себеп болатын ұл колданылмайтын болды.

Драждеу суспензиялык әдісі мына препарапардыц өыдірісіне енгізілген: раунатин, силибор - Харьковтын «Денсаулык» өндірістік бірлестігінде, конвафлавин, марелин ВНИИХТЛС-тін тэжірибелік ендірісінде, аллахол, нитроксолин - «Дарница» өндірістік бірлестігінде (Киев), ватериана экстракты, амидопирин мен бутадион, феррокаль. лецитин-церебро - Львов химиялык фармацевтік зауытында.

18.7. Таблеткалардын сапасын аныктау. Таблеткаларды болшекгеп олшеу жэне орамдау. Гранулалар. Дражелер. Таблеткаларды жетілдіру жолдары жэне даму болашағы

18.7.1. Таблеткалардын санасын аныктау.

Фармацевтік өндірісте шыгарылатын таблеткалар сапасына МФ X! басылымы бойынша біркатар талаптар койылады.

Таблеткалардын сырт түрі. Таблеткаларды көзбен шолын бакылайды. Таблеткалар дөцгелек немесе баска формалы, тегіс немесе дөңес бетті, шеттері бүтін болуы керек. Беттері жылтыр жэне біртекті, жеке макалаларда баска нүскаулар болмаса, түсі біркелкі болуы тиіс.

Орташа салмагы жэне таблеткалардын салмагьнггш ы ауыткулар. 20 таблетканы 0,001 гдәлдікпен олшейді, алынган нэтижені 20 бөледі. сонда орташа салмагы аныкталады. Сонан сон 20 таблетканы жеке-жеке олшеп, олардыц әрбірінін салмагымен салыстырады. Жеке таблеткплар

салмағындағы ауыткулар төмендегідей болуы керек: салмагы 0,1 г жэне одан томен ± 10%; салмагы 0,1 г жогары жэне 0,3 г темен емес ь 7,5%; салмагы 0,3 г жэне жогары - ± 5%. Дражделген кабыкшалармен капталган таблеткалар салмагында орташа салмагынан * 15% ауыткулар болуы мүмкін.

Тек гана екі таблетка салмагында корсетілген мөлшерден жогары аыткулар болуы мүмкін, бірак олар да 2 еседен аспауы керек.

Дэрілік заттыц дэл дозалануы. Дэрілік заттардыц таблегкадагы сандык мелшерін унтакталған таблеткалар навескасында аныктайды (20 таблетка). Кабыкшамен каптатган габлеткалар саны жеке макалаларда көрсетіледі.

Дэрілік заттардыц молшеріндегі ауыткулар болуы келесі шамада рүксат

етіледі: 0,001 гдейін і 15%; 0,001 г- 0,01 гдейін ± 10%; 0,01 0,1 гдейін

- t 7,5%; 0,1 г жэне одан жогары - ± 5%; баска нұскаулар жеке макалаларда корсетіледі.

МФ XI басылымы калыптаскан талаптармен катар, жаңа талаптар кояды. соныц ішінде дәрілік заттардыц дозалануының біркелкі болуын бакылау. Бүл көптеген дэрілік заттардыц жогаргы биологиялык белсенділігі оларды өте аз терапевтік дозаларда колданылуын камтамасыз етуіне байланысты (0,005 г жэне одан томен). Дозалардагы оте аз ауыткулардыц ез-ак терапевтік тиімділігінің өзгеруін тудырады. Сондыктан да дэл дозаланган дэрілік түрлер алуда бір сериядағы әрбір жеке дозировката эсер етуші заттыц біркелкі таралуы маңызды болып табылады.

Дозалаудын біркелкілігі. Қабыкшамен капталынбаган, күрамында 0,005 г жэне одан томен дэрілік заты бар жэне кабыкшаларымен капталынған, кұрамында 0,01 г жэне одан темен дэрілік заты бар тексерілетін таблегкалардан 30 таблетка іріктеліп алынады. 10 таблетканыц эркайсысында дәрілік заттыц сандык мөлшерін аныктайды. Дэрілік заттыц мөлшерінде орташа молшерінен ± 15% ауытку жіберіледі, бірак, ол бірде-бір таблеткада ± 25%-тен аспауы керек. Егер 10 таблетканыц екеуінде ауытку 25% болса, онда калган 20 таблетканыц эркайсысында дэрілік заттыц мөлшерін аныктайды. Бірде-бір таблеткада ауытку ± 15%-тен аспауы керек.

