3. бала организмініц анатомо-морфологиялык жас ерекшеліктерін, олардын жалпы коціл-күйін ескере, сонымен бірге, жедел жэрдем корсету үпіін ректальді, инъекционды, жумсак, катты, үнтак тэріздес жэне т.б. дэрі түрлері жасалынуы керек;

4. балалар дәрі түрлерінде косымша заттар ретінде тек зиянсыз, кобінесе, табиги заттар колданылып, косымша заттардыц молшері оте аз, негізделген, дэрілік түрдіц турактылыгы мен барынша айкын фармакотерапевтік эсер көрсетуін камтамасыз ететін болуы тиіс;

5. балалар дэрілік түрлерінде этил спирті тек негізделген ерекше жагдайларда гана енгізілуі керек;

6. Инъекциялык емес дэрілік түрлер мнкробиолоі иялык тазалыгы бойынша «Компендиум Медикаменторум» талаптарына сәйкес болуы керек; нэрестелерге арналган ерітінділер, коз тамшылары, тері кабатына жагуга арналган майлар стерильді болуы керек.

Осы жалпы талаптардан жеке дэрілік түрлерге койылатын ерекше талаптар калыптасады.

Сүйык пероральді балалар дэрі түрлеріне койылатын талаптар

• мектеп жасына дейінгі балалар үшін басым жагдайда пероральды, дэмі түзетілген, сүйык күйде колданылатын дэрілік түрлер жасалуы тиіс - шырындар, ерітінділер, суспензиялар, эмульсиялар, ерітуте арналган үнтактар мен гранулалар жэне т.б.;

• пероральды балалар дэрілік түрлерінің дэмі мен иісі проф. Тенцова А.И. усынган бес баллды жүйе бойынша органолептикалык аныкталуы керек;

-заттар композиясынын турактылыгы шектеулі болган кезде «араластыру» орауыштарын колдану тиімді. Бүл жагдайда субстанция мен корригенг ерітіндісі бөлек орауыштарда босатылады (мысалы, субстанция бөлек бір рет колданылатын пакетте, ал еріткіш - флаконда), колданар алдында араластырылады;

• сонымен катар үнтак - концентраттар мен гранулалар жасау максаты алга койылады, оларга колдану алдында су косылады. Бул технологиялык опсрациялар кей жагдайларда дәрілік түрге енгізілетін турактандыргыштардыц, консерванттардыц жэне т.б. заттардыц мөлшерін азайтады, демек, бала организміне түсетін толыктыргыштардың жалпы салмагын томендетеді;

-балалар дэрідік іүрлеріне арнайы дозалау куралдары, ата-аналар үшін кажетті нускаулар коса берілуі керек жэне т.б.

Қаіты дәрілік түрлерге койылатын талаптар

• мектеп жасындагы балалар үшін суйык дэрілік турлерден баска катты дэрілік түрлері де жасалуы керек: таблеткалар, дражелер.

капсулалар, еритін таблеткалар, шайнау үшін таблеткалар, тіл астына койылатын таблеткалар;

- катты дозаланган жутуга арналган дэрілік түрлер бірнеше дозаларда, кіші көлемдерде, жұтуды жеңілдететін жылтыр кабыкшалармен капталуы тиіс;

• жеке жагдайларда таблеткаларды бірнеше дозаларга бөлетін кертік салынуы керек.

Рекгальді дэрілік түрлерге койылатын талаптар

• ректальды енгізілетін дэрілік түрлер: суппозиторийлер, ректальді жумсак капсулалар, микроклизмалар, кобікті аэрозольдер, ректальді жагар майлар жэне т.б. түрінде шыгарылуы керек;

• суипозиторийлер салмагы 1,0 - 1,5 г аспауы керек, көлемдері кіші болуы тиіс;

- негіздер ретінде тек липофильді негіздер колданылуы тиіс жэне т.б. 20.3. I ериа і риялык дәрілік түрлер.

