45. Абвастрэнне сацыяльна-эканамічнага, палітычнага крызісу ў Расіі і расстаноўка палітычных сіл восненню 1917. Перамога кастрычніцкай рэвалюцыі ў Петраградзе.

Палітыка Часовага ўрада.

Урадавая праграма развіцця краіны мела наступны выгляд:

1. Працяг вайны

2. Скліканне ўстаноўчага сходу для вызначэння далешага лёсу Расійскай дзяржавы і вырашэння аграрнага пытання

3. Устанашленне палітыкі ў адносінах да рабочых сялян і салдат.

Часоваму ўраду дасталася цяжкая эканамічная спадчына. Чыгуначны транспарт быў паралізаваны, ваенныя выдаткі дасягнулі 30,5 млрд рублёў у год, што ў 10 разоў перавышала даваенны сярэднягадавы даход дзяржавы. Адначасова рабочыя патрабавалі 8-гадзіннага працоўнага дня, павышэння зарплаты, магчысці ствараць прафсаюзы і права на забастоўку, дзяржаўнага сацыяльнага страхавання.

Мерапрыемсты часовага ўрада мелі палавінчаты характар, былі непаслядоўныя і праблем не вырашалі. Часовы ўрад праводзйў палітыку па дальнейшай мабілізацыі прамысловасці на патрэбы абароны. Прамысловая буржуазія выступіла супраць умяшання дзяржавы ў сферу вытворчасці і размеркаванняя эканамічных рэсурсаў. Палітыка рэгулявання цэн, барадзьбы з дарагоўляй, спекуляцыяй і інфляцыяй не мела поспеху. 25 сакавіка 1917 г. была ўведзены дзяржаўная манаполія на хлебны гандаль пры адначасовым павышэнні цвердых цэн на ўсе віды хлебных вырабаў на 50-70%. Але з-за дрэннай кардынацыі і дысцыпліны хлебная манаполія правалілася, наступіў голад.

Часовы ўрад адкладаў вырашэнне важнейшага аграрнага пытання да склікання Устаноўчага сходу. Адначасовы сяляне прыцягваліся да крымінальнай адказнасці за беспарадкі, за недазволенае карыстанне памешчыцкімі землямі і ўгоддзямі. Падаўлялі сялянскія выступленні армейскія часці.

Такім чынам мерапрыемствы Часовага ўрада не здолелі палепшыць сацыяльна-эканамічнае становішча ў краіне (працягвалася вайна, не былі вырашаны сялянксае, рабочаеі нацыянальнае пытанні). Усё гэта прывяло да рэвалюцыйнага выбуху восенню 1917 г.

У ноч с 24 на 25 кастрычніка 1917 г. у Пертаградзе бальшавікі правялі паспяховае ўзброенае паўстанне супраць часвага ўрада. Па залпу “Аўроры” пачаўся штурм зімняга палаца. Да гэтага часу былі захоплены чыгуначныя вакзалы, масты, тэлеграф. Члены Часовага ўраду былі арыштаваны, а ўлада перададзена ІІ ўсерасійскаму з’едзу Саветаў, які ноччу 25 і пачаў сваю працу. Меньшавікі і правыя

Сэры, нязгодныя з арыштам міністраў, пакінулі пасяджэнне з’зда. 25 кастрычніка быў абнародаваны падрыхтаваны Ленінам заклік “да грамадзян Расіі”, у якім аб’яўлялася аб звяржэнні Часовага ўрада і пераходзе улады ў рукі Петраградскага Саветы рабочых і салдацкіх дэпутатаў. Былі прынята два першыя дэкрэты: “Аб міры” (аб’яўлялася, што Расія выводзхіцца са стану вайны і выстапае за мір без анексій – тэрыторыя - і кантрыбуцый = рэпарацыя – грошы) і “Аб зямлі” (аб перадачы памешчыцкіх зямель у рукі сялян)

46. Устанаўленне савецкай улады на Беларусі

Амаль адразу інфармацыя аб пераходзе ўлады у рукі саветаў у Петраградзе распаўсюдзілася па былой імперыі. 25 кастрычніка Мінскі Савет, дзе большасць мелі бальшавікі, выдаў загад №1 пад агульнай назвай “Уся ўлада саветам”, у якім аб’явіў аб пераходзе ўлады ў рукі Мінскага Савета. 26 катсрычніка пры Мінскім Савеце быў створаны ваенна-рэвалюцыйны камітэт (ВРК) паўночна-заходняга фронту, які павінен быў садзейнічаць умацаванню савецкай улады і з’яўляўся паўнамоцным органам улады да фарміравання пастыянных органаў улады (узначалілі К. Ландэр і А. Мяснікоў)

Аднак прыхільнікі Часовага ўрада таксама актывізаваліся. 27 кастрынчіка быў заснавны Камітэт выратавання рэвалюцыі (Калатухін). У склад камітжта прадстаўнікі ўсіх буржуазных партый: эсэры, Бунд, мешьнавікі, прадстаўнікі Гарадской Думы, Вялікай Беларускай Рады і прафсаюзаў Мінска. У Мінск была ўведзена каўказская дэвізія. Рэальна ацэньваючы свае сілы, Мінскі савет часова перадаў уладц камітэту і нават дэлегаваў у яго склад дваіх прадстаўнікоў.

1 лістапада 1917 г. у Мінск увайшоў бранапоезд і армеейскія часткі, якія падтрымлівалі бальшавікоў. Камітэт выратавання рэвалюцыі быў разагнаны. Дастаткова хутка (напрацягу кастрычніка-лістапада 1917г.) савецкая ўлада была ўстаноўлена на ўсёй неакупіраванай тэрыторыі Беларусі. У буйных гарадах 27-30 кастрычніка створаны ВРК, якія праводзілі мерапрыемствы па ўмацаванню савецкай улады. Толькі ў Магілёве, дзе знаходзілася стаўка галоўнакамандуючага Духоніна і большасць савета была меньшавіцка-эсэраўская, патрабавалася ўмяшанне рэвалюцыйных вайсковых сіл. Савет народных камісараў (СНК) = урад прызначыў галоўнакамандуючым арміі Крыленка і накіраваў войскі на ліквідацыю стаўкі ў Магілёве. 18 лістапада магілёўскі савет прызнаў савецкую ўладу і ўтварыў ВРК, які ўзяў кантроль над стаўкай і арыштаваў генерала. Такім чынам савецкая ўлада ўстаноўлена і на фронце.

Для ўмацавання новай ўлады важнае значэнне мелі з’езды Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутаў губерняй і фронту (лістапад-снежань). Яны легалізавалі новую ўладу:

1. Зацвердзілі структуру яе органаў

2. Вызначылі сістэму кіравання

3. Абралі выканкамы

4. Адобрылі першыя дэкрэты савецкай улады

У лістападзе ў Мінску амаль адначасова адбыліся тры з’езды сялянскіх, салдацкіх і рабочых дэпутатаў новастворанай заходняй вобласці і фронту. Іх выканаўчыя камітэты аб’ядналіся 26 лістапада 1917 г. у Выканаўчы камітэт Заходняй вобласці і фронту (Аблвыканкамзах). Але большасць месцаў мелі прадстанікі салдат фронту, якія былі далёкія ад праблем беларускага рэгіёну.

Узначаліў выканаўчы камітэт Рагазінскі, а старшынёй СНК стаў Ландэр.