20 Сурет Қыстайтын арамшөптер: 1-Егістік ярутка; 2- Көк кекіре; 3-Сарыбас қурай; 4- Кәдімгі жұмыршақ.

Кедімгі жрыршак (20-4 суррет) тұқымдастықта жатады. Өсімдіктің сабағы, өседі, биіктігі 5 см-ге дейін жетеді. Қыстаитын түрлері тамыр фақтарының шеттерінде үш бұрышты пстер бар қалыптастырады. Сабақташ сағақсыз, табандарында кішкентай құлақшалары болады. Гүлдер тәрізді шоғырларға жинақталған. Жемісі - үш бұрыш екі ұялы қын. Тұқымдары ұсақ, ақшыл қоныр, сопақша, жаншылған, Ұзындығы мм-гс дейік. Жемістілігі 70 мкң тұқымға өнгіштін 35 жылға дейін сақтайды. Барлық жерлерде кездеседі, «аздық, күздік, астык, көкөніс, отамалы жеке технико. Дақылдардың егістерін ластайды.

Иіссіз ромашка тұқымдасының өсімдігі. Сабағы бұтақты, биіктігі 20-60 см, 100 см-ге дейін жетеді. Жапырақтары сағақсыз, екі немесе қауырсынды линейлі бөліктерге кесілген. Гүл шоғыры - ди 8-40 мм, шеттерінде тілше гүлдері мен ақ күлте жапырақ орналасқан керзеңке. Жемісі - қысқа таяқшасымен үшқын деншік. Тұқымдары көктемде топырақтың температурасы төмен болған кезде, 1-3 см тереңдіктен біркелкі ерте өніп шыға» Бір өсімдік өнгіштігін 6-7 жыл сақтайтын 200 мыңға жуық тұқым бере алады. Мамырдан қазанға дейін гүлдейді. Барлық жерла». тараған, танаптық, көкөніс және бақта өсетін дақылдары ластайды, құнарлы, ылғалды топырақтарды ұнатады.

Канада майдажелегі . Ақкекіредер тұқымдасына жатады. Сабағы тік өседі, биіктігі 120 см-ге дейін жапырақтары линейлі-ланцетті, шеттерінде сирек орналасқан тістері болады. Гүлдері ұсақ, шеттегілері аналық, ақшыл, жағында — қосжынысты, сіпсебас кәрзеңке шоғырларға жинақталған. Тұқымдары ұсақ, жел арқылы таралады, пісіп жетілгеннен 2-3 күн өткен соң топырақтың үстіңгі қабаттарынан біркелкі еніп шығады. Жаздық дәнді немесе күздік дақылдарды ластайды. Дымқыл, жеңіл топырақтарда жақсы өседі.

Арам шытырмақ . Қырыққабат тұқымдасының жатады. Сабағы тік өседі, биіктігі 15-45 см, қысқа түтіктермен қапталған. Төменгі жақтағы жапырақтары тығыз дөңгелекке жинақталған, үстіңгілері линейлі, сағақсыз. Гүлдері ұсақ, тостағаншалары жасыл түсті. Жемісі - екі-төрт дәншікті қын, қысқа жіңішке жеміс сабағында орналасады. Тұқымдары ақшыл қоңыр немесе сары қоңыр, сопақша, қабысқан, ұзындығы 1,2-1,5 мм. Өсімдіктерінің күшті жағымсыз иісі болады. Жаздық және күздік дақылдарды жәке жайыльшдарды ластайды.

Күздік арамшөптер. Бұлар жаздық және қыстайтын арамшөптерге қарағаңда толық дамуы үшін қысқы кезеңнің төменің температураларын қажет етеді. Өскіндерінің көктеу мерзімін қарамастан өсімдіктері қыстап шығады да, келесі жылдың жазыгы ғана жеміс береді. Бұлардың тұқымдары күздік дақылдардың тұқымдарымен бір мезгілде пісіп жетіледі. Осы топтый өсімдіктеріне танаптық және қара бидай арпабасы, танаптыр сіпсебас жатады. Қазақстанның күздік дақылдары өсіріле оңтүстік аудандарында бұл арамшөптер кеңінен тараған.

