- •1 Қазақ ұлттық аграрлық университеті
- •Рецензенттер:
- •Оразымбетова Қарлығаш Нұрсәлімқызы
- •Ғылыми агробиологияның әдісі
- •Бақылау сұрақтары:
- •Танаптық тәжірибеге қойылатын талаптар
- •Бақылау сұрақтары:
- •Танаптық тәжірибе түрлері
- •Танаптық тәжірибені жүргізу жағдайының ерекшеліктері
- •Бақылау сұрақтары:
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тәжірибе жүргізуге жер уческесін таңдау және дайындау
- •Бақылау сұрақтары:
- •Танаптық тәжірибе әдістемесінің негізгі элементтері
- •Бақылау сұрақтары:
- •Танаптық тәжірибеде нұсқаларды орналастыру
- •Нұсқаларды жүйелі және рендомизді орналастырудың тиімділігі.
- •Бақылау сұрақтары:
- •№ 1 Тәжірибелік сабақ
- •Сабаққа арналған материалдар мен оқу нұсқаулары:
- •Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқаулар:
- •Бақылау сұрақтары:
- •№ 3 Практикалық сабақтар Тақырып: «Рендомизмді әдіспен нұсқаларды жер учаскелерінде орналастыру»
- •Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқаулар:
- •Бақылау сұрақтары:
- •Экспериментті жоспарлаудың жалпы қағидалары
- •Бақылау сұрақтары:
- •Бақылаулар мен есептеулерді жоспарлау
- •Тақырып: «Бірфакторлы және көпфакторлы тәжірибелер нобайын құру»
- •Бақылау сұрақтары:
- •23.Тәжірибе учаскесін бөлу
- •Бақылау сұрақтары:
- •24.Тәжірибе учаскесіндегі танаптық жұмыстар
- •Бақылау сұрақтары:
- •25. Өнімді есепке алу
- •Бақылау сұрақтары:
- •26. Мәліметтерді алғашқы өңдеу
- •Тақырып: «Іріктеу әдісі. Жиынтық және іріктеу»
- •Үлкен іріктеу
- •Бақылау сұрақтары:
- •Танаптық тәжірибе әдістемесі мен техникасын өндірістік жағдайда ұйымдастырудың ерекшеліктері
- •Бақылау сұрақтары:
- •Шаруашылықтағы танаптық тәжірибенің түрлері
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тақырып. Жиынтық және іріктеу
- •Бақылау сұрақтары:
- •Санды және сапалы құбылмалылықтардың статистикалық сипаттамалары
- •Бақылау сұрақтары:
- •Ғылыми болжамдарды тексерудің статистикалық тәсілдері
- •Бақылау сұрақтары:
- •№ 11 Тәжірибелік сабақ Тақырып: «Рендомизмді әдіспен орналастырылған танаптық тәжірибе нұсқаларының айырмашылығын дисперсиялық талдау әдісімен анықтау»
- •Сабаққа арналған материалдар мен оқу нұсқаулары:
- •Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқаулар:
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тақырып: «Латын квадраты әдісімен орналастырған тәжірибеден алынған өнім мәліметтерін дисперсиялық талдау»
- •Сабаққа арналған материалдар мен оқу нұсқаулары:
- •Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқаулар:
- •Бақылау сұрақтары:
- •Сабаққа арналған материалдар мен оқу нұсқаулары:
- •Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқаулар:
- •Айырмашылық бағасы:
- •Бақылау сұрақтары:
- •Тақырып: «Стандартты әдіспен жүргізілген тәжірибе Мәліметтерін дисперсиялық талдау»
- •Сабаққа арналған материалдар мен оқу нұсқаулары:
- •Тапсырманы орындауға арналған әдістемелік нұсқаулар:
- •Тақырып: «Екіфакторлы (3х3х3) танаптық тәжірибе мәліметтерін дисперсиялық талдау»
- •Бақылау сұрақтары:
- •Күнделік
- •20... Жылы
- •Тәжірибе нобайы (нақтылы қойылған)
- •Тыңайтқыштарды есептеу
- •Жаппай әдісі арқылы жиналған өнімін есептеу тіркесі
- •Топырақ ылғалдылығын анықтау тіркесі
- •Жұмыс пен бақылау күнделігі
- •Тәжірибе учаскесінің жоспары, оған түсірілген тәжірибе нобайы
- •Тәжірибенің бағдарламасы
- •Тәжірибе учаскесінің тарихы
- •Тәжірибе туралы жалпы мағлұмат
- •Тәжірибенің жоспарын танапта орналастыру
- •Тәжірибеге бөлінген учаскенің тарихы
- •Өндірістегі тексеру
- •Символдардың қысқаша көрсеткішттері
- •Танаптық тәжірибе әдістемесі мен математикалық статистика терминдерінің қысқаша көрсеткіштері
- •Әдебиеттер
- •4.Ч2 критериіңің мәні
Жұмыс пен бақылау күнделігі
Орындалған жұмыстар хронологиялық ретпен жазылады. Орындалған жұмыстарды, атап айтқанда олардың саны мен сапасын сипаттау қажет, мысалы, жырту тереңдігі, себу нормасы, мөлдекке енгізген тыңайтқыштың түрі мен мөлшері және агротехникасы мен әдістерінде жіберілген қате- ліктерді ерекше анықтап жазылуы қажет.