Әлеумегтік-экономикалык өзгерістер, профилактикалык жэне клиникалык медицинадагы үлкен жетістіктер, денсаулык сактау жүйесін жетілдіру жасы ұлгайган жэне карт адамдар саныныц өсуіне алып келді. Адам жасыныц өзгеруіне байланысты, эр түрлі органдар мен тканьдердіц. жадны организмніц жүмыс істеу кабілеттілігіне карай, жас айырмашылыгына карай эр топка жіктеу кабылданган. 45-тен 59 жаска дейін - орта жастагы адамдар, 60-тан 74 жаска дейін - жасы ұлгайган, 75 жастан жогары - карттар, 90 жэне одан жогары жастагы адамдар - узак өмір сүрушілер деп бөлінеді.

Қазіргі кезде байкалынатын демографиялык жағдайлар, эр түрлі элеуметтік -экономикалык жэне медициналык мәні бар проблемалар экономистердіц, демографтардыц, социологтар мен дэрігерлердіц басты көңілін аудартуда.

Денсаулык сактау комплексінде басты орынды дәрілік терапия алады. З.А. Савельева өзінін эріптестерімен бірге карт адамдарға арналган дэрілік көмекті жетілдіру екі жакты жүргізілетінін атап көрсетті.

1) карттарға арналган дәрілік кұрамдарды дайындау, сонымен катар, дәрілік препараттардыц касиетін арттыратын және картайган организмдегі өзгерген реакцияларды калпына келтіретін косымша эсері бар дәрілік заттарды іздестіру;

2) карттарга арналган өте тиімді дэрілік түрлер мен дэрімен камтамасыз ету эдістерін ұйымдастыру;

табылады. Солардың ішінде ескергуші этикеткаларды, пиктограммаларды және «Дозет-Р» диспенсерлеріп айтуга болады.

Қарттарга арналган дэріханада ауру дәріні колданганнан кеиін болатын өзгерістер туралы мэлімет алуы кажет. Мысалы, ол аминазин, апрессин, камфоний, клофелин, редергин препараттарын колдану кезінде ортостатикалык коллапска ушырамау үшін, қолданганнан кеиш 1,5 сағаттай төсекте жату керектігін білуі кажет. Копгеген жөтелге карсы препараттарды үлкен көңіл бөлінетін жұмыстар кезінде колдануга болмайды. Антигистаминді препараттар ұйкы шакырады. Ірімшік, сүзбе, шарап монооксидаза ингибиторларымен бірге инсульт немесе баска да аурулар тугызуы мүмкін.

Қарт адам дәріханадан бір уакытга бірнеше дэрі алады жэне ол фармацевтін барлык түсіндіргенін есте саклай алмайды. Сондыктан, жогары терапевтік эсерді камтамасыз ету жэне жагымсыз эсерлердің алдын алу үшін, дэріні косымша ескертуші этикеткалармен безендіру керек.

Тиімді информация берелін курал - пиктоіраммалар, боялган турлі-гүсті суреттер. Олар карг адамныц берілген дәріні калай колдану ерекшелігіне коціл бөлуіне көмектеседі.

Гериатриялык тэжірибеде дәрілерді колдану мерзімі мен дозасынын дэлдігіне аса көціл бөлінеді. Егер стационар жагдайында медицина кызметкері аурудың дәріні уактылы ішуін кадагаласа, ал егде тарткан ауруларга дэріні өз колдарымен беруге тура келеді.

Амбулаториялык ауруларда дэрі кабылдау эртүрлі киындыктар тудырады. Жасы улгайган адамдар көбіне дэріні дэл уакытында колдануды умытып кетеді немесе аз уакыт аралыгында бірнеше рет кайгалап ішіп кояды. Бул емдеу тиімділігін томендетеді немесе улануга алып келеді. Сондыктан, дәріханада карттарга арналган дэрілерді колдану санына карай дозаларга болу кажет. Бул карттлар үшін дэріні бір реттік орауышка салу міндетін кояды. Гериатриялык тэжірибеде түрлі-түске боялган таблеткалар колайлы болады.

