- •Жалпыадамзаттық құндылықтардың мәнін ашатын әңгімелер, ертегілер, оқиғалар мен ұлы адамдардың өмірбаяны
- •1.1.1 Хрестоматиядағы мәтіндермен жұмыс істеу бойынша әдістемелік ұсыныстар
- •Бір баланың оқиғасы4
- •1.1.2 Бастауыш сынып оқушыларына арналған ертегілер, әңгімелер және оқиғалар Елтаңба
- •Шәкәрім Құдайбердиев
- •Қажымұқан палуан
- •Абай мен Әбіш
- •Қадыр Мырзалиев
- •Екі батыр
- •Тұманбай Молдағалиев
- •Абай Құнанбайұлы
- •Адал достық
- •Адалдық
- •Алтын шеттеуік
- •Жалқаулық пен Қиыншылық
- •Парасат
- •Бір минут
- •1.1.3 Орта буын оқушыларына арналған әңгімелер, оқиғалар, ертегілер, ұлы адамдардың өмірбаяны Ішкі сұлулық пен сыртқы сұлулық
- •Жамандық неден болады?
- •Б ақыт, Байлық, Ақыл
- •Жақсылық пен Жамандық
- •Өсімдіктер мен кемпірқосақ
- •Білім мен байлық
- •Ең үлкен байлық
- •1.1.4 Жоғары сынып оқушыларына арналған ағартушылардың және ғалымдардың өмірінен алынған қанаттандыратын мысалдар Шәкәрім Құдайбердіұлы
- •Жүсіпбек аймауытов
- •Сұлтанмахмұт торайғыров
- •Ыбырай жақаев
- •Кезек сенікі, келер ұрпақ20
- •Бауыржан Момышұлы естеліктерінде Қонаевтың әкесі Меңліахметтің баласына айтқан өсиеттерінен үзінділер21
- •Бауыржан момышұлы
- •Адам не үшін өмір сүреді22
- •Қизатов жәлел
- •Сталинградтағы жеңіс
- •Бақыт туралы тұжырымдар25
- •Риясыз сүйіспеншілік
- •1.2.1 Хрестоматиядағы мәтіндермен жұмыс істеу бойынша әдістемелік ұсыныстар
- •2.1. Бастауыш сынып оқушыларына арналған «Риясыз сүйіспеншілік» құндылығы бойынша ертегілер, оқиғалар және әңгімелер
- •Өмір сүрудің ең жақсы жолы
- •Емен жаңғағы
- •Күн мен түннің жермен достығы
- •Ата насихаты
- •Адал дос
- •Бақша ағаштары
- •Ананың асыл арманы
- •Әкеден қалған мұра
- •Құмырсқа мен көгершін
- •Шынайы сүйіспеншілік
- •1.2.3 Орта буын оқушыларына арналған әңгімелер, оқиғалар, ертегілер, ұлы адамдардың өмірбаяны
- •Жақсы көретініңізді айтыңыз
- •Д остық
- •Асанның есебі
- •Сары тауық пен балапандары
- •Кімнің жұмысы?
- •Ана қиялы
- •Отбасы татулығы
- •1.2.4 Жоғары сынып оқушыларына арналған ағартушылардың және ғалымдардың өмірінен алынған қанаттандыратын мысалдар Риясыз сүйіңдер
- •Лев Николаевич Толстой34
- •Жамандық бар ма?35
- •А льберт швейцер36
- •Дұрыс әрекет
- •1.3.1 Хрестоматиядағы мәтіндермен жұмыс істеу бойынша әдістемелік ұсыныстар
- •1.3.2 Бастауыш сынып оқушыларына арналған ертегілер, әңгімелер және оқиғалар иван крылов
- •Шегіртке мен құмырсқа
- •Дөңгелек
- •Сиқырлы жүзік
- •Әмір Кейқауыстың«Қабуснамасынан»
- •Мен қандай боламын?
- •Әділеттілік
- •Құлпынай мен шие
- •Үзілген гүл
- •Байлық пен ақыл
- •Ойыншықтар достығы
- •Кішкентай тас пен құмырсқа
- •Жақсылықмәнгі ұмытылмайды
- •Не жақсы? Не жаман?
- •Нежаман?
