- •1. Отындар мен жағар майларды өндіру жөніндегі негізгі мәліметтер
- •1.1. Мұнайдың химиялық құрамының алынатын отындар мен майлардың қасиеттеріне тигізетін әсері
- •1.2. Отындар мен майларды алудың қазіргі кездегі тәсілдері
- •1.2.1. Тура айдау тәсілімен отынды алу жөнінде
- •1.2.2. Мұнайды бастапқы өңдеу
- •1.2.3. Мұнай өнімдерін екінші қайтара өңдеу
- •2.1. Қойылатын негізгі талаптар
- •2.2. Булану және қоспа жасау қасиеттері
- •2.4. Отынның қозғалтқышта жануы
- •2.3. Отынның қоректену аспаптарына жетуіне ықпал ететін қасиеттері
- •2.5. Детонацияға шыдамдылық қасиеттері
- •2.6. Отынның тұрақтылығы
- •2.7. Шөгінділер жасауға бейімділігі
- •2.8. Мүжілдіру агрессивтілігі
- •2.9. Бензиннің түрлері
- •3. Дизельді қозғалтқыштарда қолданатын отындар
- •3.1. Дизельді отындардың сапаларына қойылатын пайдалану талаптары
- •3.2. Отынның қоспа жасау қасиеті
- •3.3. Жану қасиеттері
- •3.4. Шөгінділер жасау бейімділігі
- •3.5. Мүжілдіру қасиеті
- •3.6. Төменгі температуралық қасиеттері
- •3.7. Отынның булануы
- •3.8. Дизельді отындардың түрлері
- •4. Газ тәрізді отындар
- •4.1 Сұйылтылған газдар
- •4.2. Сығылған газдар
- •5. Қозғалтқыштарға арналған майлар
- •5.1. Жағар майларды өндіру
- •5.2. Майлардың сапасына қойылатын талаптар
- •5.3. Тұтқырлық қасиеті
- •5.4. Төменгі температуралық қасиеті
- •5.5. Тотықтырушылық қасиеттері
- •5.6. Қорғау қасиеттері
- •5.7. Көбіктенбеу қасиеті
- •5.8. Майлардың тұрақтылығы
- •5.9. Майдың азғындауы
- •5.10. Қолданылған майларды жаңғырту
- •5.11. Қозғалтқыш майларының түрлері
- •5.12. Қозғалтқыш жағар майларының негізгі көрсеткіштері
- •5.13. Қозғалтқыш майларының қазіргі кездегі жіктемесі
- •5.13.1. Sae бойынша
- •5.13.2. Api бойынша
- •5.13.3. Ресейлік гост 17479.1-85 бойынша
- •5.14. Синтетикалық майлар
- •5.15. Минералды майлар
- •6. Трансмиссиялық майлар
- •6.1. Қолдану жағдайы және техника-экономикалық талаптар
- •6.2. Тұтқырлық-температуралық және төменгі температуралық қасиеттері
- •6.3. Майлағыштық, сыдыруға және тозуға қарсы қасиеттері
- •6.5. Қоспалар және олардың әсерінің механизмі
- •6.6. Трансмиссиялық майларды таңбалау және олардың түрлері
- •7. Созымды жағар майлар
- •7.1. Созымды жағар майларды өндіру
- •7.2. Негізгі пайдалану қасиеттері
- •7.3. Созымды жағар майларды таңбалау және олардың түрлері
- •8. Техникалық сұйықтар
- •8.1. Суытқыш сұйықтар
- •8.2. Төменгі температуралық сұйықтар
- •8.3. Гидравликалық беріліс сұйықтары
- •8.4. Қозғалтқышты қыздырмай от алдыру сұйықтары
- •9. Отын мен жағар майдың қоршаған ортаға әсері
- •10. Пайдалану материалдарының сапасын реттеу және үнемдеу жолдары
- •11. Синтетикалық желімдер
- •11.1. Синтетикалық желімдерді пайдаланудың техника-экономикалық тиімділігі
- •11.2. Желімдерге қойылатын талаптар және олардың құрамы
- •11.3.Эпоксид желімнің композициялары
- •11.4. Қанықпаған полиэфир шайырлары негізіндегі композициялар
- •12. Автомобильде қолданатын қосымша материалдар
- •12.1. Қаптағыш материалдар
- •12.2. Тығыздаушы материалдар
- •12.3. Оқшаулағыш материалдар
- •12.4. Ағаш материалдар
- •13. Пластмасса
- •13.1. Пластмассалардың қасиеттері мен құрамы
- •13.2. Пластмассалардың жіктемесі
- •13.3. Пластмассалардың қасиеттері
- •13.4. Термопластикалық пластмассалар
- •13.5. Термореактивті пластмассалар
- •14. Лакбояғыш материалдары
- •14.1. Лакбояғыш материалдары және олардың жабындарына қойылатын талаптар
- •14.2 Лакбояғыш жабындарының құрылысы
- •14.3. Лакбояғыш материалдарының жіктемесі
- •14.4. Лакбояғыш материалдарының компоненттері
- •14.5. Лактар мен бояулардың қасиеттері
- •14.6. Лакбояғыш жабындарын күтуге арналған материалдар
- •15. Резеңке материалдар
- •15.1. Резеңкенің қасиеттері
- •15.1. Резеңкенің негізгі құрамдас бөліктері
- •15.3. Резеңкенің физика-химиялық қасиеттері
- •15.4. Резеңке қасиеттерінің температураға қатысты өзгеруі
- •15.5. Ескіру процесі кезіндегі резеңке қасиеттерінің өзгеруі
- •15.6. Сұйықтың әсерінен резеңке қасиеттерінің өзгеруі
- •Әдебиеттер
11.4. Қанықпаған полиэфир шайырлары негізіндегі композициялар
Қанықпаған полиэфир шайырлары (ҚПШ)– қанықпаған мономерде немесе мономер қоспасындағы қанықпаған полимер ерітіндісі. Өндірісте кеңінен тараған қанықпаған полиэфир шайыры - стирол. Атмосфераға төзімді ҚПШ алу үшін метилметакрилатты қолданады. Мономерлердің кемшіліктері - уыттылығы мен ұшқыштығы. 31-кестеде қанықпаған полимер шайырларының қасиеттері көрсетілген.