Қара бидай арпабасы Қоңырбастыла өкілі. Сабағы тік өседі, биіктігі 30-100 см, рақтары линейлі, жіңішке. Тамыр жүйесі шашақ, көптеген тамырлардан қалыптасқан. Тұқымы өнген жылы жақсы түпті қалыптастырады. Қыстап шыққаннан кейін, ілде айларында гүлдейді де, шілденің соңындағы бас кезінде әр өсімдік 5 мыңға жуық тұқым береді. Гүл жоғыры борпылдақ , масақтарында 8-10 гүл болады. Дәндерінің пішіні мен мөлшері қара бидайдың дәніне ұқсас, сондықтан қарапайым тұқым тазалағыш машиналарда қиын азсыратылады. Арамшөптің тұқымы топырақтың 10-12 см терендігінен өніп шыға алады. Өнбеген түқымдары өміршеңдігін 2 жылға дейін сақтайды. Қара бидайдың арпабасы күздік қара бидайдың егістігін ластайтын арнаулы арамшөбі болып табылады, сондай-ақ күздік бидайдың, басқа да күздік дақылдардың егістерін ластайды.

Дала арпабасы (Вготиз агуепзіз). Қоңырбастылар тұқымдасының өкілі. Күздік қара бидай мен күздік бидайдың арнаулы арамшөбі. Биологаялық ерекшеліктері бойынша қара бидай арпабасына ұқсас, бірақ дәншіктерінде қылтықтары болады. ПІөптесін өсімдік, сабағы тік өседі, түтіксіз, сырты тегіс, биіктігі 20-100 см, жапырақтары линейлі, жалпақ. Гүл шоғыры — ұзын және жіңішке бұтақшаларымен, қомақты. Масақтары ланцетті, түтіксіз, күлгін түсті. Күздік дақылдарды ластайды.

Кәдімгі сіпсебас Қоңырбастылар тұқымдасына жатады. Сабағы тік өсіп, күшті бүтақтанады , биіктігі 25-100см. Жапырақтары линейлі-ланцетті, жалпақ. Гүл шоғыры ірі қомақты, сіпсебас. Тамыр жүйесі шашақты. Жемісі — ұршық тәрізді немесе біз тәрізді, қауызшақты дәнек, ұзын шашақты қылтығы болады. Дәннің түбінде жұмсақ шоқ түтіктері болады. Тұқымдарының үстінгі қабығы тегіс, реңі сүр сарыдан сүр қоңырға дейін әзгереді, ұзындығы 1,5-2,5, ені 0,3-0,4 мм. Бір өсімдік 16 мыңға жуық тұқым бере алады, олар топыраққа түсіп, күзде немесе келесі жылғы көктемде топырақтың температурасы 5° С болған кезде өніп өседі. Тұқымдары топырақта топырақта өнгіштігін 7 клға декік сақтайды. Дымқыл, құқарлы, борпылдақ. Қышқылдылығы жоғары, жеңіл топырақтарды ұнатады. Жаздық дақылдарды, көбінесе күздіктерді, көп жылдық шөптердің не отамалы дақклдардың егістерік ластайды.

Арамшөптер. Бұл топтың өсімдіктері өздерінің даму циклін екі_жылда аяқтайды. Бірінші жылы өсімдіктер тамыр жүйесін және тамыр мойнында жапырақты қалыптастырады. Келесі жылы көктемде гүл, қалыптастырып, жаздың соңында жеміс береді. Жеміс байлайты! жылы өсімдіктер бірінші жылы тамыр жүйелеріңцегі жиналған қоректік затгарын пайдаланады.

Екі жылдық арамшөптерге сарыбас түйе жоңышқа, ақбас жоңышқа,кәдімгі кәріқыз, сұр шатырша, қара мендуана, бұйра түйетікен, кәдімгі көкбасгүл,/көкшек/, ақ желімбасақ, кәдішағыртікен ж.т.б. жатады.

