Арамшөптермен агротехникалық күресу шаралары.

Аз жылдық арамшөптермен күресу. Бұл топтың өкілдері негізінен тұқым арқылы көбейеді. Олармен күресу шараларының жүйесі өсіп дамитын арамшөптерді жемістенуге дейін жоюға бағытталған болу керек.

Аз жылдық арамшөптерді құртудың негізгі принципі арандатып болып табылады. Бұл арамшөптер тұқымдарының біркелкі өнуіш қолайлы жағдай жасап, содан соң олардың көктеулері механикалық құралдармен өңдеп жою.

Жылу кезеңінің ұзақтылығы және жауын-шашын жеткілю аудандарда егінді жинағаннан кейін тұқымдарды арандату үшін жаңа шашылып түскен арамшөптердің тұқымдарын топырақты Үстіңгі қабатына сыдыра жыртқышпен сіңіреді.

Ылғал мен жылу болса олар тез өніп өседі, содан соң сүдіге арқылы жойылады. Сүдігер жырту арамшөптерді тұқымдастық сіңіріп, олардың өміршендігін төмендету; мү^.мкіндік туғызады.

Солтүстік Қазақстан жағдайында дақылдардың өнімін кеинайтыкдықтан, топырақтың ауаның температурасы байланысты арамшөптердің тұқымдары күзде наш өніп өседі. Сонымен қатар бұл кезде топырақ көбінесе қалады. Сондықтан арамшөптердің тұқымдарының өнуіңе арандату үшін сүрі жерді және көктемгі егіс алдында өңдеген тиімді. Таза сүрі жер танабында жаз бойы тұқымдарын бірнеше рет араңдатуға мүмкіндік 7 Арамшөптермен күресу жүйесінде топырақты егін жинағі кейін БИГ-3 немесе БМІП-15 өңдеу өте өйткені олар топыраққа 80 %-ға дейін тұқымдарын сонымен қатар жердің бетівде өсімдіктің қалдықтарын д. қалдырады.

Топыраққа күзде сіңірілген арамшөптердің тұқымдары, ерге көктемгі тырмалау жүргізілмесе, көктемде біркелкі өніп көктейді содан соң олар себу алдывдағы өңдеулермен жойылады.

Себуге дейін қаншама тұқымдар арандатылса, соншама олар егістерде аз өніп өседі. Жазда жауын-шашын болмаған кезде топырақты қопсықаннан кейін тығыздау, арамшөптердің тұқымдарының біркелкі өніп өсуіне мүмкіндік береді.

Көп жылдық арамшөптермен күрес. Көп жылдық арамшөптерді әлсірету принципін қолдану арқылы түгелдей жоюға болады. Бұл топырақ бетіне шыққан өркендерді кесіп отырып, тамырдағы қореқтік заттардың қорын әлсірету негізінде жүргізіледі. Осы кезде, қоректік заттар жаңа өркендердің қалыптасуына жұмсалып, жаңадан толықтырылмайды. Қоректік заттардың қоры толығымен таусылған кезде, тамыр жүйесімен көбею мүшелері опат болады.

Бұл әдіспен атпатамырлы арамшөптерді сүрі жер және жартылай сүрі жер топырақ өңдеу жүйесінде толығымен жоюға болады. Жел эрозиясының пайда болу қаупі болмаған жағдайда, тамыр сабақты арамшөптермен күресу үшін тұншықтыру принципінің қолданылуы кең тараған. Бұл тамырсабақтарды ұсақтатьш, содан соң топырақты жыртқан кезде өркендерін топыраққа көміп тастауға негізделген. Тамырсабақтарда бөлшектерге кесу, бүршіктерді тыныштық күйден шығарын, олардың өніп өсуіне жағдай туғызады. Неғұрлым кескін? кішірек болса, соғұрлым оларда қоректік заттар аз болып, ола? топыраққа терең кемілген кезде тез оледі. Тәжірибе жағдайын тұншықтыру принципі сүдігер жырту немесе сүрі танаптарда негізі өңдеу жүргізген кезде іске асырылады. Көлбеу орналасқан тамыртабақтарды ұсақтау үшік еңдеу бұрышын 35° — га 10-12 тереңдікке айқастырып сыныра жыртады. 10-12 күн өткен әдістеулері жаппай пайда болған кезде, оларды шолақ түрендер болатыған соқалармен топыраққа терең көміп тастайды,

