Сурет 72. Шашырата ксптіру

аркылы түйіршіктеі ііи

1. - Шашыраткыш форсунка:

2. - ауа мен шацды шыгаратын түтік;

3. - Дайын өнімді шыгаратын түтік:

4. - ыстык ауа кіретін гутік.

Сусызданган коспа тамшыларынан кеуекті сфералык түйіршіктер пайда болады. Олар камераның түбіне түседі де, конвейермен камерадан шыгарылып тастайды. Жылу тасымалдағыштың температурасы 200°С жуык, түйіршіктерді кептіру процессі бірнеше секунд уакыт алады. Фармацевтік өндірісте түйіршіктеу үшін жогары айналымды дискілері бар центрден тепкіш шашыраткыш механизмдермен жабдыкталган бір секциялы бір багытты кептіргіштер колданылады.

Шашырата кептіру аркылы түйіршіктеу екі түрлі вариантта орындалады:

• косымша заттардың суспензиясын шашырату;

• дэрілік жэне косымша заттардан түратын суспензияны шашырату. Алынган түйіршіктердіц көлемі 10-70 мкм болады. Сонан соң

косымша заттардың түйіршіктерін дэрілік заттармен араластырады, егер кажет болганда, суспензия қүрамына кіргізілмеген косымша заттарды косады.

Шашырата кептіру аркылы туйіршіктеу эдісінің өндіріске кеңінен енгізілуіне кондыргының ore үлкендігі жэне өнім багасының өте жогары болуы кедергі жасап отыр.

Түйіршіктерді сферонизациялау (домалактау)

Сфералык кұрылысты түйіршіктердің тұрақты сусымалдык пен массасында ауыткулар өте аз болатын таблеткалар алуды камтамасыз ететін артыкшылыктары болатыны көптеген жүмыстарда керсетілген. Мысалы, екі негізді кальций фосфаты, магний гидроксиді жэне сульфадемизин түйіршіктерін ылгалды түйіршіктеу тэсілімен дайындап, сонан соц сферойизацияласа, онда олардың сусымалдығы 40-100%-га жогары болатындыгы аныкталган.

Мармеризер жылтыр кабыргалы, козгалмайтын, жогаргы жагы ашык тік цилиндр болып табылады. Цилиндрдіц томен жагында беті бұдырланган айналмалы тілікше орналастырылган, тілікше бетінде тереңдігі 2-4 мм шүцкырлары бар. Тілікше 400-1600 айн./мин. жылдамдыкпен айналады. Вермишель тэріздес, цилиндрлі формалы түйіршіктер мармеризерге салынып, ұзындыгы түйіршіктін диаметріне сәйкес кесектерге бөлініп, сфералык формага дейін айналдырылады. Айналдыру мерзімі 2 минут, өнімділігі - 20.000 кг/саг. дейін.

18.4. Таблетка өндірісіндс колданылатын косымша заттар 18.4.1. Қосымша заттар, колданылу максаты. Жіктелуі.

Өндірісте шыгарылатын таблеткалардын барлыгы дерлік косымша заттар косу аркылы дайындалады. Тек аздаган тобы гана косымша заттарсыз дайындалады. Қосымша заттардыц негізгі колданылу максаты - бұл бір жагынан оцай дозаланатын жэне престелетін масса алу, екінші жагынан дәрілік заттардыц таблетка кұрамынан кажегті

жылдамдыкпен бөлініп шыгуын камтамсыз ету.

Таблетка күрамына енгізілетін косымша заттардыц негізгі мөлшерлері МФ XI басылымында «Таблеткалар» жалпы мкаласында көрсетілген. Қосымша заттардыц жалпы молшері дэрілік заттыц мөлшерінің 20 пайызынан аспауы керек. Тек толыктыргыштардыц колданылатын мелшерінде гана ерекшеліктер бар, олардыц таблеткадагы мөлшері шектелмейді. Нормадан ауыткулар жеке макалаларда көрсетіледі. Мысалы, таблетка салмагынан тальктыц

мөлшері 3%-дан, стеарин кышкылыныц, магний немесе кальий стеаратының молшері 1%-дан, твин-80 - 1%-дан аспауы керек.

Қазіргі кезде таблетка ендірісінде колданылатын косымша заттардың 150-ден астам түрі бар. Ал олардың тек 70 гана мемлекеттік реестерге кіргізілген. Химиялык - фармацевтік өндіріс ез кажеті үшін арнайы косымша заттар шыгармайды. Оларды химия, тамак. тау-кен жэне т.б. ондірістерден алады. Осы заттар санитарлык - гигиеналык нормалары бойынша медицина кажетіне жарамайтынын атап айту керек. Сондыктан да болар, МФ XI - басылымына таблетка ондірісі үшін косымша заттардыц тек 23 түрі гана енгізілген.

Таблетка өндірісінде колданылатын барлык косымша заттарды олардыц колданылу максаты бойынша мына топтарга белу 1-е болады:

• байланыстыргыштар

• антифрикциондык заттар

• ыдыраткыш заттар

• толыктыргыштар

• боягыш заттар

• препарапыц эсерін ұзартатын заттар.