Айы, күні |
Жұмыстар мен бақылаулар |
|
|
Үлгі
(Ғылыми-зерттеу мекемесінің және бөлімінің аты)
Танап журналы (Дәнді дақылдарға)
Танптық тәжірибесі
(Тәжірибенің және тәжірибеге кіретін тақырыбының аттары)
20... жыл
Ғылыми жетекшінің фамилиясы, аты, әкесінің аты, қызметі және атағы, тақырыбы
Тәжірибені орындаушының фамилиясы, аты, әкесінің аты, қызметі және атағы
Үлгі
Тәжірибенің мақсаты мен міндеті
Тәжірибе нобайы
Тәжірибедегі мөлдектер, қайталаулар және нұсқалар саны Мөлдектік жалпы және есепке алынатын мөлшері мен көлемі.
Үлгі
Тәжірибенің жалпы алқабына мөлдектердің және мөлдектер аралығындағы аяқ жолдар мен қорғаныш алқаптар жатады
Үлгі
Тәжірибе учаскесінің жоспары, оған түсірілген тәжірибе нобайы
Жоспарда масштабы, тәжірибе учаскесінің дұрыс бағытталуы. Микрорельефтер мен дөңес, еңіс, ойпат баурайларға сипаттама беруді қажет етеді. Жоспарда мөлдектерді, қайталауларды және қатарларын қорғаныш алқаптарды, жолдар, тұрақты орнықтырған реперлер, тәжірибенің шекара- ларын уақытша белгілеген белгілер, ауыспалы егістің аты және танаптың нөмірі анық көрсетіледі.
Үлгі
Тәжірибенің бағдарламасы
Тәжірибедегі бақылаулар, талдаулар, олардың мерзімдері, тәжірибенің ұзақтығы, дақылдары, сорттары, тыңайтқыштар түрі
Үлгі
Тәжірибе учаскесінің топырағы мен жер бедерінің сипаттамасы
а) бедерін бейнелеу б) топырағын бейнелеу: Мүмкіншілігінше топырақтың түрлері классификациясын, морфологиялық сипаттауды топырақтың қабаттарына жасау, механикалық және агрегаттық құрамы, ыза суының тереңдігі, дымқыл тартқыштығы (гигроскопичность) егістіктің шекті ылғал сиымдылығы, топырақтың көлемдік және салыстырмалы массасы, құрамы, топырақтың айдалатын қабатында және одан төменгі қабаттарда, пайызбен топырақ реакциясы
Тәжірибе учаскесінің тарихы
Шауруашылық жерінен бөлінген учаскенің кейінгі үш жыл бойы қандай дақылдар себілгені, әр жылдағы енгізілген тыңайтқыштар түрлері мен мөлшерлері, өнімдері, теңестіру, барлау егістері себілгендігін көрсету қажет
Тыңайтқышты есептеу Есептеу формуласы
Мөлдек нөмірі |
Тыңайт- қыштың аты |
Қоректік заттардың құрамы |
Қоректік заттардың әсерлі заттар түріндегі мөлшері, кг/га |
Мөл- дектің көлемі,м2 |
Мөлдекке тиісті тыңайтқыш мөлшері, кг |
Тыңайтқыш ты енгізу мерзімі мен тәсілдері |
|
|
|
|
|
|
|
Үлгі
Тұқымды дайындау
1)Тұқымды тазарту (мерзімі, тазартқыш машинадан өткізілген саны).