Бидайыққа қарсы ең тиімді күресу тәсілі — жырту. Оны егінді жаңағаннан кейін немесе сүрі жерді өңдеген кезде жүргізуге болады. Терең жыртқан кезде тамырсабақтардың көбі топырақтың етіне шығарылады. Олардың бір бөлігі құрғақ күзде және қыста алады, ал басқа тамырсабақтары әлсірету немесе сүрі жерді тарап өңдеу арқылы жойылады.

Құрғақшылық аймақтарда топырақты тамырсабақты арамшөптердің көбею мүшелерінен тазарту үшін, оларды жазықтілгішпен топырақтың бетіне шығарады тарау, содаң соң олар кеуіп қалады. Тарау принципі жеңіл топырақтарда ауа-райы ыстық және құрғақ болған кезде тиімді, ал жауын-шашын болса, хақсы нәтиже бермейді.

Далалық шырмауық сияқты зиянды арамшөпті сүрі жерде механикалық және химиялық өндеулерді үйлестіру арқылы түгелдей жоюға болады. Ол үшін тамыр жүйесін кескеннен кейін 25-30 төулік өткен соң 2,4Д - 2.0 л/га немесе диален супер —0,6 л/га ә.з. гербицидтерімен бүркілейді, Бұл өңдеулерді жүргізгеннен кейін шырмауық келесі түгелдей жойылады.

Арамшептерді егістіктерде жою. Дақылдарды сепкен соң арамшөптермен агротехникалық күресу шаралары көбінесе себуден кейін тырмалау және қатар аралыктарды өндеу арқылы жүргізіледі. Егін сепкеннен кейін тырмалау ауылшаруашылық дақылдары көктемей тұрғанда және көктегеннен кейін жүргіледі. Жаздық астық дақылдарының көктеуге дейін малалауын егінді 2-4 күн сепкеннен соң, жүгері егісінің малалауын көктеуге дейін 3-4 күн бұрын жүргізеді. Картоп егістерінде көктеуге дейін малалауды арамшөптердің жас өскіндері топырақтың бетіне шыққан кезде 5-7 күн сайын, бір неше рет жүргізеді. Күнбағыс және қызылшаның көктеуге дейін малалауын өскіндерінін ұзындығьІ 1 см - ден аспаған кезде, ал көктегеннен кейінг мадалауды қосқұлағы қалыптасқан фазасында кіріседі. Мәдеш Дақылдардың көктеулеріне зақым келтірмеу үшін жуық күнде жеке жапырақтары күндіз тұрған ксзде жылдамдықпен, қатарларға көлденең бағытга жүргізеді.

Отамалы дақылдардың қатар аралықтарын дер кезінде жән жоғары сапамеи оадеу арамшәптсрді толығьшек жояды.

Арамшөптермен химиялық күресу шаралары.

Арамшөптерді агротехникалық құрту шараларымен қосымша химиялық құралдар-гербицидтер өте кең қол Гербицидтердің ассортименті әрдайым өте тиімді және жағынан қауіптілігі азырақ жаңа препараттарды шығару көбейеді. Қазіргі кезде гербицидтер химиялық құрамы өсімдіктерге тигізетін әсері бойынша жіктеледі

Химиялық құрамы бойынша гербицидтер органикалық және бейорганикалық болыіг бөлінеді. Бейорганикалықтарға жататындар: кальций цианамиды, аммоний сульфаты, күкір, қьшқылы және т.б.

Өңдірісте қолданылатьш гербицидтердің көбі органикалық болып, олардың ішінде ең кең тарағандары; әр түрлі органикалық қышқылдардың туындылары: акрил сірке оксиді, акрил май оксиді, карбон, бензой, сонымен қатар мочевина, фенол, аминдер. Органикалық гербицидтерге сонымен бірге минералды майлар, дизель отыны, трактор керосины және т.б. жатады.

