24. Асноўныя напрамкі палітыкі самадзяржаўя на Беларусі пасля яе далучэння да Расійскай імперыі

У выніку трох падзелаў Рэч паспалітая перастала існаваць. Ра Расіі адышла тэрыторыя з насельніцтвам каля 3,3 млн. чалавек.

Царскі ўрад праводзіць цэнралізатарскую аб’яднальную палітыку, ставячы канчатковай мэтай зліццё беларускіх зямель з рускімі рэгіёнамі.

На Беларусь былі распаўсюджаны агульнарасійскія адміністрацыйныя органы кіравання і расійская сістэма адміністрацыйнага падзелу. Па рэформах 1796 і 1801 гг.былі ўтвораны два генерал-губернатарствы, якія дзяліліся на губерні:

Літоўскае	Беларускае
Віленская Гродзенская Мінская	Віцебская Магілёўская Смаленская

Геберніі дзяліліся на паветы, кіруючае месца ў адміністрацыі займалі прысланыя расійскія чыноўнікі, а другарадныя пасады магла займаць мясцовая шляхта. Выканаўчая ўлада ў губернях належала генерал-губернатарам, якія кіравалі з дапамогай канцылярыі (віцэ-губернатар, сакратары, пракурор, саветнікі і г.д.)

Урад быў вымушаны лічыцца з адметнасцямі дзяржаўна-прававого стану далучаных зямель, таму ў якасці асноўнага заканадаўчага кодэксу часова быў пакінуты Статут 1588 г.

Саслоўная палітыка. Пераважная большасць шляхты прысягнула на вернасць Кацярыне ІІ. Толькі некалькі буйных магнатаў ухіліся ад прысягі: двое Радзівілаў, трое Агінскіх, Сапега, Пацей, Салагуб і Чартарыйскі.

Найбольш радыкальная шляхта пакінула новыя межы імперыі (яны наспех павінны былі за тры месяцы прадаць усю нерумасць і выехаць за мяжу). Да 1800 г. было канфіскавана 26 буйных маёнткаў. Але адначасова ўрад імкнууся задобрыць шляхту. Прыведзеныя да прысягі атрымлівалі роўныя правы з расійскім дваранствам (захоўвалі маёмасць, маглі браць крэдыты ў расійскіх банках і займацца вінакурэннем), але шляхта страціла права на стварэнне канфедэрацый і прыватнага войска.

На далучаных землях праводзілася палітыка насаджэння рускага землеўладання за кошт дзяржаўных і канфіскаваных шляхецкіх маёнткаў. Іх атрымалі Пацёмкін, Зорыч, Рапнін, Сувораў.

У адносінах да сялян. У канцы 18 ст. праведзена люстрацыя (апісанне маёнсткаў), якая замацавала ранейшыя сялянскія павіннасці. Падушны падатак збіраўся серабром (у той час як рускія сяляне плацілі асігнацыямі; курс манет быў вышэйшы), уводзілася рэкруцкая павіннасць, невядомая ў Рэчы Паспалітай: на 25 (пазней на 20) гадоў памешчыкі аддавалі ў салдаты маладых сялян.

Скасоўвалася Магдэбуржскае права. У 1785 на гарады распаўсюджваліся прынцыпы, абвешчаныя ў даравальнай грамаце гарадам. Прыватныя гарады і мястэчкі былі выкуплены ўрадам. Кіраванне ажыццяўляла гарадская Дума – прадстаўнічы орган з заможных гарадскіх саслоўяў. Жыхары мястэчак пераводзіліся ў разрад сялян. На гараджан распаўсюджвалася рэкруцкая павіннасць.

У адносінах да яўрэяў вызначалася “мяжа аселасці”. Яўрэям дазвалялася жыць у гарах, займацца рамятсвом і гандлям, і забаранялася – земляробствам.

Канфесійная сітуацыя. Урад зохоўваў канфесійную сітуацыю, якая склалася у Рэчы Паспалітай. Католікі манлі свабодна выконваць абрады, касцёлы захоўвалі маёмасць. У Магілёве 1773 была створана Беларуская Каталіцкая епархія. Але ксяндзам забаранялася схіляць да сваёй веры праваслаўных. Адначасова пачаўся перавод уніятаў у праваслаўе (але не сілай).

Далучэнне да Расіі з аднаго боку паўплывала на паскарэнне эканамічнага развіцця. Беларусь уключана ў агульнарасійскую гаспадарчую сістэму. Спынены бойкі маганатаў, прымусовае акаталічванне. Пашыраліся гандлёвыя сувязі, узнікалі новыя мануфактуры (у тым ліку судаверфь у Крычаве – лёгкія караблі для Чорнага). На Беларусь накіроўваліся навуковыя экспедыцыі, адкрываліся рускія школы. З другога боку, знікла Рэч Паспалітая як дзяржава. Было пашырана і ўмацавана прыгонніцтва.