Сарыбас немесе дәрілік туйе жоңышқа / Бұршақ тұқымдасының есімдігі. Сабағы тармақты, тік өседі, биіктігі 90-200 см. Жапырақтары үш бөлікті, астыңғылары жұмыртқа тәрізді, үстіңгілері ұзынша болады. Гүлдері сары, жоғарғы жақта ұзын шашақ гүл шоғырларға жинақталған! Бұршақ қаптарына бір тұқымы болады, тұқымдары қабықтан қиын ажыратылады. Тұқьщдары ұзынша жұмыртқа тәрізді, сырты тегіс, реңі сары жасыл. Бір өсімдік 17-18 мыңға жуық су өткізбейтін қабығы өте қатты тұқым байлайды. Тұқымдары 5 см терендіктен жақсы өніп шығады. Құрғақшылыққа төзімді өсімдік. Әр түрлі дақылдарды, өсіресе жоңышка мен беденің егістерін ластайды, шалғын жерлерде, жол іргелерінде, бос жерлерде кездеседі. Дәрілік өсімдік ретівде қолданылады, құрамында кумарин алкалоиды бар.

Ақ туйе жоңышқа.. Биологиялық ерекшеліктері бойынша сарыбас түйе жоңышқаға ұқсас. Көбінесе сидералды және мал азықтық дақыл ретінде өсіріледі. Сабақтың биіктігі 150-300 см-ге жетеді. Бұршақ қаптарының қабығын торлы әжім басқан. Бір өсімдік қабығы қатайған 15 мыңға жуық дәндерін байлай' Егер тұқымдардың механикалық зақымданулары болмаса, олар топырақта өнгіштігін жоғалтпай ұзақ уақыт сақталады. Сарыбас түйе жоңышқа сияқты танаптық дақылдардың көбісін, шалғьп: жерлерді және жайылымдарды ластайды.

Кәдімгі кәріқыз . Айлаулықтар тұқымдасыный өкілі. Реңі сұр жасыл өсімдік, қапталған. Сабағь; тармақтаньш тік өседі, биіктіті 60 см—ге жуық. Тамыр жүйесі кіндік. Жапырақтары ұзынша ланцетті, төменгілері сағакт жоғарғы жақтағылары сағақсыз. Жемісі тіркестерімен үш қыржаңғақ, жемістің қабығы ұсақ сүйелді, сүр-қоңыр түсті, екі, орналасқан тікенектері болады. Шілде- қыркүйек айлары гүлдейді. Бір өсімдік бір мыңға жуық тұқым байлайды, олар 3-4 см тереңдіктен өніп шығады. Тұқымдары өнгіштігін 5 жылға дейін сақтайды. Өсімдіктері карашірікке бай, ауа өткізгіштігі жоғары, женіл тоішрақтарда жақсы өседі. Барлық дақылдардың егістерін ластайды, әсіресе күздіктерді. Барлық жерлерде тараған.

Көк шатырша /Вегіегоа іпсапа/. Қырыққабат тұқымдасына ясатады. Сабағы тік өседі, биіктігі 30-50 см, үсақ тармақты түтіктермен қапталған, реңі сүр жасыл. Үстіңгі жапырақтары ланцетгіэ сағақсыз, тамыр мойыны мен сабақтың төменгі бөлігінде жапырақтарының пішіні сопақша және сағақтары болады. Гүлдері қысқа гүл шоқтарға жинақталған. Жемісі - элипс тәрізді ұзындығы 2-3 см жіңішке тұмсығы мен бұршаққын. Тұқымдары домалақ, қоңыр, қабыстырылған. Өсімдіктің жемістілігі 3 мың тұқымға жуык, олар тез және біркелкі өніп өседі. Мамыр-казан айларында гүлдейді. Жаздық, күздік, астық дақылдарды, көкөністерді, отамалы дақылдарды және көп жылдық шөптерді ластайды.

