44. Выяўленчае мастацва, архітэктуры і тэатральнае мастацтва Беларусі у 19- пачатку 20 ст.

Пад уплывам асветніцтва хуткімі тэмпамі развівалася свецкая культура. Цэнтрамі культуры ў 18 ст былі магніцкія сядзібы : 1846 г – нясвіж – першы свецкі тэатр, большасць акцёраў і музыкантаў якога былі прыгоннымі. Вядомым ў Еўропе быў тэатр Агінскага.

У першай палове 19 ст. Дунін-Марцінкевіч у сваім маентку Люцынка пад Ракавам стварае бел тэатр прафесійнага тыпу. У 1852 г тут была пастаўлена першая беларуская опера “сельская ідылія” (муз. Манюшка). З’яўляюцца пастаянныя гарадскія тэатры, рэпертуар якіх быў польска-рускі. Тэатральнае жыцце гарадоў было звязана галоўным чынам з паказам твору рускай і сусветнай класікі лепшымі тэатральнымі трупамі Расіі (Яблачкіна, Южанан). Асабліва актывізавалася тэатральнае жыцце Мінска пасля ўзвядзення ў 1890 г. асобнага будынка тэатру (зараз Тэарт Купалы).

Адна з беларускіх труп дзейнічала ў маёнтку Падівачы Дзісенскага павета нач але з Ігнатам Буйніцкім (рэжысер, акцер і харэограф). У вільні у 1812 арганізаваны музычна-драматычны гурток, які паставіў першую купалаўскую п’есу “Паўлінка”.

У канцы 19 ст. Беларусьнаведваюць Шаляпін, Малізіні, Рахманінаў.

У 1871 г пры касцеле святога рога было створана мінскае музычнае вучылішча арганістаў. У мінску і віцебску ўзнікаюць таварытсы аматараў мастацтваш

Выяўленчае мастацтва . у 19 ст. у Беларускай школе выяўленчага мастацтва фарміруюцца наступныя жанры:

Гістарычны. Прадстаўнік Ахімовіч – “пахаванне Гедыміна”, “смерць глінскага ў турме”, “пасля бітвы”, “на этапе”, “апошні жрэц літвы з дачкой”

Партрэтны жывапіс. Аляшкевіч – “партрэт кутузава”, Ваньковіч

Бытавы – Сілівановіч “салдат з хлопчыкам”, “дзеці ў двары “, “у школу”. Мастак ўдзельнічаў у афармленні Ісакіеўскага сабьора ў Пецярбургу, а за палатно “Тайная вячэра” яму было прысвоена званне акадэміка; Ю.Пэн – “Гадзіншчык”, “стары кравец”

Пейзаж – Гараўскі “бераг Свіслачы”, “вечар у Мінскай губерні”, “на радзіме”, “канюшына ў цвеце”; Бялыніцкі-Біруля “вясна”, “зімні пейзаж”, “вечныя снягі”

Нацюрморт – хруцкі “нацюрморт”

Архітэктура

У пачатку 19 ст пануе класіцызм, для якога характэрны кампактнасць аб’емаў, правільнасць планаў, прастата дэкору фасадаў. Напрыклад Гомельскі палац Румянцавых-Пацкевічаў, а таксама палац генерал-губернатару ў Віцебску.

У культывам (царкоўным) дойлідстве распрацаваны тыпавыя варянсты праваслаўных цэркваў, якія былі скапіраваны з рускіз і візантый скіх – “мураўёўкі”

На развіцце архітэктуры уплывае хуткі рост гарадоў і прамысловасці. Вялікае значэнне набывае грамадзянскае, жыллевае і прамысловае будаўніцтва, якое вядзецца згодна з тыпавымі праектамі.

З’яўляюцца чыгуначныя вакзалы і дзелавыя цэнтры. Развіваецца будаўнічая тэхніка, шырока выкарыстоўваюцца металічныя канструкцыі і цэмент.

У канцы 19 – 20 ст пануе эклектыка – сумяшчэнне розных стыляў (готыкі, барока, класіцызму, рамантыкі). Значныя пабудовы – “мінская царква Аляксандра Неускага”, чырвоны касцел Сымона і Алены, капліца князеў Пашкевічаў у гомелі, мамарыяльны комплекс ля вескі Лясная.

У канцы 19 ст. адбываецца станаўленне новага стылю - мадэрна, для яго характэрны пераплеценыя лініі, асіметрыя , багаты дэкор – Пазямельны сялянскі банк у Віцебску