Таблеткалар бетнгін біркелкілігі. Таблеткалардын түсі таблеттелуге арналган дэрілік заттардың түсіне сәйкес болуы тиіс. Дражделген немесе арнайы боялган таблеткалардын түсі боягыш заттардың түсіне сай болуы керек. Таблеткалар біркелкі даксыз болуы тиіс, дегенмен, кейде бул талап орындалмай қапады, өйткені таблеткалар бегінде дақ пайда болады, бояулары біркелкі болмайды, таблеткалар беті мозаика тэріздес болуы мүмкін.

Таблеткалардын мозаикалык түрі түйіршіктерді жеткіліксіз кептіру. дурыс сактамау, боялган затгарды таблегтегенде тиісті араластыру болмау жэне фракциондык курамыныц біркелкі болмауы салдарынан тууы мүмкін. Окінішке орай жаксы ұйымдастырылган бакылауга карамастан, кейде дэріханаларға бесаполдыц. асказан жэне жөтелге қарсы таблеткалардын

мозаикалык таблеткалары түсіп тұрады. Мұндай ■жағдайлар экстракты ұмтактау жэне баска инфедиенггермен араластырудын жеткіліксіз болуынан немесе эртүрлі каіты туйіршіктерді престеудіц нэтижесінен болуы керек. Мүндай таблеткалардын біркелкі болуын эксгракгы аіщын-ала ерітіп алып, оте ұсакелеуіш алып. түйіршектеу аркылы камтамасыз езуге болады.

Таблеткалардын беріктігі. Таблеткалардын беріктііі оларды болшекгеп оліиеу, тасымалдау жэне сактау кезінде манызды роль аткарады. Таблетканыц физико-механикалык көрсеткіші берікгік жэне капылык болып табылады. Таблетканыц беріктігі механикалык бүзылуга тозімділігімен. ал каттылык оныц бойынан баска дененіц отіп кетуіне төзімділігімен сипапалады.

Габлетканыц беріктігі оныц жеке болшектерініц беріктігінен эркашан томен болады, себебі, таблетка болшектердің оте жука ауа кабатының су пленкасы аркылы ілінісуі нәтижесінде пайда болады. Сондыктан таблетканыц сынуы немесе жарылуы болшектер арасындагы байлапыстын беріктігіне катысты микротесіктер немесе түйіршіктер бойымен жүреді. Таблетканыц беріктігіне косымша затгар, түйіршіктеу, ылгалдылык жэне престеу кысымы эсер етеді.

Өндірісге шыгарылатын таблегкалардың беріктігі туракты емес, тіптсн бір ссрияныц таблеткаларыныц беріктігі эртүрлі болуы мүмкін.

Таблеткалардын беріктігін аныктауга арналган тәсілдерді екі гонка белуге болады:

1) таблеткалардын берікгігін оныц шсттерінің үгітілуі бойынша аныкгау;

2) таблеткалардын беріктігін оныц сынуы бойынша аныктау. Таблеткалардын сырт гүрі олардыц бүтіндігімен аныкталады.

Таблеткаларды бөлшектейтін жэне конвалюталарга, пеналдарга, целло([)анга орайтын механизмдер мен аппаратгар таблеткалардын берік болуын талап етеді, себебі, вибрациялык бункерде жэне орау кезінде эжептэуір үйкеліске үшырайды да. жарамсыз болып калуы мүмкін.

Таблеткалардын берікіігін зерітеу саласында Санкт-Петербургтың химиялык-фармацевтік институты үлкен жұмыс жасады, олар таблетка сапасын аныкгау үшін барабанды жэне түтікті үгіткіштерді усынган болатын (сурет 84-85).

545 Р - АК-8 (ЖЗТО) жэне «Эрвека» (ФРГ) приборларында барабан 12 калакшалары бар жэне 20 айн./мин. жылдамдыкпен айналады. Барабан айналганда калакшалар таблеткаларды көтеріп алып кетеді, олар барабанныц кабыріаларына үйкеліп, барабанныц эрбір айналымы сайын бірнеше сантиметр биіктіктен кулап отырады. Прибордың уакыт релесі оныц жартылай автоматты жұмысын камтамасыз етеді.

