II тарау. Тері және теріасты майының іріңді қабынулары

1 -суретте көрсетілгендей тері және теріасты майының қабынулары жергілікті іріңді инфекциялар арасында кеңінен таралған.

Сурет 1. Терідегі және теріасты майындағы іріңді процестердің локализациясы.

1-карбункул; 2- гидраденит; 3-фурункул; 4-тілме; 5-теріасты майының флегмонасы.

Фолликулит (folliculitis) – шаш түбірі қалташасының (фолликуласының) іріңді қабынуы (2-суретте схема түрінде көрсетілген, 3-суретте терідегі көрінісі).

Сурет 2. Фолликулит. 1-қабынған фолликула, 2-қабынбаған фолликула

С урет 3. Фолликулиттің терідегі көрінісі.

Негізгі қоздырғышы алтын түсті стафилококтар. Көбінесе адам ағзасы әлсіреген жағдайларда (жүдеу, суық тию, созылмалы аурулар) кездеседі.

Клиникасына келсек бір тал шаштың түбінде конус тәріздес пустула түзіліп, айналасында гиперемия, инфильтрация пайда болады. Қабыну басылып, іріңді қабыршаққа айналып түскенде, орнындағы болар болмас жара эпителизацияланып жазылады. Егер де фолликулиттер бастың түкті жерлерінде орналасса, олар бір бірімен байланысып, инфильтраттанып, іріңдеп, аумақты жараға айналады. Жара біткенде орнында үлкен тыртық қалады.

Емі. Қабынған жерге су тигізбей, айналасын 2% салицил спиртімен сүртіп, шашты қысқалап қиып, фолликулдарды стерилды инемен тесіп, йод немесе бриллиант жасылы ерітінділерімен, қабыршақтанғанша сүртеді. Фолликулиттердің созылмалы түрлерінде қосалқы ауруларды емдеумен қатар антибиотиктер, иммунды препараттар, витаминдер, физиотерапия тағайындалады.

Фурункул (furunculus), сыздауық – шаш фолликулы, май бездері, айналасындағы майлы клетчаткалардың жедел іріңді қабынуы, фолликулитке қарағанда ауқымды болып келеді. (4-суретте қабынудың терідегі көрінісі, 5-суретте фурункул схема түрінде көрсетілген). Дененің түкті жерлерінде дамиды. Сыздауық бірнеше жерден шықса фурункулез деп аталады.

Сурет 4. Қабынудың терідегі көрінісі. Сурет 5. Фурункул схема түрінде

Этиология, патогенезі: ауруды көбінесе алтын түсті стафилококктар тудырады, инфекция микрожарақаттар арқылы түседі. Қант диабеті, авитаминоз, терінің қышымасы, аллергия ауруларында фурункул, фурункулез жиі кедеседі. Фурункул пустуладан басталып, инфекция шаш фолликуласынан терінің емізікшелі қабатына тарағанда қабыну инфильтраты пайда болады. Инфильтраттың ортасындағы шаш түбірі некрозданады, айналасында ірің түзіледі. Іріңдік жарылып, өліеттенген шаш түбірі сыртқа шыққанда, терідегі жара тазарады, грануляцияланып, дәнекер тін өсіп, тыртықтанып жазылады. Науқастарды қабынған жердің ауырсынуы, әлсіздік, дене қызуының көтерілуі мазалайды.

К линикалық көрінісінде: шаш түбінде инфильтрат, ортасында болар болмас іріңдік (пустула), айналасында гиперемия анықталады (6-сурет).

Сурет 6. Фурункулдың іріңдеу сатысы.

Инфильтрат жұмсарып, іріңдеп жарылады, қанды ірің мен өліеттенген шаш түбірі сыртқа шығады, орнында 2-3 күнде тыртықтанып бітетін, жара пайда болады (7-сурет). Егер де тері жабындысында фурункулдан тараған қызыл жолдар, жолақтар пайда болса, регионарлы лимфа бездері шошынса, ол инфекцияның жайылып, лимфа тамырларының, лимфа бездерінің қабынуымен (лимфангиит, лимфаденит) асқынуының белгісі. Бетте орналасқан фурункул өте қауіпті: іріңді тромбофлебит, менингит, сепсиспен септикопиемиямен асқынуы мүмкін.