Жеті танапты

1 Таза немесе ықтырмалы сүрі жер 1 таза немесе ықтырмалы

сүрі жер

2 жаздық бидай 2 жаздық бидай

3 жаздық бидай 3 жаздық бидай

4 сұлы 4 жүгері

5 жаздық бидай 5 жаздық бидай

6 жаздық бидай 6 жаздық бидай

Алты танапты

1 таза немесе ықтырмалы сүрі жер 1 таза немесе сүрі жер

2. жаздық бидай 2 жаздық бидай

3. жаздық бидай 3 жаздық бидай

4. жүгері 4 бір жылдық шөптер

5. жаздық бидай 5 жаздық бидай

6. мал азықтық дақылдар 6 мал азықтық дақылдар

Бес танапты

1 таза немесе ықтырмалы сүрі жер 1 таза немесе ықтырмалы сүрі жер

2. жаздық бидай 2 жаздық бидай

3. жаздық бидай (тары) 3 жаздық бидай

4. жаздық бидай 4 жүгері

5. мал азықтық дақылдар 5 жаздық бидай

(қаракұмық)

(арпа, сұлы)

Бес танапты (көп жылдық шөптер шықпа танабы)

1. таза немесе ықтырмалы сүрі жер

2. жаздық бидай

3. жаздық бидай (тары, қарақұмық)

4. жаздық бидай

5. көп жылдық шөптер (шықпа танап)

Төрт танапты

1 таза немесе ықтырмалы сүрі жер 1 таза кемесе ықтырмалы

2. 2. жаздық бидай

   3. жаздық бидай

   4. арпа

   жаздық бидай

3. жаздық бидай (тары)

4. жаздық бидай

Үш танапты

1. таза сүрі жер 1 таза сүрі жер

2. жаздық бидай 2 жаздық бидай

3. жаздкқ бдцзй 3 мал азықтық дақылдары (арпа,сұлы)

Топырақ қорғайтын ауыспалы егістер

Өсімдіктердің қалдықтары аз болуына байланысты, жеңіл топырақтардың құнарлығы төмен болатын ауыспалы егістерде, жазықтілгіштермен өңдеуге қарамастан жел эрозиясының, ал егіс беткейлерде су эрозиясының қауіптілігі байқалады. Сондықтан осындай танаптарда арнайы сүрі жерді және дақылдарды жол-жолмен орналыстырып, арнайы топырақ қорғайтын ауыспалы егістер игеріледі.

31 кесте

Дақылдарды және сүрі жерді бесм танапты топырақ қорғайтын ауыспалы егісте орналастыру

№	Тақ жолақтар	Жұп жолақтар
1 2 3	Сүрі жер Жаздық бидай Жаздық бидай, күзде кеп жылдық шөптер орылған егістің үстінен себу	Үшінші жылғы көп жылдық шөптер Төртінші жылғы көп жылдық шөптер_ Бесінші жылғы көп жылдаіқ шөптер шөпке шабылғаннан кейін жартылай сүрі жер бойынша өндеу
4	Бірінші жылғы көп жылдық шөптер	Көп жылдық шөптер қыртысының үстінен жазық бидайды себу
5	Екінші жылғы көп жылдық шөптер	қыртыстың үстінен жаздық бидайды себу

Осы ауыспалы егістің ұзақтығы он жыл. Дақылдардың және сүрі жердің жолақтары бойынша орналасу тәсімі 29 суретте көрсетілген.

Азықтілгіштермен өндеуге қарамастан жел эрозиясының, ал егіс су эрозиясының қауілтілігі байқалады. Сондықтан осындай танаптарда арнайы сүрі жерді және дақылдарды жол-жолмен (жолақтап) орналастырып, арнайы топырақ қорғайтын ауыспалы егістер игеріледі (31- кесте).

Айналымы он жылдық 5 танапты топырақ қорғайтын

а уыспалы егістің айналым кестесі

Тан ЖЫЛДАР ап

...	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10
I	Сүрі танап Шөп 3- жыл	Бидай Шөп 4-жыл	Бидай Шоп 5-жыл	Шөп 1-жыл Бидай	Шөп 2-жыл Бидай	Шөп 3-жыл Сүрі танап	Шөп 4-жыл Бидай	Шөп 5-жыл Бидай	Бидай Шоп 1- жыл	Бидай Шөп 2-жыл
II	Бидай Шөп 4- жыл	Бидай Шөп 5-жыл	Шөп 1- Жыл Бидай	Шөп 2- жыл бидай	Шөп 3- жыл Сүрі танап	Шөп 4-жыл Бидай	Шөп 5-жыл Бидай	Бидай Шөп 1-жыл	Бидай Шөп 2- жыл	Сүрі танап Шөп 3 жыл
III	Бидай Шөп 5- жыл	Шөп 1-жыл Бидай	Шөп 2- Жыл Бидай	Шөп 3- жыл Сүрі танап	Шөп 4- жыл Бидай	Шоп 5- жыл Бидай	Бидай Шөп 1- жыл	Бидай Шөп 2- жыл	Сүрі танап Шол 3- жыл	Бидай Шөп 4-жыл
IV	Шөп 1 – жыл Бидай	Шөп 2- жыл Бидай	Шот 3- жыл Сүрі	Шеп 4- жыл Бидай	Шш 5- жыл Бидай	Бидай Шөп 1- жыл	Бидай Шоп 2 -жыл	Сүрі танап Шоп 3- жыл	Шоп 4-жыл	Шоп 5- жыл
V	Шөп 2 жыл Бидай_	Шөп 3-жыл 1 Сүрі танап	Шөп 4-жыл Бидай	Шоп 5- жыл Бидай	Бидай Шөп 1 -жыл	Бидай Шөп 7~- жыл	Сүрі танап Шөп 3- жыл	Бидай Шөп 4- жыл	Бидай Шоп 5- жыл	Шөп 1- Жыл Бидай

Шартты белгілер: Ш-1, Ш-2, Ш-3, Ш-4, Ш-5 – көп жылдық шөптер

29 сурет. Топырақ қорғайтын бес танапты ауыспалы егіс.