Барабанды үгіткіш - бул диамефі 80 мм болатын барабан. 10 немесе 20 таблетканы 0,01 г дэлдікпен өлшеп, фриабилятордыц барабанына салады да, приборды іске косады. Барабанныц айналу жылдамдыгы минутына 25 айналым болса. приборды 4 минутка косады, ал минутына 20 айналым болса, 5 минугка косады (барлыгы 100 айналым болуы керек). Сонан соц приборды өшіріп, бүтін жэне аздап үгітілген таблеткаларды барабаннан шыгарып алады. шаңнан тазартып. кайтадан елшейді.

Сурет 85. Барабанды үгігкіш 545 Р-ЛК-8 Үгітілушілікті мына формула бойынша есептейді:

U = (100-^—Ю(Г/о Р,,

Р₆ - үгітілгенге дейінгі таблеткалар салмагы; Р_с- үгітілген таблеткалар салмагы: U - үгітілушілік.

пайда болган белшектер бөлініп тасталмайды жэне олардыц көлемдері белгіленбейді. Қазіргі кезде ыдырағыштык «тербелмелі кэрзецке» (лабораториялык идентификатор) деп аталатын приборда (сурет 87) аныкталады. «Тербелмелі кәрзеңке» күрама кэрзецкеден, термостат камерасынан, химиялык стаканнан (көлемі 1 литр) жэне электромотордан түрады. Элетромотор кэрзеңкеге тік кецістікте жиілігі минутына 28-32 эрі-бері козғалыс береді. Қүрама кэрзецке диаметрі 90 мм, калыңдыгы 24 мм. 6 центрлес тесікіері бар 2 пластмасса дискіден кураліан.

Дискілердің тесіктеріне үзындыгы 77,5 мм жэне ішкі диаметрі 21,5 мм, кабыргасының калындыгы 2 мм 6 шыны түтікшелер салынган. Төменгі дискініц төменгі бетінде тесіктерінің диаметрі 2 мм тат баспайтын болаттан жасалынган сым тор ілінген.

Түтікті үтіткііи. Бұл прибор елеуге арналган торы бар диаметрі әртүрлі үш түтіктен тұрады. Гүтіктің ұзындыгы 70 мм. айналу радиусы 80 мм, тербеліс саны есептегіш бойынша саналады. Аныктау 3 минутта жүргізіледі, тербелу жиілігі минутына 300 айналым, үгітілу дэрежесі 15 %-ке дейін болуы мүмкін.

Таблеткалардын талкандалуга беріктігін аныктау. Бүл көрсеткішті анықтау үшін пружиналы динамометр принципі бойынша курастырылган прибор колданылады (сурет 86). Қырымен койылган таблетканы (I) маховик (2) пен жылжымалы плунжердіц (3) кометімсн таблетка талкандалі анга дейін кысады. Динамометрдін шкаласы бойынша таблетканы талкандауга жүмсалган күш аныкталады. Таблетканыц талкандалуга беріктігі «беріктік көрссткіші» бойынша белгіленеді. ол 0,06-0,1 аралыгында болуы керек.

Таблеткалардын бсріктік корсеткіші мына формуламен есептеледі:

К = -— МПа. dh

Мүндагы: К беріктік көрсеткіші; Р - талкандау күші; d таблетка диаметрі, м; һ - таблетка биіктігі, м. Беріктік корсеткіші 0,45-1,2 МПа шамасында болуы керек. Таблетканыц ыдыраі ыштыгы. МФ X басылымы бойынша таблетканыц ыдыраткыштыгын аныктауга арналган тәсіл таблетканыц ыдырагыштыгы туралы накты корытынды бермейді, себебі, мұнда сынаудыц аякталу мерзімі дүрыс аныкталмайды, таблетка ыдыраганда

Аныктау алдында термостат камерасына органикалык шыныдан жасалган сакина салынады, ол химиялык стаканды үстап тұрады жэне камераның 2/3 бөлігін тазартылган сумен толтырады. Жанастырушы (контактылы) термометрді термостат камерасының ішіне салып , кыздыру жүйесін іске косады да, дэрінің осы түріне сәйкес макалада корсетілген уакыт аралыгында аныктау жүргізіледі. Барлык үлгілер толык ыдырап кетуі керек, оны дискініц торында бөлшектер калмауы бойынша аныктайды. Егер 1 немесе 2 үлгі ыдырамаган болса, онда кайтадан 12 таблетканы тексереді. Бакылауга алынган 18 үлгінің кем дегенде16-сы толык ыдырауы керек.