Қара меңдуана / /. Алқа тұқымдасының өкілі. Сабақтың биіктігі 100 см-ге дейін, күшті жапырақталған, тамыры кіндік. Жапырақтары сағақты, кезектесіп орналасады, түбіттенген, үсті күнгірт-жасыл, асты ақшыл, сопақша-жұмыртқа немесе элипс төрізді. Гүлдері сағақсыз, сабақтардың ұштарында жене оның бұтақтарында жинақталған, ірі бес қалақтары болады. Жемісі — екі ұялы қорапша, оның ішінде 700-ге жуық тұқымы болады. Бір өсімдік 300 мыңға жуық тұқым бере алады. Маусым — шілде айларында гүлдейді. Жаздық, кейде күздік дақылдары ластайды. Арнаулы арамшөбі. Тұқымдары дымқыл топырақтың таяз тереңдігіне көмілген кезде ғана көктеп шығады. Қара меңдуананың бүкіл мүшелері — жапырақтары, сабақтары, әсіресе тұқымдары улы болады.

Бұйра туйетікен. /Сагдииз сгізрш/. Аққекіре тұқымдасына атады. Сабағы күңгірт жасыл, сырты түтіктермен басылған, бағының биіктігі 50-120 см, тікенектермен қапталған -Жапырақтары сопақша —ланцетті, кезектесіп орналасады, иіеттері кенекті-кірпікті, үстіңгілері сағақты, астыңғылары сағақсыз. млдері түтік тәрізді, күңгірт қызыл күрең, шар тәрізді Қәрбеңкелерде опннласады, Тамыр жүйесі кіндік. Жемісі үзыңша, иілген, үлпілдегі бар денек. Дәнектің ұзындығы 3,0-3,2 117 мм, ені 1,3 мм. Маусымнан қоңыр күзге дейін гүлдейді. Бір 4 см тереңдіктен өніп өсетін 10-12 мыңға жуық тұқым өнгіштігін бір жылға дейін сақтайды. өткізгіштігі жоғары топырақтарда жақсы өседі. танаптарының шеттерін, жол іргелерін, бос жерлерді ластайды.

Кәдімгі көк басгул Айлаулықт. құқымдасының өкілі. Сабағы тармақтанып немесе тармақтаңбя тік өседі, биіктігі 20-100 см. Тамыр мойнындағы жапырақ сопақша —ланцетті, сағаққа ауысьш кетеді. Өсімдік түгелдей сүйелділерде орналасқан түбіт немесе қатты түтіктермек қапталған. Жаңғақтары ірі, жұмыртқа төрізді, қоңыр түсті. Мамыр — ішінде айларында гүлдейді. Бал жинағыш өсімдік, құрамында алкалоидтары болады. Жаздық жене күздік дақылдарды ластайды

Ақ дрема Қалампыр тұқымдасының өсімдігі. Сабағы тармақты тік өседі,биіктігі 45-100 см. Жапьфақтары элипс тәрізді, қарама-қарсы орналасқан, жіңішкелеп сағаққа ауысады, үстіңгілері сағақсыз, сүйірленген. Тамыр -тармақты кіндік, 1,5 метр тереңдікке бойлап өседі. Қос үйлі өсімдік, гүлдері дара жынысты. Гүлдері түнде ашылады, мамыр -қыркүйекте гүлдейді. Жемісі - жұмыртқа төрізді қорапша. Бір өсімдік қабығында ұсақ төбешіктері болатын 15 мыңға жуық кекшіл сүр түсті тұқым береді. Танаптық және көкөністік дақылдарды, бақтарды, көпжылдық шөптерді, шабындықтарды жайылымдарды ластайды.