2)Дәрілеу (мерзімі, препараттың мөлшері, тәсілі)
3)Басқа дайындау тәсілдері (скарификация – кейбір өсімдіктердің,
дәндердің қатты қабығын бұзу, сұрыптау)
Үлгі
Тұқым сапасы
-
Дақыл, сорт
Абсолт- тік масса- сы, г
Себер алдын- дағы өнгіш.,%
Өну қар- қыны
Сорттың тазалығы,
%
Шаруашы- лық жарам- дылығы,
%
Тұқым- ның ГОСТ
бойынша кластығы
Ескер- ту
Үлгі
Себу
а) себудегі жағдайлар (топырақтың ылғалдылығы, себуде үзілістер болды ма, қандай құралдармен себілді)
б) Себу мөлшері, тәсілі және тұқымды топыраққа сіңіру тереңдігі
Тәжірибедегі нұсқалар |
Мөлдек нөмірі |
Себілген тұқым |
Себу тәсілі (себу аралық қашықтығы немесе шаршы ұялы) |
Тұқымды топырақ қабатына сіңіру тереңдігі,см |
||||
себу мөлшері |
1гектарға нақ- тылы себілгені |
|||||||
кг |
млн. дана дәні |
кг |
млн.дана дәні |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Үлгі
Қосымша және жалғаспалы байқаулар
Үлгі Тәжірибе нәтижелерінің соңғы қорытындылары, ұсыныстар мен
қорытындылар
Орындаушының қолы:
Метеорологиялық жағдайлар*
Көрсеткіштері |
Бақылау жылы |
Қыркүйек |
Қазан |
Қараша |
Желтоқсан |
Қаңтар |
Ақпан |
және т.б. |
||||||||||||
І |
ІІ |
ІІІ |
І |
ІІ |
ІІІ |
І |
ІІ |
ІІІ |
І |
ІІ |
ІІІ |
І |
ІІ |
ІІІ |
І |
ІІ |
І І |
|
||
Ауаның тәуліктегі орташа температурасы |
20… жыл орташасы көпжылдығы |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ауаның максималды температурасы |
20… жыл орташасы көпжылдығы |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ауаның минималды температурасы |
20… жыл орташасы көпжылдығы |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Декада бойынша ылғалдылығы (қосындысы миллиметрмен) |
20… жыл орташасы көпжылдығы |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ауаның салыстырмалы ылғалдылығы |
20… жыл орташасы көпжылдығы |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Топырақ қабатының 5-7 см тереңдіктегі температурасы |
20… жыл орташасы көпжылдығы |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Қар жамылғы |
20… жыл орташасы көпжылдығы |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
*Метеорологиялық станцияның атын, оның танатптық тәжірибе алқаптарының қандай қашықтығын көрсету қажет.
154
Есеп карточкасы Сенімді мәліметтер бойынша
Шифр. Егіс тәжірибесінің тақырыбы
Үлгі
Тәжірибе мекемесі
шаруашылық ауыл ауданы
облысы жылы
дақыл
Тәжірибе учаскесінің агротехникалық сипаттамасы
1.Топырақ түр бөлегі және оны мәдениеттендіру дәрежесі
2. Жер бедері
3.Мөлдек алқабы: жалпы м, ұзындығы м, ені м
есепке алынатын алқабы: жалпы м,
ұзындығы м, ені м.
