6. Сацыяльна-эканамічныя і палітычныя перадумовы фарміравання вкл. Роля усходнеславянскіх зямель у працэсе дзяржаўнага будаўніцтва ў вкл

У першай палове 13 ст беларускія землі пакрыта мноствам дробных удзельных княстваў (каля 20). З пераменным поспехам іх валадары вялі барадзьбу за першынства.

Прычыны утварэння ВКЛ:

• Галоуная - Абарона ад знешняй пагрозы (крыжакі, мангола-татары)

• Пераадоленне феадальнай раздробленнасці

• Умацаванне феадальных парадкаў. Паглыблялася сацыяльная дыферэнцыяцыя грамадства і маймасныя супярэчнасці паміж саслоўямі, абвасралася класавая барадзьба.

• Умацаванне эканамічных сувязяў (Развіцце сельска-гаспадарчай творчасці, рамяства, гандлю, рост гарадоў)

Полацкая зямля аслаблена барадзьбой з крыжакамі. Тураў трапіў у залежнасць ад паўднёва-рускіх князёў і спазнаў набегі мангола-татар.

У канцы 12- пачатку 13 стагоддзяў адбываецца ўзвышэнне наваградка, які знаходзіцца ў адносна бяспечным і аддаленым ад Балтыкі месцы (з 1201 г там з’явіліся крыжакі). Узвышаецца ў эканамічным развіцці, мае урадлівыя землі, таксама праз яго праходзілі гандлёвыя шляхі з Еўропай.

У гістарычнай навуцы існуюць розныя канцэпцыі утварэння ВКЛ.

1. ВКЛ – літоўская дзяржава (назва, першымі князямі ВКЛ былі літоўцы: міндоўг – блудны князь)

2. ВКЛ – беларуская дзяржава (Ермановіч, на беларускіх землях аснованы, Літва- старажытная назва беларусі)

3. ВКЛ – поліэтнічная дзяржава, якая ўтварылася намаганнямі як літолўскіх, так і ўсходнеслявянскіх народай (падтррымліваецца большасцю гісторыкаў)

Утварэнне ВКЛ звязана з імем Міндоўга. У Навагародку у 1246 памірае мясцовы князь Ізяслаў (сын Рагнеды) і веча выбірае князем Міндоўга (ён пацярпеў паражэнне ў міжусобнай барадзьбе у міжусобнай барадзьбе на літ землях. З улікам умоў: прыняцце хрысціянства і далучэнне Літвы ад ВКЛ.

Цэнтрам збора зямель у адну дзяржаву становіцца Навогрудак. Князь прымае праваслаўе, у 1251 – каталіцтва, а ў 1253 – карануецца.

Далучае да наваргудка землі верхняга Панямоння (каля Немана) і з поспехам змагаецца з крыжакамі. В 1260 атрымлівае перамогу над імі каля возера Дурбе. У 1263 г. у выніку змовы забіты (разам з сынамі).

Пасля Міндоўаг дзяржавай кіруюць Войшалк (быў манахам, але калі даведаўся пра смерць бацькі і братоў і скінуу рызу.

Трайняты, а з 1295 – кіруе Віцень. Пры якім пашыраецца тэрыторыя ВКЛ за кошт балцкіх землях, а ў 1307 – далучаецца Полацк, пры ім герб “Пагоня” становіцца дзяржаўным.

Шляхі уваходжання ВКЛ у склад ВКЛ:

1. Дабравольна-дагаворны (Полацк: стаў аб’ектам нападзення крыжакоу – князь папрасіу дапамогі, віцень дапамог, полацкі князь запрсіў узяць пад абарону, князь сагласіўся і віцень заставіў яго як дапаможніка на полацкіх землях)

2. Праз шлюб (Віцебскае княства – альгерд атрымаў пасаг ад віцебскага князя (Марыі) у 1320г.)

3. Праз адваяванне зямель ад іншаземных захопнікаў (берасце і Валынь ад Польшчы, у 1361 – адваяваны усе кіеўскія землі)

4. Вымарачнае права (паміраў князь – небыло нашчадкаў, аутаматычна адыходзіла ВКЛ)

5. Прамым захопам (Частка пауд- усх зямель)

Значна пашырылася тэр ВКл пры Гедыміне (1316-1341)

1320 – віцебшчына

1320-30я гг – турава мінскае , берасцейскае

1323 – сталіцай стала вільня

З 1345 па 1377 княжыць Альгерд, яго суправіцелем быў брат Кейстут (умоуна падзялілі на усх і зах часткі. Юрыд быў Альгерд, кей – памочнік)

У 2 разы павялічана тэрыт, далучаны усе украіскія землі, падняпроўе , а таксама Бранскае і смаленскае княствы (рускія землі)

Выснова: утварэнне вкл працягвалася больш за 100 г (1240 – другая пал 14 ст). афіцыйная назва – ВКЛ, Русскае і Жамойцкае – падкрэслівала шамтнацыянальны характар дзяржавы