- •1 Қазақ ұлттық аграрлық университеті
- •Рецензенттер:
- •Оразымбетова Қарлығаш Нұрсәлімқызы
- •Ғылыми агробиологияның әдісі
- •Бақылау сұрақтары:
- •Танаптық тәжірибеге қойылатын талаптар
- •Бақылау сұрақтары:
- •Танаптық тәжірибе түрлері
- •Танаптық тәжірибені жүргізу жағдайының ерекшеліктері
- •Бақылау сұрақтары:
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тәжірибе жүргізуге жер уческесін таңдау және дайындау
- •Бақылау сұрақтары:
- •Танаптық тәжірибе әдістемесінің негізгі элементтері
- •Бақылау сұрақтары:
- •Танаптық тәжірибеде нұсқаларды орналастыру
- •Нұсқаларды жүйелі және рендомизді орналастырудың тиімділігі.
- •Бақылау сұрақтары:
- •№ 1 Тәжірибелік сабақ
- •Сабаққа арналған материалдар мен оқу нұсқаулары:
- •Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқаулар:
- •Бақылау сұрақтары:
- •№ 3 Практикалық сабақтар Тақырып: «Рендомизмді әдіспен нұсқаларды жер учаскелерінде орналастыру»
- •Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқаулар:
- •Бақылау сұрақтары:
- •Экспериментті жоспарлаудың жалпы қағидалары
- •Бақылау сұрақтары:
- •Бақылаулар мен есептеулерді жоспарлау
- •Тақырып: «Бірфакторлы және көпфакторлы тәжірибелер нобайын құру»
- •Бақылау сұрақтары:
- •23.Тәжірибе учаскесін бөлу
- •Бақылау сұрақтары:
- •24.Тәжірибе учаскесіндегі танаптық жұмыстар
- •Бақылау сұрақтары:
- •25. Өнімді есепке алу
- •Бақылау сұрақтары:
- •26. Мәліметтерді алғашқы өңдеу
- •Тақырып: «Іріктеу әдісі. Жиынтық және іріктеу»
- •Үлкен іріктеу
- •Бақылау сұрақтары:
- •Танаптық тәжірибе әдістемесі мен техникасын өндірістік жағдайда ұйымдастырудың ерекшеліктері
- •Бақылау сұрақтары:
- •Шаруашылықтағы танаптық тәжірибенің түрлері
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тақырып. Жиынтық және іріктеу
- •Бақылау сұрақтары:
- •Санды және сапалы құбылмалылықтардың статистикалық сипаттамалары
- •Бақылау сұрақтары:
- •Ғылыми болжамдарды тексерудің статистикалық тәсілдері
- •Бақылау сұрақтары:
- •№ 11 Тәжірибелік сабақ Тақырып: «Рендомизмді әдіспен орналастырылған танаптық тәжірибе нұсқаларының айырмашылығын дисперсиялық талдау әдісімен анықтау»
- •Сабаққа арналған материалдар мен оқу нұсқаулары:
- •Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқаулар:
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тақырып: «Латын квадраты әдісімен орналастырған тәжірибеден алынған өнім мәліметтерін дисперсиялық талдау»
- •Сабаққа арналған материалдар мен оқу нұсқаулары:
- •Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқаулар:
- •Бақылау сұрақтары:
- •Сабаққа арналған материалдар мен оқу нұсқаулары:
- •Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқаулар:
- •Айырмашылық бағасы:
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тақырып: «Стандартты әдіспен жүргізілген тәжірибе Мәліметтерін дисперсиялық талдау»
- •Сабаққа арналған материалдар мен оқу нұсқаулары:
- •Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқаулар:
- •Тақырып: «Екіфакторлы (3х3х3) танаптық тәжірибе мәліметтерін дисперсиялық талдау»
- •Бақылау сұрақтары:
- •Күнделік
- •20... Жылы
- •Тәжірибе нобайы (нақтылы қойылған)
- •Тыңайтқыштарды есептеу
- •Жаппай әдісі арқылы жиналған өнімін есептеу тіркесі
- •Топырақ ылғалдылығын анықтау тіркесі
- •Жұмыс пен бақылау күнделігі
- •Тәжірибе учаскесінің жоспары, оған түсірілген тәжірибе нобайы
- •Тәжірибенің бағдарламасы
- •Тәжірибе учаскесінің тарихы
- •Тәжірибе туралы жалпы мағлұмат
- •Тәжірибенің жоспарын танапта орналастыру
- •Тәжірибеге бөлінген учаскенің тарихы
- •Өндірістегі тексеру
- •Символдардың қысқаша көрсеткішттері
- •Танаптық тәжірибе әдістемесі мен математикалық статистика терминдерінің қысқаша көрсеткіштері
- •Әдебиеттер
- •4.Ч2 критериіңің мәні
Бақылау сұрақтары:
Жаңа тәсілдермен технологияларды өндіріске қалай енгізуге болады?
