Жедел спецификалық хирургиялық инфекция.

Жедел спецификалық хирургиялық инфекцияға сіреспе, сібір жарасы, жаралар дифтериясы және құтыру аурулары жатады. Хирургиялық науқастарда сіреспе, сібір жарасы (сібір карбункулы) және жара дифтериясы сирек кездеседі.

Сіреспе (tetanus-грек тілінен аударғанда тырысу, сіресу ) – жедел спецификалық инфекциялық ауру. Қоздырғышы спора арқылы дамитын анаэроб Clostridium tetani таяқшасы. Негізінде сіреспе ауруын тудыратын сіреспе таяқшасының тетаноспазмин экзотоксины. Тетаногемолизин экзотоксины аурудың дамуында маңызды роль атқармайды. Ауру қоздырғыштары адам организміне жаралар арқылы түсіп, экзотоксиндер бөлгенде сіреспе дамиды. Сіреспе таяқшасы сапрофит ретінде сиыр, жылқы және адамның ішегінде мекендейді. Нәжіс арқылы топырақты ластандырады. Тыңайтқыштарды (малдың көңі) пайдаланатын егіндіктерде, саяжайларда, огородта сіреспе таяқшасы жиі кездеседі. Сондықтан топырақпен ластанған кездейсоқ жараларда сіреспемен ауыру қауптілігі өте жоғары. Ұлы Отан соғысында жараланған жауынгерлердің 0,6 – 0,7% - сіреспе ауруы кездескен, әсіресе қол аяқ жарақаттарында. Бейбітшілік уақытта сіреспе сирек кездеседі, көбінесе ауылды жерде, 14 жасқа дейінгі балаларда, себебі дәрігерлік көмектің дер кезінде көрсетілмеуі. Аурудың инкубациялық кезеңі 4 – 14 күн, кей кезде 4 – 5 айдан кейін дамуы мүмкін. Инкубациялық кезеңнің мерзімі жараға түскен микробтардың түріне, мөлшеріне, вируленттілігіне, жараның орналасқан жеріне, түріне, ауырлығына, адамның иммунитетіне байланысты. Неғұрлым инкубациялық кезең қысқа болса, сіреспе соншалықты ауыр түрде өтеді. Сіреспемен ауырған адамда тұрақты иммунитет қалыптаспайды.

Сіреспе ауруының жіктелуі.

1. Зақымдану түрлеріне байланысты: жаралану, күю, операциядан кейін, үсік шалу, электржарақат, нәрестелер анасының жатырынан босану кезінде және туғаннан кейін жарақат алу.

2.Сіреспенің таралыуна байланысты: жалпы түрі бүкіл организмді қамтиді; жергілікті түрі ( қол, аяқ, бас, дене). Жергілікті түрі таралып кетуі мүмкін.

3. Клиникалық көрінісіне байланысты 4 түрін ажыратады: жедел сіреспе – tetanus vehemens; созылмалы – tetanus lentus; сіреспенің айқынды түрі – tetanus completus;

4. сіреспенің баяу түрі – tetanus incompletus. Басқаша айтқанда өте ауыр, ауыр, орташа, жеңіл түрлері деп бөлуге болады.

Клиникалық көрінісі. Басында науқастың басы ауырады, әлсірейді, қатты терлеп мазасызданады. Жарасы керіп ауырып, айналасындағы бұлшықеттері тырысып тартылады. Ауру дамуында беттің мимикалық бұлшықеттері тоникалық, клоникалық тырысып науқастың аузын ашқызбайды. Науқастың бет пішіні менсінбей күліп тұрған адамның бетіне ұқсайды. Сіреспенің бұл белгісін – сардоникалық күлкі симптомы деп атайды (risus sardonicus), 117-с урет.

Сурет 117. Сіреспе кезіндегі «сардоникалық күлкі» симптомы.

Бұлшықеттердің жиырылуы мойын, арқа, іш, қол-аяққа тарап, ұстамалы түрде қайталанып, қатты ауырып науқасты әбден әлсіретеді. Болар-болмас дыбыс, жарық, т.б. тітіркендіргіш факторлар дереу дене бұлшықеттерінің тырысуына әкеледі. Аурудың барлық бұлшықеттері тартылғанда науқас доға тәрізді иіліп, өкшесімен шүйдесіне тіреліп тұрады. Бұл позаны опистотонус деп атайды (118,119-суреттер).