- •Егіншілік практикумы
- •I Тарау. Топырақтың агрофизикалық және су қасиеттерін зерттеу әдістері
- •1. Топырақ бетінің агрегаттық құрамы мен суға төзімділігі
- •2. Топырақтың жел эрозиясына қарсы тұрақтылығын анықтау
- •3. Топырақ тығыздығы және оны анықтау Тапсырма:
- •4. Топырақтың жыртылатын қабаттың құрылысын анықтау
- •8 Сурет. Топырақ үлгісін патронда капиллярлы қанықтыру.
- •Топырақтың жыртылатын қабатының құрылысын пикнометриялық әдіспен анықтау.
- •5. Топырақтың сулық қасиеттері және оларды анықтау әдісі
- •1. Негізгі дақылдардың тұқымдары өсіп шығу үшін қажетті мөлшері.
- •И.С.Кауричев бойынша топырақ ылғалдылығының және топырақты-гидрологиялық константалары.
- •15. Механикалық құрамы әр түрлі топырақтардын максималды " гигроскопияльны (с.И.Долгов бойынша) [7].
- •Өсімдіктердің тұрақты солу ылғалдылығы
- •Капиллярлық байланыстың үзілу ылғалдылығы (кбүы)
- •Ең төменгі су сыйымдылық (п.С.Коссович бойынша)
- •Шекті далалы су сыйымдылық.
- •Топырақтың ылғалдылығын анықтау
- •18. 1 М топырақ қабатындағы өнімді ылғал қорын анықтау шкаласы
- •Тапсырманы орындау.
- •Есептеу жолы
- •Өз бетімен дайындалу үшін сұрақтар.
- •II Тарау. Арамшөптер және олармен күресу шаралары
- •1. Арамшөптердің келтіретін зияны және олардың биологиялық ерекшеліктері
- •2. Арамшөптерді жіктеу және олардың ең кең тараған өнімдерінің сипаттамасы
- •19 Сурет. Қаңбақ.
- •20 Сурет Қыстайтын арамшөптер: 1-Егістік ярутка; 2- Көк кекіре; 3-Сарыбас қурай; 4- Кәдімгі жұмыршақ.
- •23Сурет 1-Жатағанбидайық; 2-Бұтақты бидайық; 3- Салалы қарашығыр ; 4- Құмай
- •Арамшөптердің гербарий және тұқымдар арқылы ажырату әдістері
- •Органикалық тыңайтқыштардың құрамындағы арамшөптердің тұқым қорын анықтау
- •Танаптардың ластануын өлшеудің сандық бақылау әдісі
- •Танаптардың арамшөптермен ластану картасын жасау әдістемесі
- •26 Сурет, Ауыспалы егісте —танатардың арамшөптермен ластану картасы
- •4. Арамшөптермен күресу шаралары
- •Арамшөптермен агротехникалық күресу шаралары.
- •Арамшөптермен химиялық күресу шаралары.
- •25.Гербицидтердің су ерітіңцісінің жұмсалатын мөлшері, л/га (а.М.Туликов бойынша).
- •26. Күресу шараларына сипаттау үшін арамшөптердің түрлері
- •Ұсынылған әдебиеттер.
- •III Ауыспалы егістер
- •Жалпы түсініктер және негізгі алғы даідылдардың
- •2. Ауыспалы егістердің тәсімін кұру принциптері және оларды жіктеу
- •30 Кесте Ауыспалы егістердің жіктелуі
- •1 Әр түрлі аудандарга ұсынылған ауыспалы егістер Солтүстік және Орталық Қазақстанның дәнді ауыспалы егістері,
- •Жеті танапты
- •Алты танапты
- •Бес танапты
- •Төрт танапты
- •Үш танапты
- •Мал азықтық ауыспалы егістер.
