- •Егіншілік практикумы
- •I Тарау. Топырақтың агрофизикалық және су қасиеттерін зерттеу әдістері
- •1. Топырақ бетінің агрегаттық құрамы мен суға төзімділігі
- •2. Топырақтың жел эрозиясына қарсы тұрақтылығын анықтау
- •3. Топырақ тығыздығы және оны анықтау Тапсырма:
- •4. Топырақтың жыртылатын қабаттың құрылысын анықтау
- •8 Сурет. Топырақ үлгісін патронда капиллярлы қанықтыру.
- •Топырақтың жыртылатын қабатының құрылысын пикнометриялық әдіспен анықтау.
- •5. Топырақтың сулық қасиеттері және оларды анықтау әдісі
- •1. Негізгі дақылдардың тұқымдары өсіп шығу үшін қажетті мөлшері.
- •И.С.Кауричев бойынша топырақ ылғалдылығының және топырақты-гидрологиялық константалары.
- •15. Механикалық құрамы әр түрлі топырақтардын максималды " гигроскопияльны (с.И.Долгов бойынша) [7].
- •Өсімдіктердің тұрақты солу ылғалдылығы
- •Капиллярлық байланыстың үзілу ылғалдылығы (кбүы)
- •Ең төменгі су сыйымдылық (п.С.Коссович бойынша)
- •Шекті далалы су сыйымдылық.
- •Топырақтың ылғалдылығын анықтау
- •18. 1 М топырақ қабатындағы өнімді ылғал қорын анықтау шкаласы
- •Тапсырманы орындау.
- •Есептеу жолы
- •Өз бетімен дайындалу үшін сұрақтар.
- •II Тарау. Арамшөптер және олармен күресу шаралары
- •1. Арамшөптердің келтіретін зияны және олардың биологиялық ерекшеліктері
- •2. Арамшөптерді жіктеу және олардың ең кең тараған өнімдерінің сипаттамасы
- •19 Сурет. Қаңбақ.
- •20 Сурет Қыстайтын арамшөптер: 1-Егістік ярутка; 2- Көк кекіре; 3-Сарыбас қурай; 4- Кәдімгі жұмыршақ.
- •23Сурет 1-Жатағанбидайық; 2-Бұтақты бидайық; 3- Салалы қарашығыр ; 4- Құмай
- •Арамшөптердің гербарий және тұқымдар арқылы ажырату әдістері
- •Органикалық тыңайтқыштардың құрамындағы арамшөптердің тұқым қорын анықтау
- •Танаптардың ластануын өлшеудің сандық бақылау әдісі
- •Танаптардың арамшөптермен ластану картасын жасау әдістемесі
- •26 Сурет, Ауыспалы егісте —танатардың арамшөптермен ластану картасы
- •4. Арамшөптермен күресу шаралары
- •Арамшөптермен агротехникалық күресу шаралары.
- •Арамшөптермен химиялық күресу шаралары.
- •25.Гербицидтердің су ерітіңцісінің жұмсалатын мөлшері, л/га (а.М.Туликов бойынша).
- •26. Күресу шараларына сипаттау үшін арамшөптердің түрлері
- •Ұсынылған әдебиеттер.
- •III Ауыспалы егістер
- •Жалпы түсініктер және негізгі алғы даідылдардың
- •2. Ауыспалы егістердің тәсімін кұру принциптері және оларды жіктеу
- •30 Кесте Ауыспалы егістердің жіктелуі
- •1 Әр түрлі аудандарга ұсынылған ауыспалы егістер Солтүстік және Орталық Қазақстанның дәнді ауыспалы егістері,
- •Жеті танапты
- •Алты танапты
- •Бес танапты
- •Төрт танапты
- •Үш танапты
- •Мал азықтық ауыспалы егістер.
- •Республиканың онүстігінде суармалы егіншіліктегі ауыспалы егістер
- •Мақсатаның ауыспалы егістері
- •2 Құнарлығы төмен топырақтарда:
- •4. Ауыспалы егістердің төсімін құрастыру әдістемесі
- •32. Жаратылатын жерді пайдалану құрылымы
- •33 Дақылдарды топтарға бөлу және олардың ауыспалы егіс алаңындағы меншікті көлемі, %
- •34. Танаптарды құрастыру
- •37. Бес танапты ауыспалы егіске көшу жоспары.