- •Достық алмасы
- •Әке мен бала
- •Нағыз адам
- •Екі балапан
- •Ұлу мен құмырсқалар
- •Күн құшағында
- •Төгілген қаймақ
- •Жақсылық
- •Үш жолдас
- •Бақтағы бақылау
- •Әдептілік
- •Ақ бидай
- •Түскі тамақ пен кешкі тамақ
- •Сәулет пен Дәулет
- •Атасының ақылы
- •Жұлдыздар
- •Құмырсқа
- •Бір жұлдызды құтқару
- •Табылған ақыл
- •Қамқорлық
- •Ізетті бала
- •Жердің шаңы
- •Қайырымдылық
- •Сиқырлы сөз
- •Жақсылық
- •Адалдық
- •1.3.3 Орта буын оқушыларына арналған әңгімелер, оқиғалар, ертегілер, ұлы адамдардың өмірбаяны Елеместің адамгершілігі
- •Түлкі мен отыншы
- •Ұстаз бен шәкірт
- •1.3.4 Жоғары сынып оқушыларына арналған ағартушылардың және ғалымдардың өмірінен алынған қанаттандыратын мысалдар Конфуций42
- •Адамдарға қызмет ету43
- •Дінмұхамед ахметұлы қонаев
- •Бәрімізге үлгі болды44
- •Қырымдағы оқиғалар45
- •Ішкі тыныштық
- •1.4.1 Хрестоматиядағы мәтіндермен жұмыс істеу бойынша әдістемелік ұсыныстар
- •1.4.2 Бастауыш сынып оқушыларына арналған ертегілер, әңгімелер және оқиғалар Қазақстан халықтары ассамблеясы
- •Ақылды қоян
- •Бала Бұлбұл
- •Ақ раушан мен қызыл раушан
- •Ханшайым мен Күлше қыз
- •Ынтымақ
- •Сүйкімді Ботагөз
- •Жамандық неден болады?
- •Әнет баба мен Қазыбек би
- •Талшыбық пен алып ағаш
- •Жақсы менжаман
- •Жалқаудың ісі бітпес
- •1.4.3 Орта буын оқушыларына арналған әңгімелер, оқиғалар, ертегілер, ұлы адамдардың өмірбаяны Бетін күнге бұрған, көлеңкені көрмейді
- •Нан созған қолды қайтарған әке
- •Кедейшілік
- •1.4.4 Жоғары сынып оқушыларына арналған ағартушылардың және ғалымдардың өмірінен алынған қанаттандыратын мысалдар Өмірден алынған оқиға54: барлығына «рахмет» айтқан Уолтер Грин
- •Қиянат жасамау
- •1.5.1 Хрестоматиядағы мәтіндермен жұмыс істеу бойынша әдістемелік ұсыныстар
- •1.5.2 Бастауыш сынып оқушыларына арналған ертегілер, әңгімелер және оқиғалар Терек пен алма ағашы
- •Әшекей қыз
- •Торғай мен адам
- •Бақытсыз бай
- •Әдепті бала
- •Ғажайып үй
- •Қоңыр қаз бен Қарауыз
- •Франклин бенджамин
- •Қарттың ақылы
- •Сөз салмағы
- •Таскене мен түлкі
- •Арыстан мен тышқан
- •Маса мен бал арасы
- •Айлакер өтірікші
- •Үзілген гүл
- •Талшыбық
- •Қайыңның көз жасы
- •Сараңдық пен жинақылық
- •Жарлы мен бай
- •Жанашыр
- •Патша және жер қазушы
- •Түймедағы
- •Қарлығаш пен шөже торғай
- •1.5.3 Орта буын оқушыларына арналған әңгімелер, оқиғалар, ертегілер, ұлы адамдардың өмірбаяны
- •Аманат аман сақтайды
- •Балықшы
- •Хан мен құмырсқалар
- •Арыстан, қасқыр және түлкі
- •Сені бағалағанды сен де бағала
- •Қызғаныштың кесірі
- •1.5.4 Жоғары сынып оқушыларына арналған ағартушылардың және ғалымдардың өмірінен алынған қанаттандыратын мысалдар Панчатантра62
- •Лев Николаевич Толстой қиянат жасамау ілімі туралы63
- •Махатма ганди
- •Махатма Гандидің естелігінен«Менің Толстойым» 64
- •Қиянат жасамаудың күші65
- •Альберт эйнштейн66
- •Альберт Энштейн қиянат жасамау туралы, біз туралы, әлем туралы67
- •Іі том. Өсиет әңгімелер
- •2.1 Өзін-өзі тану сабақтарындағы өсиет әңгімелер (мұғалімге арналған жадынама)
- •2.2 Бастауыш сынып оқушыларына арналған өсиет әңгімелер
- •Қанатты барыс туралы аңыз
- •Жақсылардың жақсысы
- •Ар, Ұят, Намыс
- •Кім бақыттырақ
- •Төле баланың төрелігі
- •Шыншыл бала
- •Риясыз сүйіспеншілік
- •Үш ағайынды жігіт
- •Отбасы татулығы
- •Күн мен Желдің дауы
- •Бала тілегі
- •Дұрыс әрекет
- •Алтын балта
- •Піл мен маймыл
- •Ақылды егінші
- •Бақ қайда барасың? Ынтымаққа барамын.
