Есептеу жолы

а) Ауаның температурасын біле тұра, кесте бойынша қаныққан будың қысымын анықтаймыз (10-қосымша). Есеіггі орташа тәулікті, орташа онкүндікті және орташа айлықты көрсеткіштер бойынша жасаймыз.

Мысалы, маусымдағы ауаның орташа айлықтай температурасы 19,4°С, шілдеде 23,2°С және тамызда - 18,4°С бодды.

Қаныққан будық қысымы бұл жағдайда (Е) келісінше 22,5; 23,7 және 21,2 гПа келісінше болды.

қысымық сақау ынғайлы ол үшін, гексопаскалъдарды 0,75 ке көбейту арқылы, оны мм- & аударамыз (гПа=0,75мм).

Сол жағдайда қаныққан будың келесі санкға тен болады: 16,8 мм, 17,7мм және 15,9 мм.

5) Ауаның орташа айлықты (орташа тәулікті, орташа оң жікті) салыстырмалы ылғалдылығын (е) кесте бойынша (9-қосымша) табамыз.

Біздін мысалда (Ақмола облысы) ол маусымда 43%, шіддеде 43$, тамызда 44% болды.

' в) Қаныққан су буының (е) мөлшерлік қысымын табамыз:

е=(16,8/100)х43=7,2мм адеде е=(17,7/100)х43=7,6мм имызда е=(15,9/100)х44=7,0мм.

г) Қанығу тапшылығын табамыз (<і=Е-е): лаусымда І6,8-7,2=9,6мм

шілдеде 17,7-7,6=10,1 мм тамызда 15,9-7,0=8,9 мм

д) Жаздық бидайдың вегетация кезеңіндегі қанығу тапшылығын табамыз. Ол үшін орташа айлықтық қанығу ташпылығын айдын күндер санымен қосамыз: Ес1=9,6хЗО+10,1х31+8,9х31=850мм.

е) Жаздық бидай өсімдігінің вегетация кезеніндегі оңтайлы су қажеттілігін табамыз:

Е=0,65 Іс1=0,65х850=552,5мм

ж) Сумен қамтамасыз ету коэффициентін табамыз:

К=ҚСП/Е=232,7/552,5=0,42

Сонымен, вегетацкя кезеңінде жаздық бидай өсімдіктері ылғалмен қажеттілігінің жартысынан да төмен қамтамасыз етілген болды.

Өз бетімен дайындалу үшін сұрақтар.

1. Топырақ ылғалының маңызы қандай?

2. Дағдарыстық кезең деген не?

•4 Өсімдіктердің ылғалға қажеттілігі қандай көрсеткіштермен сипатгалады? ~-

5 спираттиклық коэффициент дсгсн не?

•3 Қосымша су пайдалану мен су пайдалану коэффициенті деген және оларды қалай табады?

6 Сумен қамсыздандыру жағдайын бағалау үшін қандай көрсеткіштер қолданылады?

'7 топырақпен қандай байланыс формалары бар?

9. Топырақ ылғалдылығының қозғалғыштығы мен жетімдігі неге байланысты болады?

10. Су балансы деген не?

11. Топырақтың су ұстау қабілеті деген не?

12. Топырақтың су өткізгіштігі және су көтеру қабілеті деген

13. Топырақтың ылғалдылығын анықтайтын қандай әдістері

14. Топырақтағы өнімді ылғал қорын қалай анықтайды?

15. Даладағы жұмыс басталу алдында күткен өнімді ылғал анықтау әдісі қандай?

16. Қажетті қар қалыңдығы қалай саналады?

17. Ылғалмен қамтамасыз етілуіне байланысты дақылдар өнімділігі қалай саналады?

19 Топырақтың ылғалдылық қасиеттері бойынша тапсырмаларын орындау үшін негізгі мақсаттары

Ұсынылған әдебиеттер.

1. Алпатьев А.М. Влагооборот культурных растений.-Л.: 1954.-248_С

2. Бакаев Н.М. Почвенная влага и урожай.-Алма-Ата: 1975.-135с. '

3. Вериго С.А.,и Разумова Л.А. Почвенная влага.-Ленинград.: 1971 249с.

4. Вершинин П.В. Основы агрофизики.-М.:1959.с.635-675

5. Грипкова Н.Г. Повышение урожайности путем эффективно использования осадков.-Л.: 1969.-95с.

6. Долгов С.И. Исследования подвижности почвенной влаги доступность ддя растений.М.Л.:1948.

7. Доспехов Б.А., Ваислев И.П., Туликов А.М. Практикум |земледелию.-М.: Агропромиздат. 1987,с.56-87

8. Дояренко А.Г. Избранные сочинения.-М.: 1963,с.79-104.

9. Карипов Р.Х. Водный режим почвы в зернопаровом севообороте, Вестник селъскохозяйствещюй науки Казахстана. 1989, №9,с.21-25.

10. Карипов Р.Х. Динамика испарения влаги из почвы. сельскохозяйственной науки Казахстана.-Алма-Ата: 1987, №12, с.29- 30.

11. Карипов Р.Х. Изменение водно-физических свойств темно-каштаново почвы под воздействием ходовых систем тракторов. Сборник трудов научной конференции «Сотояние и рациональное исползование почв Республига Казахстан.»-Алматы: 1998,с. 151 -152.

12. Качинский Н.А. Физика почв. Т2.-М.:1970.-358с.

13. Коваль Т.А. Борьба система засухой. М.:-1948.-158с.

14. Козин М.А. Водный режим почвы и урожая. М.:Колос,1977.-ЗОЗс.

15. Процеров А.В. Характеристика засушливости вегетационного перио сельскохозяйственных культур на территории орошения Куйбышевскогс

16. Растворова О.Г. Физика почв. Практическое руководство.-М. 1983.-І93с.

17. Рвут И.Б. Физика почв. - Л.: 1972, с.220-323.

18. Роде А.А. Основы учения о почвенной влаге.-Л.:1965.-663с.

19. Роктанэн Л.С., Карипов Р.Х. Агрофизические свойства и особенносі" водного режима темно-каштановых почв Целиноградской области, В 1 Агрофизическая характеристика почв степной и сухостепной зон СССР.-М.: РСолос, 1982,с.207-216.

20. Шульмейстер К.Г. Борьба система засухой и урожай.- М.: Агропромиз' 1988.-263с.

21. Чирков ЮИ. Агрометеорология.-Л.: Гидрометеоиздат, с.95-274.