Өндірістік жағдайдағы танаптық тәжірибенің әдістемелері мен техникасын ұйымдастырудың ерекшелігі немен анықталады?
Шаруашылықта тәжірибе жұмысын ұйымдастыру үшін не қажет?
Шаруашылықтағы танаптық тәжірибенің түрлері
Шаруашылықтағы танаптық тәжірибені: 1) үлгі-тәжірибе; 2) дәл салыс- тырмалы тәжірибе; 3) жаңа агротехникалық тәсілдердің тиімділігін есепке алу тәжірибесі және 4) демонстрациялық тәжірибе деп төрт түрге бөлуге болады.
Үлгі-тәжірибе ауылшаруашылық өндірісін жетілдіруге қолданатын кең таралған агротехникалық әдіс.
Дәл салыстырмалы танапты тәжірибе агротехникасы дифференция- ланған, ғылыми мекемелер ұсынған жаңа тәсілдер мен технологияларды тексереді.
Агротехникалық шаралардың шаруашылық тиімділігін есепке алу, бұл шын мәнінде жаңа тәсілдерді немесе технологияны енгізу және зерттеу, тәжірибе станциясы мен шаруашылықтағы танаптық салыстырмалы тәжіри- бемен берілген агротехникалық бағалау, және оны жетілдіріп, ары қарай белгілі шаруашылық жағдайында дифференциялау.
Ғылым мен алдыңғы қатарлы тәжірибе жетістіктерін насихаттайтын танаптық тәжірибені демонстрациялық немесе көрсеткіш тәжірибе дейді. Бұл тәжірибелердің басты міндеті – жаңа агротехникалық тәсілдердің, жаңа сорттар мен дақылдарды өсіріп өндірудің технологиясының артықшылығы мен ерекшеліктерін көрнекті көрсету.
Демонстрациялық тәжірибені тәжірибе дақылдарын өсіріп-өндіруді толық механикалындыруға мүмкіндік беретін, шаруашылықтың ауыспалы егіс танабының учаскесінде қояды. Тәжірибені қою мен жүргізу уақытылы және жоғары сапалы орындалуы керек.
Вегетация кезеңінде тәжірибе егісі мен мөлдектер арасындағы жолдар үлгілі тәртіпте болуы керек. Тәжірибе учаскесінде өскін пайда болып, жол жасалынғаннан кейін этикеткалар қойылады. Тәжірибенің бас жағына ұсы- нылатын тәсіл немесе өсіріп-өндірудің жаңа технологияның қысқа сипатта- масы жазылған үлкен этикетканы орналастырады.
Мөлдектерде кішігірім этикетка қойылады. Мөлдектердегі этикеткалар- дағы жазу қысқа және түсінікті етіп нұсқалар айырмашылығын көрсетуі керек. Демонстрациялық тәжірибе қойылған учаскеде, көрші шаруашылық- тың жетекшілері және мамандарымен семинар ұйымдастыру орынды болады, ұсынылатын өсіп-өндіретін әдіс жақсы тиімділікті көрсетуі қажет.
Жалпылама эксперименталды зерттеулерді танаптарда және фермаларда ұйымдастыру, ғылым мен алдыңғы қатарлы тәжірибенің жетістіктерін белсенді енгізу – мамандардың күнделікті ұйымдастырушы-шаруашылық жұмысы емес – ол оның өндірістік іскерлігінің бөлінбейтін бөлігі, табысты жұмыстың өнімді жолы.
Қазіргі кезде ғылымның жаңа табыстарын практикаға кеңінен енгізу мен тікелей өндірісте эксперименталды жұмыстарды жүргізу үшін оңтайлы жағдайлар жасалынған және қазіргі агроном – консультант та, админстратор да емес, ол технолог және танап иесі.
Практикалық жұмыста ол тек бір ғана авторитет, яғни дәл тәжірибеден алынған фактыға ғана сенуі керек.
Бақылау сұрақтары:
Шаруашылықтағы танаптық тәжірибе түрлері.
Агротехникалық шаралардың шаруашылық тиімділігін есепке алуды қалай түсінуге болады?
Қазіргі агрономға қойылатын талап қандай?
V бөлім. ТАНАПТЫҚ ТӘЖІРИБЕ МӘЛІМЕТТЕРІН СТАТИСТИКАЛЫҚ ӨҢДЕУДІҢ НЕГІЗІ
