2.3. Отынның қоректену аспаптарына жетуіне ықпал ететін қасиеттері

Сұйық отын бактан қоректену аспаптарына жетпеуі, әдетте, оның құрамында механикалық қоспаның, судың болуы және ауа мен бу қоспасының жүйеде кептелуінен болады.

Ауа мен бу қоспаларының кептелуі. Ауа мен бу қоспаларының кептелуі түтіктерде жанар майдың тұтастығын бұзады да, сораптың жұмыс істемеуіне әкеліп соғады. Бұл құбы­лыс қоспаны қоршаған ортаның температурасына бай­ла­нысты. Сонда жанар май жүретін түтіктерде оның қызуы артып, қайнау температурасы да жоғары болады. Әдетте, мұндай жағдай бензиннің сору түтіктерінде немесе сораптың өзінде болады, оған тек температураның артуы ғана емес, сораптағы қысымның төмендеуі де әсерін тигізеді.

Ауа мен бу қоспаларының кептелуі сорап пен карбюратор аралығында сирек кездеседі, себебі бұл екі ортада қысым ұлғайып, булануды қиындатады.

Ауа мен бу қоспаларының кептелуіне бензиннің бастапқы фракциялары әсер етеді. Ол фракцияға бензиннің 10%- ға дейінгі айдау өнімі жатады. Оның қайнау температурасы 35-70^оС аралығында болуы керек.

Бензиннің берілмей қалуы температураның жоғары­лы­ғынан ғана емес, оның төменгі деңгейіне де байланысты болады. Бензиннің берілуіне әсерін тигізетін төменгі температуралық қасиеті олардың лайлану, кристалдану және қату темпера­тура­ларымен анықталады.Бензиннің лайлануы мен қатуы. Суынан арылған бензинді біртіндеп суыта берсе, белгілі бір температурада өзінің тұнықтығынан айрылады. Оны отынның лайлану темпе­рату­расы деп атайды. Отынның лайлану себебі оның құрамындағы кейбір көмірсутектер, мысалы, парафин қатып, кристалдар пайда болады. Лайланған бензин өзінің аққыштық қасиетін әлі де жоғалтпайды, бірақ та пайда болған кристалдар сүзгілердің бетіне жабысып, сүзгінің өткізу қабілетін азайтады, бензинді тіпті мүлдем өткізбей де қояды.

Егер бензин құйылған ыдысты 45^о еңкейткенде, ол 1 ми­нут ішінде жылжымаса, онда осы жағдайға жеткізген темпера­тураны қату температурасы деп атайды.

2.4. Отынның қозғалтқышта жануы

Қалыпты жану. Жануды іштен жанатын қозғалт­қыштарда өтетін процестің бір бөлігі деп қарасақ, онда жану аса тез өтетін реакция болып табылады. Отын құрамындағы көмірсутектер мен оттегінің әсерлесуінен алау пайда болып, көптеген жылу бөлінеді.

Дұрыс жану қозғалтқыш жұмысының пайдалылығын көр­сетеді, себебі жану кезінде химиялық энергия алдымен жылу, одан кейін механикалық энергияға айналады. Жану барысы қозғалтқыштың қуаттылық және үнемділік көрсет­кіштерін анықтайды, ал жану барысының өту ерекшелігі қозғалтқыштың сенімділігі мен ұзақ уақыт жұмыс істеуіне көп әсерін тигізеді.

Отынның жануынан шыққан жылу мөлшері жану қоспасының құрамына және отынның қасиеттеріне байланысты. 1кг бензин жанғанда 665-675 ккал жылу бөлінуге тиісті. Ал іс жүзінде қозғалтқышта алынатын жылу мөлшері отынның толық жанбауынан және қоспа құрамының біртекті болмағандығынан одан кем болады.

Детонациялық жану. Кей­­­­бір жағдайларда жанғыш қоспаның ерекше жануы кез­деседі. Ол детонациялық жану. Ондай жанудың өзіне тән ерек­шеліктері бар: металдардың бір-бірімен соқтығысынан дүрсіл пайда болады, отынның түтіні қоюланады және қозғалт­қыш­тың цилиндрінде температура артады.

Детонацияның нышаны және сырттай көрінісі жақсы мәлім, алайда пайда болу себебі және бұл құбылыстардың механизмі осы уақытқа дейін толық анықталмаған. Дето­нациялық жануды түсіндіретін бірнеше теория бар, оның ішінде ең танымалысы – асқын оксид теориясы (перекисная теория).

Детонацияның ең негізгі қаупі – температураның жоға­ры­лығынан жанған газдан жану камерасының қабырғасына, піс­пек­тің түбіне жылу берілуінің көбеюінде. Жылу берілісінің кө­беюінен қозғалтқыш бөлшектері қызып кетеді де, жану камера­сы қабырғаларының, піспек түбінің әр жерлері бүлініп, кетікше­лер пайда болады. Мұндай көзге көрінетін бүлінуден басқа қоз­ғалтқыштың негізгі бөлшектері қауырт тозу жағдайында бола­ды.