Тікенді шагыртпікен. /Опорогёит асапіһсһіт/. тұқымдасына жатады. Тамыр жүйесі кіндік, сабағының үстінгі бөлігі тармақталмаған, биіктігі 60-150 см. Астыңғы жапырақтары кезекпек орналасады, қауырсынды - қалақты, шеттері гіся тікенекті, сағақтары болмайды. Сабағы мен жапырақтары ақшыл ұсақ қылшықтарымен қапталған. Гүлдері ақшыл көк —қара қошқыл түсті, ірі кәрзеңкелерде орналасқан. Жемісі үлпілдегі жеңіл түсетін жасыл -қоңыр дәнек. Бір өсімдік10 мыңға жуық тұқым байлауы мүмкін. Арамшөп шілде қыркүйекте гүлдейді. Астық және көпжылдық шөптердің егістерін ластайды. жайылымдарда, жолдың іргелерінде кездесед.

Копжылдық; арамшөптер. Қыста олардың топырақ мүшелері ғана өледі, ал тамыр жүйесі қыстап шығады да, жылы дамуын жалғастыратын. Бұлар тұқыммен, шнымен вегетативтік мүшелері арқылы да көбейеді. Кепжыл шөптер көбею тәсіліне карай екі топқа бөлінеді. Көбінесе вегетативтіх мүшелерімен көбейетін арамшөптератпатамырлы, түйнекті, баданалы және тамырсабақты. 2 ІСөбінесе тұқым арқылы, азырақ вегетативтік мүшелері арқылы көбейетін шашақ тамырлы және кіндіктамырлы арамшөптер, баптамырлы арамшөптер. Бұл арамшөптердің негізгі жөне бүйірлік тамырларынан қалыптасатын атпатамырлары деп аталатын вегетативтік көбею мүшелері болады. Тамыр өркендері жаңа өсімдіктердің пайда болуына мүмкіндік береді, олар дербес өсімдік болғаннан кейін. өркендерін жаңадан құрып куртиналарды қалыптастырады. Содан соң куртиналар қосылып күшті ластанған алқапқа ауысады. Ең зиянды атпатамырлы арамшөптердің өкілдеріне егістік қалуен, татар ақсуттігені, далалық шырмауық, далалық сарықалуен, қәдімгі сурепка, кәдімгі сиякөк, талшықты сүтгіген жатады.

Далалық сарықалуен /Сігзіит агұепзе, 21-сурет/. Аққекіре тұқымдасына жатады. Сабағы күшті тармақтанып тік өседі, сырты түтіктермен қапталған, биіктіті 150 см-ге дейін болады.

Жапырақтары кезектесіп орналасады, ланцетті, сағақсыз, астыңғылардың шеттерінде тістіктері болады , үстіндігілерінің шеттері тегіс. Гүлдері қызыл күлгін түсті немесе қызғылт, жоғарғы жақта кәрзеңкелерге жинақталған. Жемісі - сары түсті, ұзындығы 3-4 мм, ені 1 мм ұзынша дәнек, оның ақшыл қылшықтары мен үлпілдегі болады. Әрбір өсімдік 100 мыңға жуық тұқым байлайды, олар 5-6 см тереңдіктен, температура 25-30 °С болған кезде өніп шыға алады. Тұқымдары енгіштігін 3-1 жыл сақтайды. Маусым айынан бастап қоңыр күзге дейін гүлдейді.

Тамыр жүйесі қуатты, тік өсетін кіндік тамырынан қалыптасқан.

ол топырақтың 3-5 м тереңдігіне сіңіріп өседі, одан бірінші және соның қатармен орналасатьщ көбею тамырлары жан жаққа тарайды. Кіндік тамырдың үстіңгі бөлігі 15-30 см топырак тереңдігіңде сабаққа ауысады. Бүйірлік тамырлар көлбеі. Қабаттарымен орналасады да, содан кейін бүгіліп төменге қара ылжиды. Тамырларында қаптап, әсіресе бүгілген орындарынді орнадасқан бүршіктерінек ұшқыр жапырақты өркіндері пайда;

содан соң олар топырақ бетіне шығып дегелектерді жені жеміс беретін сабақтарын қалыптастырады. 5 см -ден ұзында, кескіндері 10 см тереңдіктек жаңа өркендері қалыптастыруға кабілеті бар.