- •Қараторғай
- •Жақсылық пен Жамандық
- •Ішкі тыныштық
- •Бақ, Дәулет және Аман
- •Жақсылық пен жамандық
- •Қиянат жасамау
- •Сабыр суы
- •2.3 Орта буын оқушыларына арналған өсиет әңгімелер
- •Қайықшы туралы өсиет әңгіме
- •Қабылдау туралы өсиет әңгіме
- •Еңбек пен рухани білім туралы
- •Күректің сабы
- •Патша мен жейде
- •Патша мен тырна
- •Даналық дәндері
- •Бәрі алдыда
- •Қараңғы мен жарық69
- •Шіркін,келтедүние-ай!..70
- •Өмір сабағынан қашып құтыла алмайсың71
- •Алма ағашы73
- •Cүйіспеншілік Достар мен дұшпандар
- •Ағайындылар
- •Бірден-бір Сұлулық76
- •Дұрыс әрекет Саздан жасалған қыш құмыралар
- •Князьдің қылықтары
- •Кімді көбірек бағалайды?
- •Шығыс ұлына хат80
- •Атасының баласы81
- •Байлық пен кедейлік туралы тәмсіл83
- •Жолаушы84
- •Ішкі тыныштық Кім бақыттырақ
- •Саудагер мен ғалым
- •Болар болмас нәрсе
- •Адамгершілік86
- •Ізгілік,Махаббат,Мейірім88
- •Жылы сөзді ұмытпа89
- •Қардан жасалған гүл90
- •Күй ғұмыры... Мәңгілік91
- •Құстар неге сөйлей алмайды?92
- •Қиянат жасамау Қиындықты жеңу туралы өсиет әңгіме
- •Әділ бала
- •Шеге туралы нақыл сөз
- •Табиғатты аялайық!93
- •Жүрегіңнің отын сөндірме94
- •Түлкі, тасбақа және кене95
- •Отыз жұмыртқа96
- •Әр нәрсе тегіне тартады97
- •Ханның ісі қараға түседі ме?98
- •Жер ана туралы мысал99
- •Қаншайым мен жеті өнерпаз100
- •Даңқжайлытолған сақ101
- •Ауылдыбілесіңбе?102
- •2.4 Жоғары сынып оқушыларына арналған өсиет әңгімелер
- •Ақиқат туралы өсиет әңгіме103
- •Біртұтастықты тани біл104
- •Ақиқатқа құмарту105
- •Абсолюттіұғыну106
- •Ақылды әке туралы өсиет әңгіме107
- •Бақытты жігіт туралы өсиет әңгіме108
- •Ең бақыттыда бай адам туралы өсиет әңгіме109
- •Сүйіспеншілік Сүйіспеншілік110
- •Сүйіспеншілікке тола жүрек туралы тәмсіл111
- •Отбасы менсүйіспеншілік туралы өсиет әңгіме112
- •Сүйіспеншіліктің күші туралы113
- •Өмірде Сүйіспеншілік маңызды 114
- •Бақыттың құны туралы тәмсіл115
- •Уақытыңды сатып алсам боладыма?117
- •Дұрыс әрекет
- •Риясыздық туралы өсиет әңгіме 119
- •Асығыстық жасамаңыз!120
- •Екі әке туралы өсиет әңгіме121
- •Мәртебеліеркек (Изюньизы) конфуцийлік дәстүрдің нышаны ретінде122
- •Әке туралы өсиет әңгіме123
- •Сабақ алу124
- •Жүректің раушангүлі туралы өсиет әңгіме125
- •Сұлтан және данышпан126
- •Жауапкершілік жүгі128
- •Алғысты дәмету129
- •Өміріміздегі 1 мен 0-дер130
- •Талшын ағашы132
- •Мейірімді және иғтибарлыбол!133
- •Өсиет134
- •Өмір сүрудің ең жақсы жолы135
- •Ішкі тыныштық
- •Ішкітыныштық136
- •Ішкітыныштық137
- •Тыныштық туралы өсиет әңгіме138
- •Ұят туралы өсиет әңгіме139
- •Маймыл мен шахматтар140
- •Сезімдер мен қызығушылықтарды басқару141
- •Кемелденгенадам143
- •Қиянатжасамау Көбелектен алған сабақ145
- •Жарылқаушылық туралы тәмсіл146