31-кесте. Қанықпаған полимер шайырларының қасиеттері
Көрсеткіш атаулары |
Қанықпаған полиэфир шайырларының маркалары |
||||
ПН-1 |
ПН-3 |
ҚПШ-609-21М |
ҚПШ-609-22М |
||
МРТУ 6 . 05 . 1082 - 67 |
СТУ 30 . 14366 - 65 |
||||
Мономер |
Стирол |
Триэтиленгликольдің диметакрил эфирі |
|||
Меншікті салмағы, кг/м3 |
1120-1180 |
1120-1180 |
1160-1180 |
1200-1300 |
|
ВЗ-1 бойынша 200С температурадағы тұтқырлығы, сек
|
20-40 |
20-60 |
20-40 |
150-200 |
|
Көрсеткіш атаулары |
Қанықпаған полиэфир шайырларының маркалары |
||||
ПН-1 |
ПН-3 |
ҚПШ-609-21М |
ҚПШ-609-22М |
||
МРТУ 6 . 05 . 1082 - 67 |
СТУ 30 . 14366 - 65 |
||||
Стирол мөлшері, % |
30-33 |
28-31 |
- |
- |
|
200С температурадағы тіршілікке қабілеттілігі, ай, кем емес |
4 |
4 |
4 |
4 |
|
Гипериздің 3% және НК жеделдеткішінің 8%-ымен 200С температурадағы желатиндену уақыты, мин |
60-120 |
60-120 |
180-1200 |
120-480 |
|
Қату кезіндегі көлемді шөгуі, % |
8,5-9 |
9-9,5 |
10-11 |
8-9,5 |
|
Қолданылу бағыты |
Шыныпластикаларды және бөлме температу- расында қататын ком-позицияларды желім-деу үшін |
Шыныпластикадан бөлшектер дайындау үшін |
|||
Соңғы уақытта уыттылығы аз, ұшпайтын мономер – триэтилгликольдің диметакриль эфирі қолданылып жүр. Ол беріктілігі жоғары және жылуға төзімді материал алуға мүмкіндік береді. ҚПШ-ның қатайтқыштары бастаушылар мен жеделдеткіштерден тұрады. Кеңінен тарағандары НК жеделдеткіштері мен диметиланилин. Бастаушылар мен жеделдеткіштерді төмендегідей үйлесімділікте қолданады: изопропилбензол гидроасқынтотығы + НК жеделдеткіші; изопропилбензол гидроасқынтотығы + В жеделдеткіші; Бензол асқынтотығы + диметиланилин.
Кей уақытта үштік жүйе қолданылады: изопропилбензол гидроасқынтотығы + НК жеделдеткіші + диметиланилин.
Қоспаға 2-3 қатайтқышты бірден қоспай, бірінен соң бірін қосу керек. Барлығын бір уақытта қосқан жағдайда жарылыс немесе тұтану болуы мүмкін.
ҚПШ негізіндегі композициялардың артықшылықтары: эпоксидтерге қарағанда 3-4 есе арзан, бөлме температурасында қату процесін реттеуге болады, жақсы құйылады және жақсы сіңеді.
Полиэфир композицияларының кемшілігі - қату барысында шөгеді.
32-кесте. Қанықпаған полиэфир шайырларының қатуын бастаушылар мен жеделдеткіштер
Жеделдеткіш индикатордың атауы |
Сыртқы түрі |
Концентрациясы |
Ыдырау температурасы, 0С |
Бастаушылар |
|||
Бензол асқынтотығы. ТУ МХП 1897-49 |
Ақ қатты зат |
Құрғақ өнімде 96%-дан кем емес |
70 |
Изопропилбензолдың гидроасқынтотығы, ВТУ БУ 11-53 |
Сары сұйықтық, меншікті салмағы, 1,06 г/см3 |
84%-дан кем емес |
100 |
Дикумил асқынтотығы, ТУ ТСР № 744 р 62 |
Ақ кристалды зат |
- |
124 |
Жеделдеткіштер |
|||
НК жеделдеткіші (стиролдағы кобаль нафтенатының ерітін-дісі), (СТУЗ 14195-64) |
Күлгін түсті сұйықтық |
Кобаль мөлшері – 0,60-0,75%, меншікті салмағы 0,9 г/см3 |
- |
Диметиланилин, МССТ 2168-58 |
Сары түсті майлы сұйықтық |
- |
- |
В жылдамдатқышы (қышқылды дибутилфосфаттағы вана-дийдің (V) оксидінің ерітіндісі), ТУ № П-523-67 |
Жасылдан қоңыр түске дейінгі сұйықтық |
Ванадийдің (V) оксидінің мөлшері – 0,25% |
- |