21- сурет Далалық сарықалуен.

Вегетация кезеңінің соңында ескірген сабақтары өліп қалады. Бұл зиянды арамшөп, барлық жерлерде тараған, әр түрлі дақылдардың, әсіресе жаздық астық дақылдардың егістерін ластайды.

Егістік қалуен /. Ақкекірелер тұқымдасыньй өкілі. Биологиясы бойынша далалық сары қалуенге ұқсас, бірак оған қарағанда оның кіндік тамыры 50 см —ден терең топырақ өспейді. Сабағы тармақты, тік өседі, биіктігі 45-120 сМ. Жапырақтары ланцетті, қауырсынды, үш оймалы қалақтар болады. Үстіңгі жапырақтары сағақсыз, астыңғылары саға ауысқан. Гүлдері тілшіктерімен сары кәрзеңкелерге жинақталғай-жемістері шамалы бүлінген коңыр дәкектер, үлпілдектері аркылы желмен алысқа үшін тарайды. Шілде айынан бастап қоңыр күзі дейін гүлдейді. Тұқымдары топырақтың таяз терендігіне көмір /1-2 , тсмпература 20-25° С болған кезде біркелкі шығады. Бір өсімдік 6 мыңға жуық тұқым қалыптастыруы осал, тез сынып қалады, өрбір бөлігі топыраққа оңай ерсінеді және қайтадан өседі. 80 %-дан астам жанама бүршіктері жапырақтың 0-20 см қабатында орналасады. Жеңіл және дымқыл жақсы өседі, барлық танаптық дақылдарды, әсіресе дәнді және отамалы дақылдардың егістерін ластайды.

Татар ақсуттігені Аққекіре тұқымдасының өкілі. Сабағы тармақты, тік өседі, биіктігі 80 см—ге дейін. Кіндік тамыры 5 метр тереңдікке бойлайды, бірақ вегетативтік өркендері топырақтың 1 метр қабатында қалыптасады. Жапырақтары жуан сопақша-ланцетті, шеттері кесілген. Гүлдері көк, негізгі сабақтың және бүйірлік бұтақтардың ұштарындағы орналасқан кәрзелеңкелерге жинақталған. Жемісі - сопақша бүрсілген қара түсті дәнек. Шілде —қыркүйек айларында гүлдейді. Бір өсімдік 6 мыңға жуық тұқым қалыптастырады, олар 3-4 см тереңдіктен өніп өседі. Топырақта тұқымдары өнгіштігін 4 жылға дейін сақтайды. Вегетативтік көбею бүршіктері бүйірлік тамырларында әрбір 1,5-2,0 см сайын орналасады. Тамыр кескінініңде бір бүршігі ғана болса да, ол жаңа өсімдікті қалыптастыра алады. Татар ақсүттігені егістік қалуенге қарағанда құрғақшылыққа төзімді, тығыз, тұздалған топырақтарда жақсы өседі. Қуаң аймақтарда кең тараған, барлық дақылдардың егістерін ластайды.

Далалық шырмауық / 22-сурет/. Шырмауықтар тұқымдасына жатады. Сабағы жіңішке, жерге төселіп өседі, биіктігі 40-170 см, мәдени дақылдардың сабақтарының сол жағынан оралуына байланысты олар жатып қалуға мәжбүр болады. Негізгі тамыры топырақтың 4 метр тереңцігіне бойлап өседі. Жапырақтары тұтас, сопақша жұмыртқа тәрізді, төменгі бөлігі найза тәрізді.

Гүлдері ірі, ақ немесе қызғылт, ұзын сағақтарында орналасқан. Гүлдің тажы түтікше тәрізді, бес бойлық бүрмесі болады. Жемісі -екі ұялы қорапша, әрбір ұяда екі тұқымы болады. Тұқымдары жұмыртқа тәрізді, үш қырлы, ірі, бұдырмақты, реңі қоңыр сұр немесе қоңыр. Маусымнан қоңыр күзге дейін гүлдейді. Бір өсімдік 10 см тереңдіктен өніп өсетін 600-ге жуық тұқым қалыптастырады. Тұқымдары топырақта өнгіштігін 3-4 жыл сактайды. Көбею тамырлары 10-18 см терендікте орналасқан негізгі тамырдан өседі. Бүкіл жерлерде тараған. барлық дақылдардың егістерін ластайды. Борпылдақ, құнарлы топырақтарда жақсы өседі.