Апта ішінде күннің эртүрлі уакыттарында бірнеше препаратты дэ.л уакытта колдану үшін диспенсер «Дозет-Р» колданылады. Ол 7 катардан туратын үлкен емес пластикалык корап. Эр катар аптаның күндеріне сэйкес келеді және 4 бөлімнен тұрады, барлыгы 28 үяшык түзеді. Бөлім жылжымалы молдір какпакпен жабылады, какпакты жылжыта отырып, барлық бөлімдерді ашуга болады, таблеткалары мен капсулалары бар уяныц сацылауынан осылайша алдын-ала салынган дозалар алынады. Диспенсерді аіпасына бір рет аурудыц өзі немесе медицина кызметкері кайталап толтырады.

Соңгы кездері медициналык эдебиеттерде ауруларга информациялар беру жөнінде эртүрлі пікірлер айтылуда. Дэрілерді

3. жасы улгайган адамдар дэріханага катынайтын аурулардың 60%-ын күрайды. 60-тан аскан адамдардыц үлесіне амбулаторияга катынаудыц 25% жэне 50%-га дейінгі үйдегі дэрігерлік көмек тиеді, олардын 25-30% емханадагы аурулар санын құрайды;

4. жасы ұлғайган адамдар организмінің біркатар өзгешеліктері бар, олар дэрілік заттардын фармакокинетикасына эсер етеді, бүл кейбір препараттардыц фармакодинамикасын өзгертіп, жагымсыз эсерлер жиі кездеседі. Мысалы, аса мацызды органдар: бауыр, жүрек жэне мидыц салмагы азаяды; клетка күрылысыныц формасы мен клетка сұйыктыгының курамы озгереді. Дененің курамы өзгереді: 60 жаска карай дененің салмагы 20%-га кемиді, май көлемі 10-20%-га көтеріледі, 75 - жастан кейін судың молшері организмде 18-20%-га кемиді. Дэрілік заттар метоболизміне катысатын ферменттер системасы элсірейді. бүйрек кызметі әлсірейді, организмде энергия бөлінуі нашарлайды, организмнің реактивті касиеті төмендейді, ягни, осындай өзгерістер карттар организмінде жасы улгайган сайын кобснс түссді.

Жасы улгайган адамдар мен карттардыц негізгі аурулары: артериальды гипотензия жэне гипертензия, коронарлык жетіспеушілік, мидағы кан айналымының бұзылуы, окпе эмболиясы, кан тамырларының варикозды кеңеюі, кан аздылык. пиелонефрит, полиартрит, несеп кышкылы алмасуының бузылуы, куык асты безінің аденомасы және баскалар.

Жасы улгайган адамдар мен карттарды емдеуде басты назар дэрілік препаратты дүрыс тандауға жэне оның дозасына аударылады.

Гериатриялык фармакологияның негізгі ережелерінің бірі карттарды емдеуде оларга дэрілік препараттардың үлкен салмагын түсірмеу.

Клиникалык тәжірибеде дәрігер-терапевтер карттарды емдеуде олардын физиологиялык озгешеліктеріне көп көңіл болмейді. осыдан, көптеген кателіктерге жол беріледі: бұд дозаның коп болын кетуі. антибиотиктерді тиімсіз колдану, карт адамдарга колдануга болмайтын преиараттарды белгілеу, тамақтану кестесі жэне дәріні колдангандагы мінез-күлкыныц өзгеруі.

Қазіргі кезде арнайы картларга арналган дэріханалар үйымдастыру кажеттігі бар. Оның негізгі кызметі - тек кана карт ауруларды камтамасыз етумен шектеледі. Бул арнайы дэріханада дэрілерді дозалау жэне белгілеу ерекшеліктері, жасы улгайган ауруларга тиімсіз дэрілерді колданбаудың профилактикасы луралы информациялық материалдар жинакталады. Қарттарга арналган дэріхананың манызды міндеті - бүл дозалауда жэне колдануда кателікті болдырмау максатында дэрілердін сыртын комплексті шаралар колдана отырып, безендіру болып