Еру немесе таблеткалардагы дәрілік заттардыц биологиялык тиімділіі in аныктау. Таблеткалардын ыдырагыштыгын аныктау дәрілік заттыц таблетка күрамынан бөлініп шыгуы туралы тужырым жасауга мүмкіндік бермейді жэне препараттыц биологиялык тиімділігі туралы корытынды шыгаруга жарамсыз. Сенімді бакылау тэсілі болып «еру тесті» табылады.

«Еру» деп станлартты жагдайларла белгілі уакыт аралыгында катты дозаланган дәрілік түрден ерітіндііе өтетін эсер етуші заттыц молшсрін айтады (МФ ХІ-басылымы). Еру жылдамдыгын аныктау үшін 545 АК-7 «айналмалы кэрзеңке» приборы немесе «Эрвека» фирмасыныц приборы колданылады.

545 АК-7 приборыныц (сурет 88) жүмыс істеу принципі томендегідей: прибордын негізіне (1) термостатты ыдыс (2) орнатылган, оган еріткіш куюга арналған көлемі 1 л дейін химиялық стакан (3) салынады. Қажетті температура (37±1°С) контактылы термометр (4) аркылы камтамасыз етіледі. Прибордын негізгі жұмысшы бөлімі белгілі диамегрлі тесіктері бар цилиндрлі формалы тор кэрзецке (5) болып табылады. мунда зерттелетін үлгі салынады.

түбіне 20±2 мм жеткізбей батырады, стаканды какпакпен жауып, клрзецкені айналымга түсіреді, айналу режимі жеке макалада көрсетіледі немесе 100 мин" '.

45 минуттан соц немесе жеке макалада корсетілген мерзімнен кейін пипетка көмегімен ерітінді үлгісін алып «Владипор» МФА-2А- № 2 маркалы (ТУ 6-05-221-483-79) немесе гесіктерініц диаметрі 0,45 мкм «Миллипор» фильтрі аркылы фильтрлейді. Фильтратта ерітіндіге өткен загтың мөлшерін аныктайды.

«Эрвека» фирмасыныц приборында (сурет 89) еру ортасы үшін арнайы ыдыс (1) болады. Ыдыс бейтарап шыныдан жасалынады, оныц биіктігі - 16 см, ішкі диаметрі - 10 см, номинальды көлемі - 1000 мл. Ыдыс торт тесігі бар какпакпен (2) жабылады: ортаңгы тесік аркылы кэрзецке бекітілген мотордың өсі (3) енгізіледі, келесі тесік аркылы термометр (7), ал калган екі тесік талдауга үлгі алу үшін жэне алынган үлгінің көлеміне сәйкес еру ортасыныц кажетті көлемін күю үшін арналган. Ыдысты электрлі кыздыргышпен (5), араластыргышпен және контактылы термометрмен (6) жабдыкталган термостатка салады.

«Эрвека» фирмасы бір мезгілде 6 үлгінін еруін бакылайтын прибор шыгарады. Прибор ерітуге арналган көлемі 1000 мл 6 колбадан турады, олар жалпы су моншасына салынады. Платформа 6 кэрзеңкені жэне олардыц моторларын устап турады. Ортак мотор кэрзеңкелері айналдырады (олардыц айналу жылдамдыгыныц турактылыгы тахиметрлік генератормен) камтамасыз етіледі.

Кэрзецкеніц айналуы электромотордан (6) белдік берілістіц сатылы шкивтері (7) аркылы жүргізіледі. Кәрзецкенің айналу жиілігі 50, 100, 150 және 200 мин"¹. Жумыс алдында термостат тазартылган сумен толтырылады. Химиялык стаканга да тазартылган су немесе жеке макалада көрсетілген баска еріткіш куйылады. Зерттелетін үлгі (таблетка) күргак кэрзенкеге салынады, оны еру ортасына стакапиыц

Дәрі түрінің эр сериясында ерітіндіге өткен «дәрініц мөлшерін 5 таблеткадагы немесе капсуладағы мөлшерініц орташа есебі бойынша аныктайды (таблеткадагы немесе капсуладағы молшерінен пайыз бойынша, оны 100% деп кабылдайды). Егер жеке макалаларда баскаша талаптар болмаса, онда суда еріту кезіндс, араластыру жылдамдығы 100 айн./мин. болғанда 45 минут ішінде дэрілік заттыц дэрілік түрдегі мөлшерінен орта есеппен 75% еріген болса, бұл серия канагаттанарлык болып саналады.

