10. И.С.Кауричев бойынша топырақ ылғалдылығының және топырақты-гидрологиялық константалары.

10 сурет. Орташа құмбалшықты күңгірт қара қоңыр топырақтардың сулы-физикалы константалары. ТСС - толық су сыйымдылық; шекті далалы су сыйымдылық; ЕТСС - ең төменгі су сыйымдылық; КЫ ; капиллярлардың үзілу ылғалдылығы; ӨБЫ - өсімдік өсуінін баялдату ылғалдылығы; ТСЫ — тұрақты солу ылғалдылығы; МП — максималды ылғалдылық; ҚФ - қатты фаза.

Ол құмды топырақтарда 1%-дан ауыр қарашірікті 12-18%-ға дейін ауытқиды. Максималды ең көп тараған әдісі, түбіне 10%-дық күнірт ^ 20°С құйылған эксикаторда ауалы құрғақ сіңуі болады (Митчерлих әдісі). Бұл жағдайда салыстырмалы ылғалдылығы 96% болады, ол жобалап 50 атм қысымына тең болады [4].

1 мм-ден ірі топырақ бөлшектері өзіндік салмағы аз болғандықтан, гигроскопиялық емес, сондықтан максималды гигроскопиялық топырақтың ұсақ бөлігі үшін ғана, яғни диаметрі 1 мм-ден ұсақ бөлшектерге ғана анықталады.

Сол үшін келіде езіп, диаметрі 1 мм електен өткізген 10-15 г топырақтың ауалы-құрғақ өлшемін құрғатылған және аналитикалы таразыда 0,001 г дәлдігімен өлшенеген сәйкес келетін қақпағымен бюкске салады. Қақпақты бюкстің астына кигізіп қояды.

Вакум құру үшін эксикатордан су ағызатын насоспен ауаны шығарады. Эксикаторда топырақтың бу ылғалымен қанығуы тұрақты салмаққа дейін өткізіледі. Бірінші өлшеуді 3-4 күннен кейін өткізеді, ол үшін эксикатордағы қысымды біртіндеп ішіне ауа жіберіп теңестіреді, содан кейін эксикатордың қақпағын ашық, бюксты жауып салмағын өлшейді. Өлшегеннен кейін топырағы бар бюксты толық қанығу үшін қайтадан эксикаторға салады. Толық қаныққан соң топырағымен бюксті құрғататын шкафта 101-105°С температурада тұрақты салмаққа дейін құрғатады, оларды СаС1₂ бар эксикаторда суытып қайтадан салмағын өлшейді. Максималды гигроскопиялықты формула бойынша есептейді:

да, МГ — максималды гидроскопиялық, %.

m₁ ~Құрғатқанға дейінгі топырақпен стақанның салмағы, г;

m₂ —құрғаған соң топырақпен стақанның салмағы, г; мүлде құрғақ топырақтың салмағы, г.

Жоғарыда айтқандай, егер құрғақ топырақты су булары бай ауаға енгізсе, будың бір бөлігін топырақтың бөлшектері сіңіріі алады. Максималды гагроскопиялық деген - су буымен байытылған ауадан топырақ сіңіре алатын ең жоғары су көлемі Ол мүлде құрғақ топырақтың салмағына пайызбен көрсетіледі. Оның көлемі топырақтың механикалық құрамынан және органикалық заттың көлеміне байланысты болады. Топырақтай механикалық құрамы ауыр болып, сайын және онда көп болған сайын. максималды гигроскопиялық саны да жоғаз

Мәліметтерді мына турмен жазады.

5-түр Топырақтың максималды гигроскопиялығын табу

Топырақтың типі, типшесі, түршесі		Бос бюкстың салмағы , г	Қаныққаннан кейінгі бюкс-тың топырақпен салмағы, г	Құрғатқаннан кейін бюкстың топырақпен салмағы, г	Буланып кеткен ылғалдың салмағы, г	Мүлде құрғақ топырақтың салмағы, г	Максималды гагроскопия- / ЧЫК. % 1

Жеңіддеу, бірақ дөлдігі төмен МГ анықтау бұл А.В.Николаевтың әдісі. Бұл әдіс бойынша топырақ эксикатордың ішінде күкіртті қышқыл калий ерітіндісінің әсерімен Бұл жағдайда вакуум болмағандықтан топырақ асықпай, 30-49 куннің ішінде қанығады. Топырақпен бюксты 5-7 күннен кейін салмағын өлшейді [4].

15 кестеде механикалық құрамынан ерекшеленетін әр түрлі топырақтардың максималды гигроскопиялығы көрсетілген. Агрономиялық тәжірибеде ТСЫ; КБҮЫ және ЕТСС ең көш қолданылады.