Курең у кекіре / Сегіаигеа рісгіз/. Аққекіре тұқымдасына жатады. Сабағы күшті тармақталған, тік өседі, биіктігі 25-70 см.

Жапырақтары сағақсыз, астыңғылырының шеттері тістіктерімен, үстіңгілері линейлі. Гүлдері қызғылт, ұсақ, сабақтардьй ұштарындағы жеке кәрзеңкелерде орналасқан. Мамыр айынан бастап күзге дейін гүлденді. Жемісі - ақшыл, айдары оңай сынаты дәнек, оның ұзыңдығы 3,0-3,5 мм, ені 2 мм. Бір өсімдакда жемістілігі 8 мың тұқымға жуық, олар 3-4 см тереңдіктен көкте шығады. Тұқымдары топырақта өнгіштігін 4-5 жыл сақтай;

Күрең у кекіре қуатты тамыр жүйесін қалыптастырады, тамыры топырақтың 6 метр тереңдігіне бойлайды. Тамырлары көбісі 10-40 ом теренщікте орнадасады. Өркеңдерік мамыр айларыңда қарқынды қалыптастырады. Арамшөптің тұқымдар және көк массасы улы болады. Барлық ауыл шаруашылық егістерін ластайды, құрғақшылыққа төзімді арамшөп. імгі сурепка / /. Қырыққабат тұқымдасының Сабағы түтіксіз, тік өседі, жоғары бөлігінде тармақтанады, биіктігі 40-70 см. Тамыр мойнындағы және сабақтың төменгі ағындағы жапырақтары сағақсыз. Үстіңгі жапырақтары, сопақ, шеттерінде әр түрлі тістіктері болады. Гүлдері сары, борпылдақ шашақ гүлдерге жинақталған. Жемісі - цилиндр тәрізді, соның ішінде ұзындығы 1,2-1,7 мм, ені 0,8-1,0 мм, сүрі-қоңыр, сопақша 20 —ға жуық тұқымдары болады. Мамыр- маусымда гүдейді. Бір есімдік 0-2 см қабаттан ерте өніп өсетін мыңға жуық тұқым байлайды. Олар топырақта өнгіштігін 4 жылдан артық сақтайды. Көктеп шыққан өсімдік күзге қарай жапырақ дегелегін қалыптастыратын, сол күйінде қыстап шығады. Көбінесе тұқым арқылы көбейеді. Биологаялық ерекшеліктері бойынша сурепка екі жылдық өсімдік, бірақ тамыр жүйесінің дамуына карай атпатамырлы арамшөптерге жатады. Күздік және жаздық дәнді дақылдарды, көпжылдық шөптерді ластайды, сонымен қатар отамалы дақылдардың егістерінде кездеседі.

Кәдімгі -сиякөк . Сабынкөктер тұқымдасының екілі. Сабағы тік еседі, түтікшілері болмайды, биіктігі 30-90 см. Жапырақтары линейлі, үшкір, шеттері тегіс, сабақта сирек орналасып, төменгі жақта сағаққа ауысады. Гүлдері ірі, сары, гүл сағақтары қысқа, иісі күшті, сабактын ұшындағы гүл шоғырларға жинақталған. Жемісі - сопақша, жалаңаш, үстіңгі жағында тістіктермен ашылатын екі ұялы қорапша. Қорапшаның ішінде 90 ~та жуық тұқымы болады. Тұқымдары қара түсті, жалпақ, домалақ, диаметрі 2 мм —ге дейін. Жемістілігі 30 мың тұқымға қуық, олар 3 см тереңдіктен жақсы өніп өседі. Жанама бүршіктері 10-15 см тереңдікте орналасатын тамырларында қалыптасады, көлбеу тамырлары да осы тереңдікте орналасады. Далалық тармауыққа қарағанда кәдімгі сиякөктің тамырларында қореқтік заттардың мөлшері азырақ болады. Тамырмен сабағында пеганин алкалоиды болады. Бақша, көпжылдық шөптердің егістерінде кездеседі,