- •I Ауыспалы егістерге көшу жоспарларын құрастыруға арналған кесте
- •5. Ауыспалы егістерді бағалау
- •IV. Топырақты өңдеу
- •1. Топырақты өңдеудің мақсаттары мен технологиялық операциялары.
- •2. Топырақты өңцеудің құүралдары мен шаралары.
- •3. Топырақты минималды өңдеу принциптері.
- •4. Топырақты күзде және себу алдында өндеуді жоспарлау.
- •41. Топырақты күзде және себу алдында өндеу бойынша тапсырмалардын шифрлері
- •42. Топырақты күзде және көктемде өндеу варианттары.
- •5. Сүрі жерді өңдеу технологиясын құру.
- •44 Сүрі танапты өңдеу технологиясын құру үшін мәліметтер шифрлері
- •Топырақ қорғау техникасы мен өндеудің сапасын бақылау.
- •7 Ауыспалы егісте топырақты өңдеу жүйесін құру.
- •45. Ықтырмалы сүр танапты өңдеу технологиясы
- •Егіншіліктің аймақтық жүйелері
- •2.Егіншілік жүйелерін құру әдістері.
- •1. Альтернативті егіншілік жүйелері.
- •2. Ауыспалы егістерде қарашірік балансын санау әдісі
- •47. Дақылдар түрінен бағытты регрессия тевдеуі (б.А.Доспехов бойынша).
- •48.Өсімдік қалдықтарының гумификация коэффициенттері
- •49.Ауыспалы егісте қарашірік балансының есептелуі
- •1. Сурі танаптан кейін себілген жаздық бидай үшін
- •Бгіншілік практикумы
37. Бес танапты ауыспалы егіске көшу жоспары.
Танаптың нөмері |
Алаңға |
Танаптардың тарихы |
Арамшөптердің түрлері және балы бойынша ластану дәрежесі |
Игеру кезені |
||
Екі жыл бұрын |
Өткен жыл |
Биылғы жылы |
1- жылы |
|||
8 |
150 |
Жаздық бидай |
Арпа |
Таза сүрі жер |
- |
Жаздық бидай |
9 |
150 |
Жаздық бидай- Көпжылдық шөптер |
Көпжылдық шөптер -100 |
Көпжылдық шөптер -100 |
Ақ алабұта 2 қара сұлы-1 |
Көпжылдық шөптер |
10 |
150 |
Жүгері-100 |
Жаздық бидай-100 |
Арпа-50 Сұлы-50 |
Қурай -2 |
Жаздық бидай |
11 |
150 |
Жүгері-100 |
Жүгері-100 |
Жаздық бидай-100 |
Қара сұлы-1 Қызғылт Қалуен-3 |
Сұлы арпа |
12 |
150 |
Жаздық бидай-100 |
Жаздық бидай-100 |
Сұлы -100 |
- |
Ықтырм ала сұлы жер |
I Ауыспалы егістерге көшу жоспарларын құрастыруға арналған кесте
|
|
|
|
|
21 |
Көп жылдық шөптер-100 |
Көп жылдық шөптер-100 |
Көп жылдық шөптер-100 |
Жатаған бидайық -2 қыздырма бидайық |
22 |
Сүрі танап-100 |
Бидай 50+ көп жылдық шептерлЗО |
Жүгері-50+ көп жылдық шөптер-50 |
Кәдімгі қара сұлы -2 татар ақ сүтігені -1 |
23
|
Сүрі танап-50+бвдай+көп жылдық шөпте2-50 |
Бидай-25, көшшлдық шөгггер-75 |
Тары-25, көп жылдық шөптер-75 |
Түтікті тары- 2 , жабайы шомыр – 1 Жатаған бидайық - 1 |
24 |
Бидай-100 |
Астық бұршақты-100 |
Тары-100 |
Көк итқонақ – 3 бидайық - 3 |
25 |
Жүгері -100 |
Судан шөбі-100 |
Арпа-100 |
Тауық тары -2 сұлы-2 |
26 |
Көп жылдық шөптер-100 |
Тары-100 |
Бидай-100 |
Тауық тары-2, қара сұлы-2 |
27 |
Бір жылдық шептер-50, бидай-50 |
Бидай-100 |