Байланыстыргыш заттар. Дэрілік заттардыц көбінің бөлшектері арасындагы өзара ілінісу күші ете аз болады, сондыктан, оларды таблеттеу үшін үлкен кысым тудыру керек. Бул таблеткалык машиналардыц тез тозуына жэне сапасы нашар таблеткалар алынуына себеп болады. Темен кысымда кажетті ілінісу күшін камтамасыз ету үшін таблеттелетін затка байланыстыргыш заттар косады. Олар белшектер арасындагы кеңістікті толтырып, бөлшектердіц жанасу бетін үлғайтады. Байланыстыргыш заттардыц мэні, эсіресе, күрделі унтактарды престегенде зор, өйткені, олар машинаның жүмыс істеу нәтижесінде катпарланып бөлініп кетуі мүмкін жэне таблеткадагы ингредиенттердің молшері эртүрлі болып кетуі мүмкін.

Байланыстыргыш заттар кургақ жэне сүйык болып бөлінеді. Қүргак байланыстыргыш заттардыц колданылганына онша коп болган жок. Технологияда кұргак байланыстыргыш заттар ретінде полиэтиленоксид, амилаза, «таблетол» (крахмал+декстрин+амилопектин), микрокристалды целлюлоза белгілі. Бірак, олар ете аз. Сондыктан, көбінесе суйык байланыстыргыш заттарды колданады. Суйык байланыстыргыш заттар ретінде су. ттил спирті, кант шырыны, крахмал клейстері (желімі). метил- жэне ацетилцеллюлоза, натрий карбоксиметилцеллюлоза. желатин ерітіндісі жэне т.б усынылган.

Эдетте, байланыстыргыш заттардыц тиімділігі таблеткалардын беріктігінің, ыдырагыштыгыныц жэне кеуектігінің өзгеруі бойынша багаланатын. Осы жерде байланыстыргыш заттардыц эсерінің механизм! теория жүзінде аз дэлелденген. Коллоидты емес байланыстырі ыш

г) гидрофильдеуиіі заттар. Бүл топка эртүрлі беттік активті заттар жатады. Беттік-активтік заттардыц эсері таблеткамен сұйыктык шекарасында беттік тартылыстың төмендеуі аркасында дымкылданғыштыгыныц жаксаруына жэне сұйыктыктыц таблеткага терецірек енуіне байланысты. Бұл заттардыц тиімділігі (әсерлігі) заттар бөлшектерінің бетіндегі және капиллярлы системаныц кабыргасындагы алсорбциялық (сіңіруші) кабаттарына байланысты. Бірак. беттік-белсенді заттардыц жеке өздерін қолдану көп жагдайларда тиісті ыдыраі ыштыкты камтамасыз ете алмайды. Сондыктан, белгілі капиллярлык пен кебінушілікті камтамасыз ететін толыктырғыштарды да косу керек.

Эдетте, ыдыраткыш заттарды дайын түйіршіктерге косады, бірак, кейде оларды коспага ылғалдандырмай турып косуга да болады. Ыдыраткыштардың біркелкі таралуы үшін, оларды туйіршіктеуге дейін коскан дүрыс болар еді, дегенмсн, түйіршіктерді ылгалдаган жэне кептірген кезде ыдыраткыштың эсері біршама төмендеп кетеді.

Сүйылтқыштар немесе толыктмрғмнітар. Олар өте аз мөлшерде (0,01 - 0,001 г) белгіленетін улы жэне күшті эсерлі дэрілер таблеткаларын дайындаганда колданылады. Соцгы уақытка дейін ең индифферентті толыктыргыш ретінде сүт канты пайдаланылып келді. Толыктыргыштар ретінде сахароза, лактоза, глюкоза, нарий хлориді, кальций гидрофосфаты, кальций сульфаты жэне т.б. заттар колданылады. Престелушілігі жэне сусымалдыгы жаксы толыктыргыштар тікелей престеу үшін колданылады.

Соңгы кезде толыктыргыш ретінде кальций карбоиатын колдануга болатындыгы туралы мәліметтер пайда болды (ГОСТ4530-48). Кальций карбоиатын косу аркылы антиструмин, аэрон, димедрол, глицеррет кышкылы, кодеин фосфаты, кодеин негізі, папаверин г/х, папазол, пахикарпин гидройодиді, рутин, эфедрин гидрохлориді таблеткаларыныц технологиясы жасалып шыгарылды. Алдын - ала есептеулер бойынша, кантты кальций карбонатымен алмастыру елімізге мындаган тонна кантты үнемдеуге мүмкіншілік береді екен. Бірак, кальций карбонаты дэрілік заттармен химиялык әрекеттесуі мүмкін, сондыктан бүл толыктыргышты қолдану гылыми дәрежеде негізделу кажет. Мысалы, димедрол, эфедрин г/х, папаверин г/х таблеткаларындагы дэрілік заттар суда немесе асказан сөлінде ерігенде кальций карбонатымен эрекеттесіп, осыган сэйкес негіз түзеді. Бірак, бүл негіз асказан сөлінің кышкылымен оңай әрекеттеседі де, кайтадан сэйкес түзга ауысады.

Корригенттер. Таблетка өндірісінде корригенттер деп аталатын косымша заттар кең колданылады. Оларды таблетка күрамына оныц дәмін, иісін, түсін жаксарту үшін косады.