Дәрілік заттыц мөлшері 3 %-ға дейін болатын ерітінділерді сатмактык жэне көлемдік тәсілдермен дайындагаила осы заттардын концентрацияларындагы айырмашылык онніалыкты үлкен болмайды. Ал коннентрлі ерітінділер дайындаганда бул айырмашылык эжептэуір болады, сондыктан, белі ілі ережелерді орындау керек. Дэрілік заттар МФ. ФМ, УФМ немесе баска НТД (нормативті-техникаіык документация) талантарына сәйкес болуы керекоСейбір препаразтар - СаСЬ, глюкоза, MgSO.!, кофеин-натрий бензоаты, гексаметилентетрамин. эуфиллин, мезатон жэне т. б. зауыттарда косымша тазалаудан өткізіледі жэне жогаргы тазалыкты «инъекцияга жарамды» деген дэрежеде шыгарылады.

Препараттардыц стерильді ерітінділер дайындауга жарамдылыгы олардыц тазалыгына косымша сынаулар жүргізу нәтижесінде аныкталады. Мысалы: глюкоза - пирогенді заттардыц жоктыгына тексеріледі: СаСГ спиртте еруіне жэне темірдің мөлшеріне тексеріледі. гексаметилентетрамин -аминдердін жоктыгына, кофеин-натрий бензоат органикалык коспалардыц болмауына тексеріледі. Кофеин-натрий бензоатыныц ерітіндісін 30 минут бойына кыздырганда көмескіленбеу немесе тунба түзбеуі керек. Инъекцияга арналган MgSOi-да марганец иондары болмауы керек. Инъекцияга арналган эуфиллинде л илендиаминнің мөлшері жогары болуы керек (18-22%, эдетте, 14-18% орнына) жэне т. с. Косымша сынауларга натрий гидрокарбонаты, натрий хлориді, калий хлориді, натрий ацетаты, натрий бензоаты, тиамин бромиді жэне т. б. пренараттар да алынады. Стернльді ерітінділер дайындауга арналган прспараггар белек шкафта. кажалып жабылатын тыгындармен жабылған стерильді штані лаздарда сактапынады?" [Инъекциялык ерітінділерге койылатын ец мацызды талаптардын бірГ^ олардыц түрактылыгы болып табылады.

Осы белгісі бойынша оларды екі топка белуге болады:

• ампулалау кезіндегі арнайы тұрактандыруды кажет етпейтін дәрілік зазтар ерітінділері;

• тұрактандыруды немесе ыдыраудан сактаудың баска түрлерін кажет ететін ерігінділер. J

19.8.1. Түракіанлырзыштарсыз ампулданатын сулы ерітінділер.

Түрактандыруды кажет етпейгін кейбір ерітінділердің номенклатурасы:

I) Бемегрид пен цианакобаламин ерітіндісін оны изотондау үшін 0 9% "^трий хлориді ерітіндісіне дайындайды.

Сальций глюконаты ерітіндісі. Ерітіндіні ампулалау алдында I оксалаты коспасынан тазарту үшін кері тоңазыткышпен 3 сагат

бойына кайнатады, эйтпесе, ол стерильдегеннен кейін тұнбага түсіп калады.

3. Бемегрид ерітіндісінде оны сактау кезінде кристалдар түнып калады. Бірак осы ерітіндіні 50°С температурага дейін кыздырганда олар еріп кетеді.

4. Эуфиллин ерітінділерінде түнба түзілу және этилендиаминнің мөлшері томендеу жиі байкалады. Сондыктан, этилдендиаминнін молшері жогары (18-22%) эуфиллин колданылады, ал инъекцияга арналган су көмір кышкылынан тазарту үшін косымша кайнатылады.

5. Гексаметилентетраминнің ерітінділері асептикалык жагдайларда дайындалады.

