Перитониттің тұрақты симптомдары:

1. Іштің ауруы;

2. Пальпация кезінде ауырсынудың күшейе түсуі;

3. Щеткин – Блюмберг симптомының оң болуы;

4. Іштің алдыңғы бет бұлшықеттерінің қатаюы;

5. Тахикардия;

6. Қан қысымының төмендеуі;

7. Іштің тыныс алу актісіне қатыспауы;

8. Тіл құрғап, аузына симай, бетінде қоңыр, сұр түсті жабындылар пайда болуы;

9. Жүрек айну, құсу, шөлдеу;

10. Ішектердің салдануынан іштің кебуі, үлкен дәреттің жүрмеуі;

11. Тік ішекті саусақпен тексергенде ауырсынуы;

12. Қан анализінде лейкоцитоз, лейкоцитарлық формуланың солға жылжуы;

13. Анемия, ЭТЖ жоғарылауы;

14. Зәр анализдерінде белок, цилиндрлер, индикан пайда болуы;

15. Перитониттің соңғы кезеңдерінде науқаста Гиппократ беті(үшкірлену, сұрлану, көздің ішіне кіруі) орын алады.

Сирек орын алатын белгілер:

1. Қалтырау;

2. Ықылық тию;

3. Экссудаттың іш қуысында анықталмауы;

4. Іштің өтуі;

5. Дизурия;

6. Іш қуысына газ түзілу (шіріткіш инфекцияда).

Перитониттің емі: Іріңді перитонит диагнозы қойылғаннан бастап науқасты жедел түрде операцияға дайындаған жөн. Операцияның нәтижесі көбінесе науқасты операцияға дайындауға байланысты. Операция алдында дұрыс ем алған науқас операцияны жақсы көтеріп, операциядан кейінгі кезеңнің ағымы жеңіл болады. Бұл пікірді көптеген атақты Ресей және шет елдің хирургтары құптайды (В.Л Шлапоберский, П.Л.Сельцовский 1963 ж. Ю. Е. Березов 1970ж, Vernon 1969 ж, Descheyer, Bolman 1969 ж.). Операция алды кезеңінің негізгі мақсаты инфузиялы терапия жүргізу арқылы гемодинамиканы, зат, газ алмасу процесстерін реттеу (су-электролит, белок алмасуы, сілті-қышқылдар тепе теңдігі). Операцияға мұқият дайындықты, әсіресе егде тартқан адамдар және қариялар, балалар қажет етеді. Операция алдында 2-4 сағат, кейбір жағдайларда 6 сағат науқастың көктамырына, құрамында калий, натрий, кальций бар күрделі тұз ерітінділері-Рингер, 5% глюкоза ерітінділерін құю қажет. Жасушалар ішілік ацидозды азайту мақсатында 5% 200 – 400 мл. натрий бикарбонаты, 250 мл. плазма құйған жөн. Аса ауыр перитонитте қан препараттарын альбумин, протеин және геможель, полиглюкин, реомакродекс, перистон сияқты коллоид ерітінділерін қолданған жөн. Қан қысымы 90 мм. с. б. б. төмен болса көктамырға 30 - 60 мг. преднизолон енгізу жақсы нәтиже береді. Қан қысымын көтеру үшін адреналин, норадреналин мезатон қолданбаған дұрыс. Терапевт пен анестезиолог өз ара келісіп, жүрегі әлсіз қарияларға 0,5 мл 006% коргликон қолданады. Операция алдында кең спектрлі антибиотиктерді көктамырға, бұлшықетке енгізу арқылы бактериемияның алдын алуға болады. Операцияға баратын барлық ауруларға ылғалданған оттегімен ингаляция жүргізген абзал және асқазан декомпрессиясы, премедикация міндетті түрде жасалады. Операция алдында осы аталған емдік шаралар міндетті түрде орындалуы керек. (В.Д. Федоров). Перитониттің хирургиялық емінің негізгі мақсаты қабынуға әкелген себептің көзін жою, іш қуысын іріңнен тазартып санациялау. Операциядан кейінгі түзілетін экссудатты сыртқа шығару үшін және антибиотиктер ерітінділерін енгізу мақсатында, іш қуысын дұрыс дренаждау. Жайылған перитонитте ортаңғы ақ сызық бойымен лапаротомия жасалып, мүшелерге тексеру жүргізіп перитонит көзін анықтап, қатты қабынған, некроздалған мүшелер алып тасталынады – аппендэктомия, холецистэктомия, ішек резекциясы, жатырдың түтікшелеріне эктомия жасау, тесілген мүшелерді-асқазан, ұлтабар ойық жараларын тігу. Іш қуысындағы іріңді экссудатты электр сорғышпен сорып алып, қалғанын марля салфеткалармен құрғату қажет (98-сурет, 147-бет).

Жайылған перитонитте асқазан, ішек салданып парезге ұшырайды , ішкен ас қортылмайды, ішекте улы заттар түзіледі. Ішектің салдануымен күресудің бірнеше жолдары болады: 1-танау арқылы асқазанға, ащы ішекке арнайы зондтар енгізу (асқазан зонды, Шальковтың ішек зонды). Осы зондтар арқылы асқазан, ұлтабар, ащы ішектің сөлін үнемі сорып отырып ас қорыту жүйесіне декомпрессия жүргізіледі. 2-ащы ішек және тоқ ішектерге уақытша стомалар салу. Жіңішке ішекке декомпрессия жасалғаннан кейін оның шажырқайына 0.25% 150 мл. новокаин енгізеді.