- •Республиканың онүстігінде суармалы егіншіліктегі ауыспалы егістер
- •Мақсатаның ауыспалы егістері
- •2 Құнарлығы төмен топырақтарда:
- •4. Ауыспалы егістердің төсімін құрастыру әдістемесі
- •32. Жаратылатын жерді пайдалану құрылымы
- •33 Дақылдарды топтарға бөлу және олардың ауыспалы егіс алаңындағы меншікті көлемі, %
- •34. Танаптарды құрастыру
- •37. Бес танапты ауыспалы егіске көшу жоспары.
- •I Ауыспалы егістерге көшу жоспарларын құрастыруға арналған кесте
- •5. Ауыспалы егістерді бағалау
- •IV. Топырақты өңдеу
- •1. Топырақты өңдеудің мақсаттары мен технологиялық операциялары.
- •2. Топырақты өңцеудің құүралдары мен шаралары.
- •3. Топырақты минималды өңдеу принциптері.
- •4. Топырақты күзде және себу алдында өндеуді жоспарлау.
- •41. Топырақты күзде және себу алдында өндеу бойынша тапсырмалардын шифрлері
- •42. Топырақты күзде және көктемде өндеу варианттары.
- •5. Сүрі жерді өңдеу технологиясын құру.
- •44 Сүрі танапты өңдеу технологиясын құру үшін мәліметтер шифрлері
- •Топырақ қорғау техникасы мен өндеудің сапасын бақылау.
- •7 Ауыспалы егісте топырақты өңдеу жүйесін құру.
- •45. Ықтырмалы сүр танапты өңдеу технологиясы
- •Егіншіліктің аймақтық жүйелері
- •2.Егіншілік жүйелерін құру әдістері.
- •1. Альтернативті егіншілік жүйелері.
- •2. Ауыспалы егістерде қарашірік балансын санау әдісі
- •47. Дақылдар түрінен бағытты регрессия тевдеуі (б.А.Доспехов бойынша).
- •48.Өсімдік қалдықтарының гумификация коэффициенттері
- •49.Ауыспалы егісте қарашірік балансының есептелуі
- •1. Сурі танаптан кейін себілген жаздық бидай үшін
- •Бгіншілік практикумы
5. Топырақтың сулық қасиеттері және оларды анықтау әдісі
Тапсырма:
Топырақтың сулық қасиеттерімен және оларды әдістерімен танысу.
Далалық (төменгі) су сыйымдылық (ЕТСС) пен байланыстың үзілу ылғалдылықтағы (КБҮЫ) топыра жыртылатын (0-20 см) және 0-100см қабатындағы е ылғалдылықтың қорын санау.
Қажетті қар жамылғысының қалындығын анықтау.
Дақылдар егуіне қарай топырақтың метрлі қабаты күткен өнімді ылғал қорын санау.
Топырақтың физикалық пісу кезеңіне қарай топырақ метрлі қабатындағы күткен өнімді ылғал қорын анықтау.
Жиынтықты судың қажетсінуін анықтау.
Өсімдіктердің суды қажетсінуін және А.М.Алпатьев сумен қамтамасыз етілуін анықтау.
Гидротермиялық коэффициент және коэффициенттері бойынша вегетациялық кезендегі қамтамасыздану жағдайына баға беру.
9. Ылғалмен қамтамасыз етілуіне қарай дақылдардың мүмкін өнімділігін анықтау.
Топырақ ылғалдылығы топырақтың ең маңызды құра бөліктерінің бірі болып саналады. Ол өсімдіктерде өтіп жат барлық физиологиялық және биохимиялық процесі , қатысады. Г.Н.Высоцкийдің айтуы бойынша «Топырақтағы
оның ертінділерімек тірі организмнің қаны бола, Топырақтагы ылғал өсімдіктердің тікелей және жана жолмен әсер етеді. Оның тікелей әсері топырақтағы ылға өсімдіктер өзінінің денесін құру үшін пайдалануымен байланысты. Өсімдіктер дұрыс ылғалмен қамтамасыз етілмесе, дұрыс дамымайды. Су өсімдіктер өмірінің барлық кезеңдеріндің тұқым бөрітіп және өсіп шыққанынан толық піскеніңше қажет. Егер жарық немесе жылу жетіспей жатса фотохимиялі__ процестер жұмысын тоқтата бастаса, ылғал жетіепегек кезд фотосинтетикалық процесс толық тоқтап қалады. Жанам топырақ ылғалы өсімдіктерге топырақтын физикалық арқылы әсер етеді. Ол бәрінің ерітушісі болады.