Бидай-50, арпа-50 |
Ащы жусан-2, қара қаңбақ-2, егістік шырмауық-2 |
28 |
Жүгері-100 |
Бидай-100 |
Жүгері-100 |
Түкті гұлтәжі-2, Кәдімгі сиягүл-2 |
29 |
Бидай-50, сүрі танап-50 |
Арпа-50, бидай-50 |
Көп жылдық шөптер-100 |
Жабайы шомыр-2, көдімгі зиягүл-2, 1 |
30 |
Бидай-100 |
Арпа-100 |
Сүрі танап-100 |
|
31 |
Бидай-100 |
Арпа-100 |
Бидай-100 |
Талшық сүттіген-2, бидайық-2, ала бұталық көкпек -2 |
32 |
Күнбағыс-100 |
Бір жылдық шөптер-100 |
арпа |
қара сұлы-2, көк итқонақ-1, егістіх шырмауық -2 |
33 |
Көпжылдық шөптер-100 |
Көпжылдық шөптер-100 |
Көпжылдық шөптер-100 |
Бидайық-2, күрең У кекіре-2 |
34 |
Арпа-50, көп жылдық шөптер-50 |
Арпа-50, көп жылдық шептер-50 |
Сүрі танап -50, тары-50 |
Түкті тары-2, далалық сары қалуен-2 |
35 |
Тың жер-100 |
Тың жер-100 |
Тың жер-100 |
- |
36
|
Мал азық-тық дақыл-дар-100 |
Сүрі танап-100 |
Бидай-100 |
Жатаған бидайык-1, егістік ярутка-1 |
37 |
Бидай-100 |
Арпа 100 |
Сүрі танап-100 |
|
38 |
Жүгері сүрлемге-100 |
Бидай-100
|
Жүгері сүрлемге-100 |
Далалық сары қалуен-2, қара қаңбақ - 2 |
39 |
Қарақұмық- 100 |
Біржылдық шөптер-50, арпа-50 |
арпа-50, сүрі танап — . 50 |
Сарыбас қурай -2 жатаған бидайық-2 І |
40 |
Көпжылдық |
Көпжылдық шөптер-100 |
Көпжылдық шөптер-100 |
Жатаған бидайық-1, канада майда желегі-2 |
41 |
Тамыр |
Жүгері-100 |
Арпа-50, бидай-50 |
Талшық сүттіген-3, қара сұлы |
42 |
Тары-100 |
Бидай-100 |
Сұлы-100 |
Бұйра түйетікен-2, кәдімгі жұмыршақ-1 |
43 |
Бидай-100 |
Бидай-100 |
Біржылдық шөптер-100 |
қызылша гүлтөжі-2, егістік шырмауық-1 |
44 |
Көпжылдық шөптер-100 |
Тары-100 |
Жүгері-100 |
Мысыққүйрық итқонақ-3, бидайық-1 |
45 |
Бидай-100 |
Астық бұршақ-100 |
Бидай-100 |
Кәдімгі қарасұлы-2 |
46 |
Жүгері-100 |
Арпа-100 |
Арпа-100 |
Көдімп қарасүлы-2, кедімгі сиякөк-3 |
47 |
Сүрітанап-100 |
Бидай-100 |
Майлы зығыр^ЮО |
Кәдімгі сиякөк-2, кәдімгі майдан шөп-2 |
48 |
Біржылдық шөптер түқымға-100 |
Күнбағыс сүрлемге-100 |
Сүлы-100 |
Егістік қалуен-2 |
49 |
Күздік қара бидай-50, |
Жаздық бидай+беде-50, Асбұршақ-50 |
Беде-50, күздік қара бидай-50 |
Жатаған бидайық-2, егістік шырмауық- 1 |
50 |
Жүгері сүрлемге-100 |
Күздік кара бидай-100 |
Қант қызылшасы -100 |
Ақ алабүта-2 |
Берілген танаптардың соңына сәйкес олардың тарихын кешіріп бастау үшін бір нөмері ғана беріледі. Мысалы, бес танаіггы ауыспалы егіске ауысу жоспарын жасау үшін тапсырманың нөмірі 8 басталып, кезегімен бес шартгы танаптары кіреді. 