глюкозидті жэне т. б. байланыстары бар, олар сулы ерітінділерде гидролизге оңай үшырайды. Күрделі эфирлердіц сілтілік гидролизінін мысалы ретінде новокаинннің бейтарап жэне әлсіз сілтілік ерітінділерде диэтилами-ноэтанол мен парааминобензой кышкылын түзе ыдырауын айтуга болады. Спазмолитин сулы ерітінділерде диэтиламиноэтанол мен дифенилсірке кышкылын түзе гидролизденеді. Скополамин сілтілік гидролиз кезінде троп кышкылы мен скополин аминоспиртін түзеді. Сондыктан, оларды түрактандыру үшін кышкылдык реакция ортасын тудыру керек. Бүл ерітінділер 0.1 н. түз кышкылымен турактандырылады. Жүрек гликозидтерін түрактандыру үшін фосфазты және ацетатты буферлі ерітінділер колданылады.

Ерітіндінің рН ортасын өзгерту - дәрілік заттарды гидролизден коргаудыц жалгыз гэсілі емес. Соцгы кездерде беттік-белсенді заттардын химиялык реакциялардын кинетикасына әсерін зерттеу туралы жұмыстар көп жүргізіліп жатыр. Дәрілік заттар мен беттік-белсенді заттар эрскеттесуі нэтижесінде химиялык реакцияныц жылдамдыгы өзгереді. Бұл дэрілік заттардыц гидролизін басу үшін колданылады. Мысалы. беттік-белсенді заттарды колдану жергілікті анестетиктердің. антибиотиктердің, ісікке карсы колданылатын препараттардыц жэне т.б. тұрактылыгын жогарылататыны анықталган. Мысалы, окситетрациклин ерітіндісі полипропилешликольдіц катынасында 2 жыл бойына тұракты, онсыз - 2 күн. Беттік-белсенді заттар препараттардыц терапевтік әсеріне де ыкпал жасайды. Мысалы, новокаинды 0,1 н. түз кышкылымен турактандыру үшін новокаин ерітіндісініц рН ортасын 8,4-тен 3,2-ге дейін төмендеткенде, оныц анестетикалык белсенділігі 8 есе төмендейді екен. Беттік-белсенді заттарды колдану эр жагдайда гылыми тұргыдан дэлелденуі керек.

19.8.3. Жеціл тоты»атын заттар ерітінділерін турактандыру.

Жеціл тотыгатын заттарга аскорбин кышкылы, адреналин гидротартраты, этилморфин гидрохлориді, викасол, новокаинамид, фенотиазин туындылары жэне т. б. жатады.

Осы препараттардың инъекциялык ерітінділерін дайындау процессі кезінде суда жэне ерітінді үстінде оттегініц катысуында дәрілік заттардыц тотыгуы жүреді, бүл, эсіресе, жылулык стерильдеу кезінде күшейе түседі. Тотыгу нэтижесінде ерітінділерде кейде улы немесе физиологиялык белсенді емес тотыгу енімдері пайда болады, ерітіндініц түсі өзгереді, түнба түседі жэне т. с.

Өздігінен тотыгу реакцияларының динамикасы бір катар факгорларға байланысты: рН ортасы, оттегініц молшері жэне т.б. Өздігінен тотыгуды колайлы рН ортасын тандап алу, сэуленің эсерінен

сактау. сүйык фазадагы оттегініц мөлшерін азайту аркылы болдырмауга болады. Оттегі мөлшерін азайту үшін ерітінділерді инертті газдар ортасында немесе су буы ортасында ампулдау колданылады. Өздігінен тотыгу тізбегін үзу үшін антиоксиданттар кеңінен колданылады. Олар -тотыксыздандыргыштар жэне теріс катализаторлар болып екіге белінеді. Тотыксыздандыргыштар - бүлар үлкен теріс тотыгу-тотыксыздандыру потенциалы бар заттар. Тотыксыздандыргыш заттарга неорганикалык күкіртті косылыстар (сульфиттер, пиросульфиттер), органикалык күкіртті косылыстар - гидросульфидті топтары бар заттар (тиомочевина. тиогликоль кышкылы), алкогольдер жэне энольдер (хлорбутанол. аскорбин кышкылы). фенолдар (гидрохинон, пиррогаллол) жатады. Олардыц эсері кұрамдарындагы сутегі атомдарыныц готыгудан сакталатын заттарга Караганда, козгалмалы болуына байланысты. Антиоксиданттардан бос радикалдар түзуте кажегті энергия өздігінен тотыгатын заттагы осы процеске жүмсалатын энергиядан элдекайда аз. Антиоксиданттардан түзілген бос радикалдар оттегіні сіңіріп, түрактыгы жогаргы форма күрады. Осы тұракты псроксидті формалардың ыдырауы кезінде босайтын энергия, өздігінен тотыгатын заттардан түзілген аскын тотыктардыц босаткан )ііері иясынан элдекайда аз. Сонымен, бүл энергия жаца рсакциялар тудыру үшін жеткіліксіз. Оздігінен тотыгатын затттардан алынган аскын тотыктардың ыдырауынан кейін байкалатын тізбекті реакциялар одан эрі карай өспейді.

Теріс катализаторлар бүл тотыгу процессінің катализагорлары болатын ауыр металдар иондарымен комплексті косылыстар түзетін заттар. Оларға этилендиаминотетрасірке кышкылы жэне оныц түздары, 8-гидроксихинолин жэне т. б. жатады.

1. Этазол-натрийдіц 10% жэне 20%, инъекциялык ерітінділерін 0,5% ронгалит косу аркылы турактандырады.

1. Новакаинамидтіц 10% ерітіндісін натрий мегабисульфитініц 0,5%-мен турактандырады.

2. Викасолдыц 1% ерітіндісін натрий метабисульфитімен (0,1%), натрий биульфитімен (0,2%) жэне 1,84 мл 01 н. туз кышкылын 1 литр ерітіндіге косып турактандырады.

Антиоксиданттармен диагностикалык максатпен колданылатын официнальды инъекциялык ерітінділерді турактандырыды:

1) Билигност 20% инъекцияга арналган - 10% тетацин-кальций жэне бір орын алмаскан натрий фосфаты ерітіндісімен турактандырылады.

2) Кардиотраст - 35%, 50% жэне 70% инъекцияга арналган - турактандыруды кажет етпейді. 70% ерітіндісін 0,5% желатинде дайындайды.