Танаптардың ластануын өлшеудің сандық бақылау әдісі

Арамшөптердің салмағы туралы қосымша мәліметтер алу үшін өлшенген саңдық әдісті қолданып алуға болады. Бұл бақылау әдісі арқылы арамшөптер саны мен қатар арамшөптердің жер үстіндегі мүшелерінің салмағы, аудан бірлігіне граммен көрсетіліп, анықталады. Арамшөптердің саны мына теңдік бойынша анықталады:

(55)

А - арамшөптердің саны, дана,

А - бақылау аудан ішіндегі арамшөптердің саны, дана

N - бақылайтын аудандардың саны, дана,

S — бақылайтын аудандың көлемі, м²,

Арамшөптердің салмағы үш көрсеткішпен сипатталады тірі өсімдіктердің салмағы, олардың мүлдей құрғақ, салмағы мен ауалы күйдегі өсімдіктердің салмағы.

Арамшөптің түрі	Бақылау алаңының нөмірі						Барлық аландардың		Орта есеппен 1 м2- ден
	1		2		Т с.с.		Саны, дана	Салмағы, г	Саны, дана	Салмағы, г
	Саны дана	салмағы	Саны дана	Салмағы	Саны, дана	Салмағы

Арамшөптердің әсерінен дән өнімділігінің азаюы, арамшөптердің өзіндік салмағымен сәйкес келетіні биологиялық салмағымен сәйкес келетін дәлелденген және жалпы фитоценоздың биологиялық салмағынан пайызбен көрсетілген.

Арамшөптердің жер үсті бөлігінің салмағының -агрофитоценоздағы жалпы жер үстіндегі салмаққа қатынасы пайызбен көрсетіліп, оны Н.З.Милащенко арамшөшер бөлігі деп немесе олардың зияндылығы деп атаған. Бұл жағдайда келесі шкала қолданылады:

Ластану дәрежесі Арамшөптердің үлесі %•

өте аз 10 га дейін

орташа 11-20

күшті 21-30

^{өте күшті} 30-дан астам

Танаптардың арамшөптермен ластану картасын жасау әдістемесі

Танаптардың арамшөптермен ластану картасын жасау үшін бақылау жүргізген мәліметтерін қолданады /26- сурет/

Әлбір танаптың ластану дәрежесін балмен немесе реңі арқылы көрсетеді. Кең тараған ластану типтері осындай болу мүмкін:

Қос жарнақты аз жылдықтар	Сары бояумен немесе нүктелері
Дара жарнақты аз жылдықтар	Көк бояу немес бойлай пунктирлі сызықтар
Көпжылдық қосжарнақты	Жасыл бояумен немес тікбұрыштарының ұшын астына бұрып қатармен орналастыру
Дара жарнақты көпжылдықтар	Көк бояумен немесе қаптаған тік сызықтар
карантинді	Қызыл бояумен қиылысқан тік және бойлай сызықтар

26 Сурет, Ауыспалы егісте —танатардың арамшөптермен ластану картасы

Әрбір танаптың ластану картасын келесі тәртіппен жасайдд, бір танаптың контурының тәсімінің оң жақ бұрышында диаметп• 3 см дөңгелекті сызып оны бірнеше секторға бөледі /27- сурет/ ^

27- сурет Жаздық бидайдың ластану типін және дәрежесін көрсететін шаріты белгілер

Олардың саны танапта анықтаған арамшөптер топтарынын санына сәйкес болып, ал әрбір сектордың көлемі осы арамшептердің ластану дәрежесіке тең болу керек. Содан соң секторға ластану балын санмен көрсетіп, бояу кемесе белгілер арқылы ластану типін көрсетеді. Дөңгелектің ортасында орта балды және 1 м² арамшөптердің санын жазып, сызықтын астында дақылдың аты және зерттеу жүргізген жылы көрсетіледі Танаптың жалпы ластану балы, жеке бір түрдің ең жоғары болған бағалауынан төмен болмауы керек. Танап суретінің ішіндегі алымында танаптың нөмірі, ал бөлімінде танап ауданынын гектары жазылады.