Топырақтағы судың болуынан органикалық заттардың синтезі мен ыдырауы, өрең күлді және азотты қорегімен қамтамасыз етілуі, топырақ пен атмосфераның арасындағы газ алмасуымен болады.
Топырақ қатты тығыздалады және өсімдіктердің жүйесі топырақтың қарсыластығынан өту үшін көп заттарды жұмсайды. өсімдік органикалық заттың бір салмақтық бөлігін құру орта есеппен судың 400 бөлігін жұмсайды. Тпырақта ьшғал сұйық, қатты және газды күйінде болады. Топырақ ылғалдылығы аймақтардың көбінде минимумда болған бакторларға жатады. Сондықтан жылдан-жылға өнімдердің ауытқуы көбінесе топырақтағы ылғал қорларының өсімдік қажеттілігіне сәйкес келмеуінен пайда болады. 1г құрғақ зат құру үшін 200 ден 1000 г суға дейін сіңіріледі. Өсіп жатқан өсімдіктердің жапырақтарында орта есеппен 80-90%, тамырларында 70-80% су болады.
Су өсімдіктерге көбінесе топырақтан тамыр жүйесі арқылы сіңіріледі. Біразы жапырақтар арқылы жауын-шашын жауғанда, шық түскенде сіңірілуі мүмкін. Өсімдіктердің суға кажеттілігі әр өсу фазасында бірдей емес. Өсімдіктердің суды ең көп қажет
ететін есу кезеңі қиын-қыстау кезеңі деп аталады. Ол өсімдіктерде репродуктивті мүшелер құрумен байланысты болады. Дәнді дақылдар ең көп ылғалды түтіктену-масақтану кезеңінде сіңіреді. Жүгерілер суды гүлден-сүттекіп пісу, құмай мен тары сыпыртқыгүл құрылу, дәнді бұршақтылар мен қарақұмықта- гүлдену, картопта - гүлдену мен түйнектің құрылуында, себт құрылу мен гүлдену кезендерінде ең көп қажет етеді.
Судың өсімдіктердің вегетациялық кезеңіндегі транспирация мен физикалық булануға кеткен шығыны жиынтықты су қажетсінуі (ЖСК) болып саналады. Ол мм/га, тонна/га немесе м3/га болып көрсетіледі және мына формуламен анықталады.
ЖСК=Wн+Ж-Wk (20)
Wн- себу алдындағы топырақтың метрлі қабатындағы ылғал қоры, мм өсімдіктің вегетациялық кезеңіндегі жауған жауын-шашын
Ж- өсімдіктің вегетациялық кезеңіндегі жауған жауын-шашын мөлшері,мм
Wk егін жинау алдында топырақтың метрлі қабатындағы өнімдік мм.
Тұқымдардың бөртуі олардың белгілі температура жағдайда өсіп шығуымен ескеріледі. Бірталай зерттеушілеі мәліметтері бойынша, тұқым өсіп шығу үшін ылғалдылық жалпы жұмсалуы көп емес (11 -кесте). Суды өсімдіктер көбін келесі кезендерде көп талап етеді.
Мәдени өсімдіктердің вегетация кезеңінде жұмсалған су көлемі олардың қарқынды өсу кезеңінің ұзақты байланысты болады. Қиын-қыстау кезеңінде өсімдік тәулігі мм ылғалға дейін жұмсай алады.