8,9,10,11, және 12. Мал азықтық ауыспалы епске ауысу үшін талсырма шифрлардың келесі нөмерінен басталады, біздің мысалымызда 13-тен. Егер берілген нөмер танаптар туралы мәліметтерді толық қамтамасыз етаесе, онда жетіспейтін шартты таналтардың саны 1- саннан бастап толықтырылады. Мысалы, тапсьфманың нөмері 48, онда бес танапты ауыспалы епске ауысу жоспарын жасау үшін 48, 49, 50, 1, және 2- танаптар туралы бастапқы мәліметтер алынады. Тағы бір ескертетін жағдай, бұл әр бір танаптың тарихы бойынша орналасатын дақыл туралы бастапқы аумақтың меліметтері пайызбек берілген. Бұл кестедегі берілген бастапқы мәліметтерді ауыспалы егістер танаптардың ер түрлі аумақтарын қолдану үшін берілген, тарихы кітаптарында егістердің аумақтары пайызымен берілгенін ескеріп, оларды гектарға аудару қажет болады. Мысалы, игеру ушін ауыспалы егістің танабының аумағы 250— гектарға тең. Егер танаптың тарихы бойынша ол бір дақылмен
39 -кесте- (Айналым кестесі)
Тан аптын |
Бірініші ротация |
Екінші ротация |
|||
Игеру жылы |
2 жылы |
3жылы |
4 жылы |
5 жылы |
|
2 |
Жаздық бидай |
Жаздық бидай |
Арпа+сұлы |
Ықтырмалы сүрі жер |
Жаздық бидай |
5 |
Көп жылдық шөптер |
Көп жылдық шөптер |
Көп жылдық шөптер |
Көп жылдық шөптер |
Жаздық бидай |
3 |
Жаздық бидай |
Арпа +сұлы |
Ықтырмалы сүрі жер |
Жаздық бидай |
Көп жылдық |
4 |
Арпа+сұлы |
Ықтырмалы сүрі жер |
Жаздық бидай |
Жаздық бидай |
Арпа сұлы |
1 |
Ықтырмалы сүрі жер |
Жаздық бидай |
Жаздық бидай |
Арпа+сұлы |
Ықтырмалы сүрі жер |
егілсе (100%), онда бұл танаптың аумағы 250 гектарға тең танапта бірнеше дақыл өсірілсе, 60% астық дақылдары және мал азықтық дақылдар, онда танап біріншілері 150 га (250 100) екіншілері 100 га (250*40:100) орын алады. '
Ауыспалы егісті игерген соң дақылдарды ұстаңы тәсіліне сәйкес кезектестіруін қамтамасыз ету керек Ол айналым кестесі жасалады
Ескертпе* - Әр түрлі алға дақылдардан кейін бірдей дақылдарды айыру үшін шартты белгісі (Біздің мысалымызда сүрі жерден кейін жаздық бидай).
Ротациялық кесте — бұл дақылдар мен сүрі жердің жылдар және танаптар бойынша ауыгаалы егіс тәсіміне сәйкес орналасуы. Кестенің сол жағында вертикаль бойы танаптардын нөмірі жазылған, үстіңгі жағында көлденең бағытта ротациянын жылдары келтірілген. Бұл мысалда ауыспалы егістің толық және толық емес ротациясы. Көл жылдық шөптердің шыкпа танаптарык төрт жыл лайдаланған толық ротацияның ұзақтығы1 жиырма жыл. ал шықпа танабы жоқ толық емес ротацияньй» ұзақтығы төрт жыл болады. Мұны жасағанда ауыспалы егісті игеру бірінші жыл деп алынады. Одан әрі рет -ретімей ауыспалы егістің барлық дақылдарын, бірінші танабынан бастал, кезегімен жазады. Бір дақыл бірнеше танапта болғандай болсз, отация кезеңінде оларды шатастырмау үшін оларды шартгы елгілермен, санмен, әр түрлі ажырату белгілерімен белгілейді.
Мысалы, екінші жылы төртінші танапта арпамен сұлыдан кейін кезектесу тәсіліне сәйкес ықтырмалы сүрі жер, одан кейін бидай және т.б. Сол сияқты ауыспалы егістің басқа наптарын толтырады