Талшых, сүтпгіген. тұқымасыкың өкілі. Сабағының сырты тегіс, жалаңаш, үстіңгі бөлігі бұтақты, 30-100 см . Жапырақтары линейлі, ақшыл жасыл, түтіксіз, , қарай қысқа сағаққа ауысады. Гүлдері сары себет гүл шоғырларға жинақталған.

Тұқымдары 10-12 см тереңдіктен көктеп шығады. Көбінесе өзіне' көбейеді. Талшық сүтгігеннің сабағын кескен кезде одаң шырыны шығады. Арамшөп жаздық және күздік дақылдардың, көпжылдық шөптердің егістерін ластайды.

Тамыр сабакты /көген тамырлы/ арамшөптер. Атпатамырды арамшөптер сияқты өзінен және тұқым арқылы көбейеді. Бұл топтың вегетативтік көбею мүшелері жер астындағы орналасқан сабақтары — тамырсабақтар деп аталады. Осы арамшөптер тобының биологиялық ерекшеліктері бүл бүршіктерден жаңа өркендерді қальштастыру қабілеті, сонымен қатар тамыр сабақтардың ұзақ өміршеңдігі болып табылады. Оларға жатаған бвдайық, бұтақты бидайық, құмай, қарашығыр, кәдімгі мыңжапырақ т.б. жатады.

Жатаган бидайык, /А£горугші герепз/. Қоңырбастылар тұқымдасына жатады. Сабағы тік өседі, сырты тегіс және қатты, биіктігі 40-130 см. Жапырағы таспа тәрізді, түсі көкшіл, асты тегіс үстіңгі жағы кедір — бұдырлы. Гүл шоғыры күрделі екі қатарлы масақ, ұзындығы 7-15 см. Жемісі - ұзарған қауызды дәнек. Дәнектің ұзындығы 7-10 мм, ені 1,3-1,7 мм. Арамшөп шілде-қыркүйек айларында гүлдейді және жеміс береді. Бір өсімдік. өнгіштігін топырақта 12 жылға дейін сақтайтын 10 мыңға жуық тұқым бере алады. Тамырлары топырақтың 1 метр тереңдігін бойлайды, бірақ тамыр сабақт көбісі 12 см тереңдікте орналасады. Барлық дақылдарды ластайды. Борпылдақ, дымқыл, қарашірікке бай топырақтарда жақсы өседі. Тығыздығы жоғары топырақтарда өсуі нашарлайды.

Бұтақты бидайық 23-2 сурех/. Сабағы тегіс, тік өседі, биіктігі 20-80 см, өте зияңцы астық арамшөбі. Гүл шоғыры - борпылдақ, жіңішке, ұзындығы 8 см-ге дейін масак-Масақшалары қаңдауыр тәрізді, 4-6 гүлі болады. Жемісі - қоңыр~ жасыл түсті, сырты кедір-бұдырлы, төбесі ұшқыр тәрізді ұзындығы 6-8 мм,ені 1,5 мм қауызды дәнек. Маусым-шілде айларында гүлдейді. Бір масақта дымқыл топырақта зсақсы өсетін 6-ға жуық тұқым қалыптасады. Көген тамырлары көбіне 16-28 см тереңдікте орналасады, олардың ұштары көлбей өседі-. Көген тамырлярының буындарында еркеңдері қалыптасады, олар топырақтың бетіне шығып күшті бұтақтанады, Бұтақты жатаған бидайыққа қарағанда - келеді, сондықтан ұшқыр ұштарымен ол тығыз топыракқың қабатгарын тесіп өте алады.