63. Палітыка беларусізацыі. Развіццё беларускай культуры ў 1920 гг.

У ліпені 1924 г. КПБ афіцыйна аб’явіла аб пачатку палітыкі “беларусізацыі”, якая як дзяржаўная палітыка 1920-х гг. прайшла тры этапы: 1) складанне перадумоў (191-пачатак 24гг), 2) рэальнае ажыццяўленне (1924-1928гг.), 3) згортванне (з 1929 г). мэтай беларусізацыі было прыстасаванне дзяржаўнага апарата да мовы большасці насельніцтва (пашырэнне сферы ўжытку бел. мовы, развіцце культуры, вылучэнне на кіруючыя пасады тых, хтовалодаў мовай).

Прадумовамі беларусізацыі сталі пераход да нэпа, палітычная амністыя 1923 г. для тых дзеячаў, што не выступалі са зброяй у руках супраць саветскай улады, згуртаванне беларускіх нацыянальных сіл, пачатак дзейнасці даследчых і вышэйшых навучальных устаноў, узбуйненне Беларусі.

Беларусізацыя мела вызначаныя накірункі – перавод справаводства і адукацыі на бел. мову, абавязковае ўвядзенне беларусазнаўства ў вучэбныя праграмы, вылучэнне на кіруючыя пасады мясцовых уражэнцаў. Пры гэтым не абмяжоўваліся магчымасці для развіцця іншых нацыянальнасцей – 4 мовы з’яўляліся дзяржаўнымі.

Беларусізацыя абудзіла да свядомага жыцця шырокія слаі беларускага насельніцтва. За некалькі гагоў былі створаны беларуская асвета і даследчыя ўстановы, нацыянальны тэатр, кіно, узрасла маладая плынь беларускіх літаратараў і дзяржаўных дзеячаў.

Важнай задачай была ліквідацыя непісьменнасці: у 1920 г. створана надзвычайная камісія, якая арганізоўвала пункты лікбеза,у 1922 г. створаны 4- і 7-гадовыя школы, да 1931 г. – 98% дзяцей атрымалі пачатковую адукацыю. У 1921 г. адкрыўся БДУ, 22 – палітэх, 24 – Віцебскі ветэрынарны. У 1922 г. – Інбелкульт , які ў 1929 г. перайменаваны ў Акадэмію Навук. У 1922 г. адкрылася Дзяржаўная бібліятэка БССР.

У 1920-я гг – росквіт беларускай літаратуры: гурткі “Малдняк”, “Узвышша” і “Полымя” (Лынькоў, Крапіва, Чарот, Колас, Купала…). У 1928 г. узнікае беларуская асацыяцыя пралетарскіх пісьменнікаў.

У 1920 г. пачынае дзейнічаць тэатр Галубка ў Мінску, тады ж адкрыты першы дзяржаўны тэатр, у 1926 – у Віцебску, у Мінску, Віцебску, Гомелі – музычныя тэхнікумы; у 1924 г. у Магілёве прадстаўлена першая беларуская опера “Вызваленне працы”. Плённа працавалі кампазітары Аладаў і Цікоцкі.

У 1921 – 28 гг. узнікае беларускае кіно: 1926 – першая мастацкая стужка “Лясная быль” (Тарыч). Студыя “Савецкая Беларусь” дзенічала на базе Ленфільма.

Выяўленчае мастацтва: 1919 – у Віцебску Шагалам заснавана народная мастацкая школа, сярод выкладчыкаў якой былі Купрын, Пэн, Малевіч. Пераважаюць карціны сацыяльнай і рэвалюцыйнай тэматыкі (Волкаў). У 1921 г. першая выстаўка мастакоў у Мінску.

У 1927 г. на з’ездзе КПБ было адзначана, што нацыянал-дэмакратызм быў прагрэсіўнай з’явай, калі смагаўся з самадзяржаўем, а ва ўмовах дыктатуры пралетарыяту зрабіўся контррэвалюцыйнай з’явай. Наступны з’езд у лютым 1929 г. абвясціў абвастрэнне класавай барадзьбы, у тым ліку і на культурным фронце. Нацыянал – дэмакратызм сталі трактаваць як ідэалогію, якая ставіць нацыянальныя інтарэсы вышэй за класавыя, што і стварыла падмурак для будучых рэпрэсій супраць інтэлігенцыі.