6.4. Өкшелерді Бекіту

Өкшелерді аяқкиімге әртүрлі тәсілдермен бекітеді, олар бекіткіш түріне қарай штифтті, желімді және қайыстырылған болып түрленеді.

Штифтті тәсіл кезінде, бекіткіш ретінде шегелер, бұрандалар, төлкелер қолданады; желімдеп бекітуде – НТ немесе ЛНТ наирит негізіндегі желімдер, ал қайыстырыған тәсіл кезінде бекіткіш ретінде штифтілермен перхлорвинилді, нитроцеллюлозды және метил­лолполиамидты желімдер қолданылады.

Қайсібір тәсілді таңдау аяқкиімнің конструкциясымен, өкше биіктігімен және материалмен, ұлтанды бекіту әдісімен анықталады. Өкшелерді бекіту беріктігі 21463-76 мемлекеттік стандарт орнатқан мөлшерлерден кем болмауы керек.

Бекіту беріктігі бекіткіш түріне, бекіту сипатына және бекітілетін материалдар қасиеттеріне байланысты.

Аяқкиімнің конструкциясына, өкше материалына және бекіту сипатына байланысты әртүрлі өкше шегелерін пайдаланады. Өкше шегелері білік және басының пішінімен, ұшының пішіні және ұзындығымен ерекшеленеді. Өкше шегелерінің біліктері цилиндр, бұрандалы және пирамида формалы болады; бастары жалпақ немесе конус тәрізді келеді; ұштары төрт қырлы қысқа немесе сопақша тәрізді ұзын болып келеді.

Өкше шегелерінің келесі түрлері кең тараған:

білігі цилиндрлі тегіс, басы конус формалы және ұшы қысқа /6.22а сурет/;

білігі цилиндрлі тегіс, жалпақ басты және ұшы ұзын /6.22б сурет/;

білігі цилиндрлі тегіс, жалпақ басты және ұшы қысқа /6.22в сурет/;

білігі бұрандалы цилиндрлі, жалпақ басты және ұшы қысқа немесе ұшы жоқ/6.22г сурет/;

білігі пирамидалы, басы және ұшы жоқ /6.22д сурет/;

Біліктігі төмен өкшелерді шегелермен сыртынан немесе ішінен бекітуге болады. Бірінші тәсіл қеңірек таралған. Бұл тәсіл бойынша ұлтарақ жағынан қайрылған шегелер өкшені жүрістік бетіне 2-3 мм жетпей материалдарды біріктіреді /6.23 а сурет/. Сырттан бекуді өкшенің сыртқы жағынан жасайды, бекітілетін материалдардан өтіп шеге ұшы ұлтараққа 2-3 мм қайырылады /6.23 б сурет/.

Өкше шегелерін бе­кіту тәсілін /сыр­тынан немесе ішінен/ ескере отырып бекі­тілетін материал­дар­дың қалыңдығы бой­ын­ша таңдайды.

Ішкі жағынан ше­ге­лермен бекіту бекітілетін материал және шеге біліктері араларындағы үйкеліс күштерімен орындалады, сыртынан бекіту – өкше материалын шегенің басымен сығуға кедергісімен және шегенің қайырылған ұшымен ұлтарақ материалын жыртып өтуге кедергісімен немесе шегенің ұшының түзелуіне кедергісімен қамтамасыз етіледі. Сондықтан, резеңкелі өкшелерді ішкі жағынан шегелермен бекіту дұрыс емес, өйткені резеңкенің шегені жұлып алуға кедергісінің аздығы салдарынан қажетті беріктілік қамтамасыз етілмейді.

Шегелер саны аяқкиімнің өлшеміне байланысты. Шегелер өкше бетіне біркелкі орналасуы керек және ұлтарақтың шетінен 4-7 мм қашықтықта қағылуы тиіс.

Пластмасса және ағаш өкшелерді қайыстырылған тәсілмен желім және штифттермен орындайды. Пластмассалы және ағаш өкшелерді алдын-ала отырғызып немесе олсыз да бекітуге болады. Өкше отырғызу бір отырғызғыш шегесімен орындалады, ол сыртқы жақтан қағылады және ол өкшені аяқкиімнің өкше бөлігіне тығыз қысып тұрады. Сондай-ақ отырғызу ішкі жағынан арнайы тесік арқылы бұрандамен орындалады, ол кейін алынбайды /6.24 сурет/. Үлкен бетті нәлі бар ағаш өкшені өтпелі тесік арқылы сырт жағынан алдын-ала 3-5 отырғызғыш шегелермен бекітеді. Отырғызу немесе бекіту алдында аяқкиімнің өкше бөлігіне желім жағады.

Өкшені ішкі жағынан тегіс немесе бұрандалы шегелермен немесе бұрандамен бекітуге болады: аласа өкшені 5-7, орташа және биік өкшелерді 4-5 шегелермен бекітеді. Шегелерді өкшенің ішіне қиғаш етіп қағады, олардың ұштары оның бүйір бетіне шығып кетуі мүмкін. Шегелердің арақашықтығы ұлтарақ шетінен 7-10 мм. Шегелердің басы өкшелікке батуы керек немесе ұлтарақ қабатына тығыз орналасуы қажет /6.24 сурет/.

Төлкені негізінен биік ағаш және армирленбеген пластмассалы өкшелерді бекітуге қолданады. Ұлтарақтан шығып тұрған төлкенің ұшын тойтарады. Металл төлке өкшені бекіту беріктігін арттырып қана қоймай, сонымен қатар оның жұқа бөлігін сынудан қорғайды /6.24 сурет/.

Шегені қағуға арналған күш бекітілетін материалдарының қасиеттеріне және қалыңдығына, сонымен қатар өкше шегелерінің түріне байланысты /6.10 кесте/.

6.10 кесте.Шегені қағуға арналған күш.

Өкше	Шегенің түрі және нөмірі	Бір шегеге қажетті күш	Шегені тойтару күші,мм
Былғары Былғары Резеңке Ағаш	Пирамидалы №22 №38 №40 №40 Басы конус форманыді, қысқа ұшы бар цилиндрлі №24 №32 №22 №24	1300-1390 2920-3300 3490-3680 4010-4040 1160-1190 1060-1290 450-620 500-800	- 1 0,5-0,8 2 - - - -

6.10 кестенің мәметтеріне сай, ең көп күш пирамидалы өкше шегелерін қағуға кетеді. Мұның себебі мұндай шегелердің ұшы үшкір емес.