Гербицидтер әсері бойынша жаппай және талғап әсер ететіндерге бөлінеді. Жаппай әсер ететін гербицидтерді дақылдардан бос танаптарда, сонымен қатар еңделмейтін үлескілерде қодданады, өйткені олар бүкіл өсімдіктерді жояды..

Жаппай әсер ететін гербицидтерге бейорганикалық қөсылыстардың көбі, сонымен қатар кейбір органикалық

препараггар: симазин, атразин, далопон,натрий трихлор —ацетаты, ДНОК, реглон, рауңдап, ураған жатады.

Талгап әсер ететін гербицидтер мөдени дақылдардарға зақым келтірмей, арамшөптердің кейбір түрлерін ғана жояды.

Гербицидтердің талғап әсер етуі, олардың химиялық құрамын түріне және препараттың мөлшеріне, егістің өңдеу әдісіне және мерзіміне, даму кезеңіне, мәдени өсімдіктердің және арамшептердің анатомо физиологиялық ерекшеліктеріне сонымен қатар сыртқы орта жағдайларына байланысты.

Өсімдіктерге зақым кслтіру әдісі бсйынша гербищгдтер жүйе және контактілі (жанасу) болып бөлінеді. Жүйелі гербидиятер өсімдіктердің ұлпаларына жер бетіндегі мүшелерімек тамыр жүйесі арқылы сіңіп, зат алмасу қосылыстарымен жасап, фкзиологиялық және биохимиялық үрдістерді жататындар: 2,4 Д, 2М-4Х, базагран, гранстар, дезормон, пума-супер, топик, трезор т.б.

Контактілі гербицидтер өсімдіктің тек тиген мүшесін. Бұл гербицидтерге жататындар: ДНОК, нитрофен, глон, натрий пентохлорфеноляты, минералды майлар т.б.

Өнеркөсіп гербицидтерді суда еритін немесе ұштағы, суда еритін концентрат, су ерітіндісі, концентраттар, эмульсия, түйіршіктер түрінде шығарады.

Қолданатын гербицидтердің тиімділігін жоғарылату үшін әр түрлі препараттарды және активаторларды жасайды /аммиак селитрасы, суперфосфат, сульфат аммония және т.б./

Гербицидтерді топыраққа енгізуге /триаллат, симазин, атразин, эптам, дозанекс, прометрин, эрадакан, ялан, дуал т.б./ және өсіл тұрған арамшөптердің үстіне /2,4 Д, реглон, карбин, 2М-4Х, бентанал, топик, иллоксан, суфикс, пума-супер комби, гранстар, диален супер/ шашуға болады.

Гербицидтерді жаппай бүкіл алаңға, бау таспалап холақтардың енін 25-35 см етіп, мәдени дақылдардың қатарларына, ұяларына және учаскенің күшті ластанған орындарына, куртиналарына бүркелеп шашуға болады.

Қолдану мерзіміне қарай гербицидтерді: топыраққа себу алдында және себуден кейін енгізілетін; мәдени дақылдардың көктеулері пайда болуға дейін үлескіні бүркелейтік, кектегекнен кейін бүркелейтін, егін жинағаннан кейін зиянды арамшөптерді хоятын болып бөледі.

Бүркудің екі әдісі бар: штаыгалы /жер бетінде және авиациялық/ және дистанциондық.

Штангалы бүрку кезінде бүркілетін ерітінді бірден өңделетін үлескіге енгізіледі. Бұл штантадағы орнатылған бүріккіштер арқылы жүзеге асырылады.

Дистанциондық бүркуді жүргізген кезде өнделетін үлескіге бүркілетін ерітінді ауаның көмегімен шашылады.

Осындай бүріккіштің жұмыс органы вентилятор арқылы маныз еткізетін сопло болып табылады.

Гсрбкцидтерді бурку үптін ОПШ-2000-2-ОІ. ОПШ-15-^ІІ ОМ-630-2 жер бетімен жүретін бүріккіштері, тіркелмелі үстеп әректендіргіштер - ПЖУ-5, ПЖУ-9, АПВ-5 агрегаты, сонымен Қатар АІІ-2 ұшағына, МИ-2 және К-26 тік ұшақтарына орнатылған ТР.П пайдаланылады.