18.7.2. Таблеткаларды болшектеп олшеу жэне орамдау

Таблетка орамына койылатын маңызды талаптардың бірі таблеткаларды жарық, атмосфералык ылғал, ауадағы оттегі, микробтык ластанудан сактау болып табылады.

Тиісті орауышты тандап алу таблеттелген препараттарды сактау кезіндегі сапасынын томендеуініц алдын-алудың негізгі жолы. Қазіргі кезде таблеттелген дэрілік түрлер үшін келесі орауыштар колданылады: контурлык орауыштар (үяшыкты және уяшыксыз); шыны банкалар мен флакондар; түтікшелер мен металл пеналдар; картонды конвалюталар.

Контурлык үяшыкты орауыштар коп колданыс тауып отыр, сырт түрі келісімді, дэрілік препаратты колданганда ынгайлы. Ол негізгі скі элементтен кұралады: термокалыптау аркылы ұяшыктар жасалынатын пленка жэне термобалқытылатын немесе әздігінен желімделетін нленка, олар таблеткалармен толтырылган сон уяшыктар желімделеді.

Термокалыпталатын пленка ретінде катты пластификацияланбаган немесе элсіз пластификацияланган поливинилхлорид (ПВХ) колданылады. Поливинилхлоридтен жасалынган пленка жаксы калыпталады және эртүрлі материалдармен терможелімдследі (фольгамен, кағазбен, картонмен, термолакты кабатты кабыкшалармен). Бүл гигроскопты емес таблеткаларды орамдауга ең кең колданылатын материал. ПВХ пленкаларды поливиниллиденхлорид немесе галогенделіен этиленмен каптау газ жэне бу отуін азайтады; ПВХ-ды полиэстер немесе нейлонмен ламинирлеу балалар үшін кауіпсіз үяшықты орауыштар алу үшін колданылады. Гигроскопты дәрілік препараттар үшін полипропилен колдану ұсынылады, ол катандау, ПВХ Караганда, калыптауга киын беріледі. Үяшыктарды жабатын пленка ретінде кобінесе алюминий фольга колданылады. Ішкі жагынан ол желіммен немесе терможелімделуші пленкамен, ал сырт жагынан лакпен капталады. Алюминий фольга газ жэне су буларын откізбейді, препараттарды иіс ыкпалынан жаксы коргайды.

Л НПО «Прогресс» таблеткаларды полимерлі пленка мен фольгага орамдайтын машиналардың бірнеше түрлерін жасап шыгарады. Машиналардыц жүмыс істеу принципі шамамен бірдей: термоиілімді

пленкада уяшыктар калыптайды. оларга таблеткалар салып, пленканы фольгамен терможелімдейді, сонан соц дәрілік препараттыц сериясы мен сакталу мерзімін ойып түсіреді, дайын орауыштарды кесіп және калды ктарды ү нтакта йды.

Контурлы үяшыксыз орауыштар тор сиякты термиялык желімделген кос лента болып табылады, желімделмеген жерлерінде орамдалатын таблеткалар орналасады. Бул орауыштыц материалы регінде герможелімдеуші лакпен капталган целлофан жэне ламинирленген пленка болады. 1 аблеткаларды екі кабатты целлофан лентага орамдау үшін автоматтардың екі түрі: АІ-АУЗ-Т жэне А1-АУ4-Т колданылады. Автоматгардың онімділігі 615-1000 таб./мин., лента ені 50-60 мм. Габлеткалардың көлемдері: диаметрі 12 мм артык емес, калындыгы 4 мм. Екінші модель бірінші модельден орауыштардың санын есептейтін кондыргысы барболуымен ажыратылады.

АІ-АУ2-Т (сурет 90) томендегідей жұмыс істейді: таблеткалар бункерден және цилиндрлі камерадан түратын вибросабактагыштан ецкіш багыттагыштар бойымен дистанциялык қондыргыга беріледі, оның комегімен таблеткалар томенгі целлофан лентага екі қатар етіп белгілі ара кашықтыкта салынады.

Целлофан лента багыттагыш роликтер жүйесі арқылы ол оралган доцгелектерден келіп түсіп турады. Жогаргы жагынан екінші доңгелектен лентаның келесі кабаты жабылады. Екі кыздырылган барабан арасынан откен целлофан ленталар үздіксіз балкытылып жабысады, сонан соң кайшымен белгілі таблеткалар санымен орауыш кесіліп отырады. Бірақ контурлы үяшыкты орауыштар да, үяшыксыз орауыштар да толык [ ерметикалыкты камтамасыз ете алмайды.