[_ Инъекциялык ерітінділерді стерильдеу кезінде жэне оларды сактау кезінде кейбір дэрілік заттардыц ыдырап кетуі мүмкін, бұл оларды түрактандыруды талан етеді. Гүрақтандыргыш заттарды іріктеп any осы ыдырауды тудыратын реакция механизміне байланысты. Эдетте дэрілік заттардын сулы ерітінділерде ыдырауының екі негізгі жолдары бар: олар -гидролиз жэне тотыгу ~)

19.8.2. Дәрілік заттардын гидролизі жэне оны болдырмау жолдары.

Гидролиз - әртүрлі заттар мен су арасында жүретін ион алмасу реакциясы. Гидролизге заттардын эртүрлі топтары шалдыгады. Бүлар түздар, эфирлер, белоктар, көмірсулар. майлар жэне т. б. Оның ен маңызды түрлерінің бірі гүздардыц гидролизі, оныц дәрежесіне түздыц химиялык табигаты, температура, түздыц концентрациясы, ерітіндінің рН ортасы эсер етеді.

Түздың химиялык табигаты оны түзетін кышкыл мен негіз күші бойынша аныкталады. Түздын компоненттері негүрлым элсіздеу болса, согүрлым гидролиз өнімдері элсіз диссоциацияланады жэне гидролиз дэрежесі согүрлым күшті болады. Гидролизге тек компонеттеріиің біреуі немесе екеуіде элсіз болып келетін түздар гана шалдыгады. Күшті негіздер мен кышкылдардың түздары, мысалы, натрий хлориді, гидролизге үшырамайды жэне олардыц сулы ерітінділерінің ортасы бейтарап болады.

рН. Тұздар ерітінділеріндегі Н жэне ОН иондарынын концентрацияларын езгерте отырып, гидролизді керекті жакка багыттап, баскаруга болады.

Температура. Температура жогарылаган кезде судыц диссоциациялану дәрежесі күрт көтеріледі жэне ерітіндіде Н' жэне ОН иондарынын концентрациясы жогарылайды. Демек, осы иондардың аз

диссоциацияланатын гидролиз өнімдерін түзе. туз иондарымен косылу мүмкіндігі де жогарылайды.

Түздың концентрациясы. Ерітіндіні сумей суйылтканла, егер түздың компоненттсрініц бірі күшті электролит болса, онда гидролиз күшейеді.

Гидролиздін үш түрі болады:

1. Күшті негіз бен әлсіз кышкылдан түзілген түздардын гидролизі: Мысалы, ВЛ і НОН «-» В ОН * НА

Суды ерітіндіде НА тузы В жэне А иондарына толык

диссоциациаланады. Иондарга су молекуласы да диссоциациялапады: Н () —• Н f ОН". В" жэне ОН әрекеттесуі судын диссоциациясынын тепе-теңдігін бүзбайды, өйткені, [ЗОН иондарга толык диссоциацияланатын күшті негіз. Н жэне А эрекеттесуі нэтижесінде аз диссоциацияланатын НА кышкылы түзіледі. Гидролиздіц осы түрі кезінде ерітіндіде бос сутегі иондары азаяды жэне ОН иондарынын аргык молшері жиналады, ерітіндінің рН-ы жогарылайды.

Гидролизді басу үшін 0,Ін ащы натр ерітіндісін немесе натрий гидрокарбонатын косу аркылы элсіз негіздік орта тудыру керек. Күшті негіз бен әлсіз кышкылдан түзілген түз гидролизінің мысалы натрий нитриті. натрий тиосульфаты, кофеин-натрий бензоаты, никотин кышкылы ерітінділерінің гидролизі болады. Барбитур кышкылыныц натрий тұздары да, көмір кышкылыныц эсерінен суда ерімейтіндіктен. тунбага түсетін кышкыллык формасын түзе. онай гидролизденеді. Натрий нитритініц ерітіндісі 1 лигріне 2 мл 0,1 н. натрий гидроксидін, кофеин-натрий бензоатын I литрге4 мл 0,1 н. натрий гидроксидін косып турактандырады. Натрий тиосульфаты ерітіндісін I литр ерітіндіге 20 г натрий гидрокарбонатын косып түрактандырады. Барбитур кышкылыныц патрийлі түздары, мысалы, гексаналды ашы натрдыц 0,05-0,25% концентрациясымен, тиопентал-натрий ерітіндісін 5-6% натрий карбонатымен турактандырады. Никотин кышкылы 1 литр ерітіндісіне 7 г натрий гидрокарбонатын косып турактандырады.

