15. Люблінская унія і утванрэнне рп. Статут вкл 1588 г.

У 1558 годзе (гады Лівонскай вайны: 1558-83гг.) Іван IV распачаў вайну супраць Лівоніі (фэдэрацыі 5-7-мі княстваў на абломках расбітага пал Грунвальдам ордэна). Цар хацеў выхада да Балтыкі:

1. Гандаль з Еўропай, мінуючы пасрэднікаў

2. Ваенна-стратэгічныя матывы

Маскоўскае войска захапіла Нарву, Дэрп. Лівонія запрасіла перамір’я і пачала шукаць саюзнікаў у Еўропе, каб працягнуць барадзьбу, але атрымала адмову. Толькі ВКЛ вырашыла аказаць дапамогу. Лівонія пераходзіць пад пратэктарат ВКЛ. Для войска ВКЛ ваенныя дзеянні складваюцца няўдала.

У 1561 г. войскі Мікалая Радзівіла Рудога былі разбіты.

У 1562 г. атрады Івана IV спустошылі ўсходнія землі Беларусі: ваколіцы Мсціслава, Шклова, Оршы і Віцебска.

Шасцідзесяцітысяная армія ў студзені 1563 г. асадзіла Полацк і захапіла яго.

Вільня запрасіла міру, але патрабаванні цара былі празмерныя: Полацк і Лівонія павінны былі быць далучаны да Расіі. Спробы цара пранікнуць у цэнтр дзяржавы былі сарваныя, але рускія войскі добра ўмацаваліся на поўначы Беларусі і будавалі крэпасці.

У гэтых умовах ВКЛ патрэбен быў саюзнік. Былі два асноўныя варыянты:

1. мір з Расіяй, але цар распачаў апрыччыну (ганенне незадаволеных), гэтай жорсткасці напалохалася шляхта.

2. саюз з Польшчай

Прычыны Люблінскай уніі:

З боку ВКЛ З боку Польшчы

1. Жаданне шляхты ВКЛ атрымаць польскія шляхецкія вольнасці

• “ліберум вета”

• выбар караля

• права на зямлю

2. Знешнія небяспекі (!)

• Цяжкае становішча, выкліканае Ліовнскай вайной

• Набегі татар і інш. 1. Імкненне польскіх феадалаў пашырыць свій уплый на Усход (землі, пасады)

2. Імкненне Ватыкану пашырыць каталіцкую веру на беларускія, украінскія і рускія землі

10 студзеня 1569 пачаўся Лблінскі Сейм (на працягу 6 месяцаў). У кожнага боку былі свае ўмовы і ніхто не саступаў. Дэлегацыя ВКЛ (узначальваў Валовіч) згодна была пайсці на аб’яднанне з Польшчай толькі на ўмовах ваенна-палітычнага саюза, Польшча ж была за інтэграцыя ВКЛ у склад Польшчы.

1 сакавіка паслы ВКЛ пакінулі Люблін.

Жагімонт Аўгуст выдаў указ аб далучэнні да Польшчы украінскіх зямель, таму тэрыторыя ВКЛ звузілася да Літвы і Беларусі. На ваенны канфлікт з Польшчай пайсці не маглі.

1 ліпеня 1569 – быў падпісаны акт Люблінскай уніі

Умовы

Агульнае

1. Беларусь і Літва злучаліся з Полшьчай у адзіную федэратыўную дзяржаву Рэч Паспалітую

2. Кароль Польскі і Князь Літоўскі – адна асоба (манарх каранаваўся ў Кракаве.

3. Вышэйшым органам улады станавіўся агульны сойм, які мог збірацца толькі на тэрыторыі Польшчы.

4. Каксаваліся законы, якія супярэчылі ўмовам уніі.

5. Уводзілася агульная грашовая адзінкі, а мяжа і мытні (=таможня) касаваліся

6. Незалежна ад месца пражывання дазвалялася свабоднае набыццё зямлі на тэрыторыя РП (выгадна для польскай шляхты)

7. Агульныя дзеянні супраць знешніх ворагаў і арульная знешняя палітыка

8. Страчаныя ВКЛ землі (украінскія) навекі адыходзілі да Польшчы, а Ліовнія аб’яўлялася сумесным валоданні

Асобнае

1. Адміністрацыя

2. Заканадаўства

3. Судовыя органы

4. Тытул (назва ВКЛ і Каралеўства Польскае)

5. Пячатка

6. Войска

7. Герб

8. Мытная сістэма (з межамі іншых дзіржаў)

9. Мова (Польшча – польская, ВКЛ – старажытна-беларуская)

Выснова: ВКЛ хоць і было пастаўлена ў залежнае ад Польшчы становіча, але захавала адносную самастойнасць і аўтаномію ў складзе РП.