Тәжірибедегі есептеу жұмыстарының нәтижесі
Тәжірибе дегі нұсқа- лар аты |
Қайталаулардағы өнімдер, ц/га |
Қайталаулардағы өнімдер, ц/га |
||||
І |
ІІ |
ІІІ |
І |
ІІ |
ІІІ |
|
1 2 3 4 |
1 2 3 4 |
1 2 3 4 |
1 2 3 4 |
1 2 3 4 |
1 2 3 4 |
|
(үлгінің екінші жағы)
Жалғаспалы жағдайлар
1.Танаптық тәжірибе учаскесінде (үш жыл) бұрынғы егілген алғы дақылдар
2. Үш жыл бұрынғы учаскедегі қолданған тыңайтқыштар 3.Учаскені көктемде 20… жылы өңдеуі
4.Учаскені көктемде 20… жылы өңдеуі
Тәжірибе учаскесінде орындалған жұмыстардың барлық т.рлерін атап өту қажет мерзімдері қолданған құралдар
Жұмыстардың сапасы
Тәжірибе учаскедегі агротехникасына жалпылай сипаттау
Себу жағдайлары: а) себу мерзімі
б) себу мөлшері мен тәсілі в) сорты және тұқым сапасы
г) себу қанағаттанарлықтай ма
7.Тыңайтқыштарды енгізу жолы а) енгізу мерзімі
б) енгізу тәсілі в) сіңіру тереңдігі
г) тыңайтқыш құрамындағы қоректік заттардың мөлшері, пайыз
д) тыңайтқышты енгізу ойдағыдай орындалды
Егіс күтімі (отау, өсімдіктің түбін қопсыту)
Тәжірибе учаскесіндегі арамшөптердің жағдайлары, мысалы кейбір
арамшөптердің бөлек мөлдектегі даму ерекшелігі өте-мөте дақылдардың гүлдену кезеңінде
Ауа райының әр кезеңіндегі ерекшеліктері
Кейбір мөлдектегі дақылдың зақымдалуы, мысалы зиянкестер техникамен еніп кетушілік, мал түсуі және басқалар
Әр мөлдектегі зерттеудегі тәсілдердің әсерінің ерекшеліктері
13.Есеп жұмысын жүргізу мерзімі мен тәсілі
14. Тәжірибе учаскесінің біртектестігі туралы әдісі, жағдайларының қанағаттандырылуы және тәжірибенің сапалы жүруі туралы қорытындысы.
Карточканы толтырушының қолы:
Үлгі
Талдауға алынған үлгілерді есепке алу
Қатары |
Үлгілер нөмірлері |
Алу датасы |
Үлгілердің аты |
Үлгілерге сипаттама |
Алған жері |
|
алған шақта |
зертханада |
|||||
|
|
|
|
|
|
|
Үлгі
Ылғалдылықты анықтау
Үлгілер нөмірлер |
Ыдысы |
Үлгі массасы, кептірілгенге дейін |
Үлгі массасы кептіріл- геннен кейін |
Үлгінің кептіріл- геннен кейінгі массасы |
Ылға- лы |
|||||||
егіс- те |
зертха- нада |
нөмі- рі |
масса- сы |
ыдысы- мен |
ыдыс- сыз |
1 2 |
г |
% |
||||
Үлгі Тәжірибе қолданылатын тыңайтқыштардың түрлері мен сапалығы
Тыңайтқыштар түрлері |
Құрамы, ℅ |
Ылғалы, ℅ |
|||
|
N |
P2O5 |
K2O |
Ca |
|
Үлгі
Учаскенің негізгі мәліметтері
Орналасқан жері
Ауыспалы егіс а) дақылдар айналымы б)ауыспалы егісті енгізген жылы
Арамшөптермен ластанғанын сипаттау
Алғашқы 3 жылдағы агротехникалары
-
Мәлімет
20…
20…
20…
Қандай дақылдар өсіріледі
Негізгі өңдеу мерзімі мен тереңдігі
Қандай тыңайтқыштар енгізілді
Енгізілген тыңайтқыштар мөлшері
Дақылдар өнімі
Қосымша мәліметтер
Үлгі
Тәжірибе нобайы
-
Нұсқалар нөмірі
Тәжірибедегі нұсқалар аты
Қайталаулардағы мөлдектердің нөмірлері
1
2
3
4
5
6
7
Үлгі
Бақылау мен орындалатын жұмыстар
-
Датасы
Мөлдек нөмірі
Бақылау және орындалатын жұмыстар
Ескерту: орындалған жұмыстардың сапалылығы
Үлгі
Мөлдектердің мөлшерлері
-
Ұзындығы
Ені,м
Көлемі, м2
1.Мөлдектің жалпы мөлшері
2.Есепке алынатын алқаптың мөлшері
3.Айналасындағы қорғаныш алқабы
4.Мөлдектер аралығындағы қорғаныш алқабы
5.Тәжірибенің жалпы алқабы