2. Әлсіз негіз бен күшті кышкылдан түзілген түздардын гидролизі. Бүл тонка алколоидтар мен синтетикалык азотты негіздер түздарыныц ерітінділері жатады:

ВА+НОН *-* ВОН+НА

ВА тұзы В' жэне А иондарына толык диссоциацияланады. Судын диссоциациясы кезінде түзілетін гидроксил (ОН-) иондары аз диссоциацияланатын негіз болып байланысады (ВОН). Реакция нәтижесінде ерітінліде бос Н иондары жиналады да, бүл рН-тың төмендеуіне экеліп согады. Бүл ерітінділерге сутегі иондарынын артык

мөлшерін косу гидролизді басады да, тепе-тецдікті сол жакка карай багыттайлы.

рН жогарылауы шынылан сілті бөлінуі себебінен де болады. Стерильдеу кезінде бүл процесс күшейе түседі. Бұл да түз гидролизін эжептэуір күшейтеді, сөйтіп. ерітіндіде нашар еритін негіз жиналуын гудырады. Суда аз еритін элсіз негіздер түздарының ерітінділерінде рН-тың аздап көтерілуініц өзі-ак түнба түзілуіне себеп болады. Мүндай жағдай стрихнин нитраты, папаверин гидрохлориді, наркотин жэне омнонон тұздарының ерітінділерінде байкалады. Егер ерітіндініц рН-ы біраз жогарылаганда. кейде біршама күшті бос негіздердіц болінуі де байкалады, мысалы, новокаин, оны ампулалар кабыргасыныц майлануынан байкауга болады.

Егер алкалоидтар негіздері біршама күшті немесе суда жаксы еритіи болса, онда рН жогарылаган кезде, гүнба түзілуі байкалмайды (мысалы. эфедрин негізі). Кейде бос негіз түнбага түспейді, себебі, сілтімен эрекегтесіп, ерптін онімлер түзеді. Мысалы, морфин гидрохлориді, адреналин гидрохлориді жэне т. б. ерітінділері. Бірак сырткы өзгерістер байкалмаганмен, дәрілік зат гидролизденіп, оныц фармакологиялык эсері төмендеп кетеді. Әлсіз негіздер мен күшті кышкылдардан түзілген түздар ерітінділерін 0,1 н. түз кышкылы ерітіндісімен түрактандырады.

[Лүракгандыруга қажетті кышкылдыц мөлшері препараттыц Касиеттеріне байланысты. Эдетте жиі 1 литр ерітіидіте турактандырғыштыц 10 мл молшері косылады, мысалы, стрихнин нитраты, дибазол, дикаин ерітінділеріне. Совкаин ерітінділерін I литрге 6 мл, ал морфин тидрохлоридініц 1-5%-тік ерітінділеріне 10-20 мл 0,1 н.түз кышкылын косып, түракгандырады. ~7

3. Әлсіз неііз оен элсіз кышкылдан түзілген түздардын гндролизі. Бүл жагдайда элсіз неііз бен әлсіз кышкылдыц аз лиссоциацияланган молекулалары түзіледі, сондыктан, гидролиз алдыцгы жаглайларга Караганда толык жүреді, ал реакция ортасы бейтарап болады:

ВА + НОН — ВОІП НА

Әлсіз негіз бен элсіз кышкылдан түзілген түздардың гидролизін басу үшін тек беттік-белсенді заттар косылады. Фармацияда гидролиздін бүл түрі оте сирек кездеседі.

4. Органикалык косылыстардыц гидролизі. Гидролиздіц бұл түрінде органикалык косылыстар сумен әрекеттесу нэтижесінде екі немесе бірнеше заттар тузе ыдырайды. Гидролиздік ыдырауга коміртегі атомыныц баска атомдармен байланысы жиірек ушырайды. Коптеген дәрілік заттардыц курделі эфирлі, амидті, лактонды,