- •Адам мен құс туралы өсиет әңгіме147
- •Үнді өсиет әңгімесі: Әулие және жылан 148
- •Әділет өлмейді150
- •Әдебиеттер тізімі
- •Өзін-өзі тану мұғаліміне арналған хрестоматия
Асығыстық жасамаңыз!120
Ошо Раджништанныңоқиғасы
Ауылда тұратын бір кедей қарттың керемет ақ аты болыпты. Ешкім бұрын соңды ондай атты көрмепті; ол сондай сұлу, сымбатты және мықты болғандықтан, патша қартқа қызғанышпен қарапты. Ол қожайынына ат үшін үлкен сыйақы ұсыныпты, бірақ шал былай айтыпты: «Бұл ат мен үшін жәй ғана ат емес, дос. Ал досты қалай сатуға болады?» Оның кедей болғаны сонша атты сатуға қызықтыратын нәрселер көп болды, бірақ ол оны істемеді.
Бір күні азанда мал қорасына кірген монах атының жоқ екенін көрді. Мұны естіген барлық тұрғындар оны сөге бастады.
Сен, шал, ақымақсың,—деді олар. — Бір күні бұл атты ұрлап кететіні бәріне белгілі еді. Кедей бола тұрып осындай асылды қолда ұстап. Дұрысы сен оны қалаған бағаға сатуыңа болар еді. Ал енді атың қайда? Қандай бақытсыздық!
Біраз уақыт өтпейінше ненің бақыт екенін, ненің бақытсыздық екенін айта алмайсың, - деді қарт монах. – Қазір тек қорада аттың жоқ екенін ғана айтуға болады. Бұл дәлел, қалғанының бәрі тек жорамал. Сіздер қалай шешім шығарасыздар?
Өзіңді алдама, - деп жауап берді адамдар. – Біз, әрине философтар емеспіз, бірақ ақиқатты көрмейтіндей ақымақ емеспіз. Сенің атың ұрланған, сондықтан бұл әрине, бақытсыздық!
Сіздердің солай ойлауға құқықтарыңыз бар, ал мен болсам қора бос болса, яғни онда ат жоқ, деген дәлелімде қаламын, - деп жауап берді монах. – Бұл бақыт па немесе бақытсыздық па, мен біраз уақыт өтпейінше біле алмаймын, ал бұл бар болғаны шағын ғана оқиға. Кейін не боларын ешкім білмейді. Қария: «Асығыстық жасамаңыз» - деді. Ауылдағылар қарияға күліп, үйлеріне тарады.
Он бес күннен кейін тосыннан ат қайтып келді және жалғыз емес, өзімен бірге бір топ жабайы аттарды ерте келген. Енді адамдар тағы жиналды.
БІРАЗ УАҚЫТ ӨТПЕЙІНШЕ НЕНІҢ БАҚЫТ ЕКЕНІН, НЕНІҢ БАҚЫТСЫЗДЫҚ ЕКЕНІН АЙТА АЛМАЙСЫҢ, – ДЕДІ ҚАРТ КІСІ.
Шал, сен дұрыс айтыпсың! – деді олар.
Сендер оқиғаны толық білмей тұрып тағы шешім шығарып тұрсыңдар. – деп жауап берді шал. – Сендер кітаптың тек бір бетін ғана оқыдыңдар, сол бір бет арқылы барлық кітапты бағалауға болады ма? Адамдар қарт адамға қарсы шықпаса да бірақ, көңілдерінің түбінде он екідей атты иемдену бақыт болмауы мүмкін емес.
Қарттың жалғыз ұлы болды. Ол жабайы аттарды үйрете бастады. Бір апта өтпей жатып ол аттан құлап, аяғын сындырып алады. Тағы да адамдар жиналып, тағы да көзқарастарын білдіре бастады.
Иә, шал, сенің айтқандарың тағы да дұрыс болып шықты, – деді олар. – Бұл бақытсыздық. Жалғыз ұлың аяғын сындырып алды! Қартайғаныңда саған сүйеу болар еді, ал енді?...
Бұл тағы да пайымдау, – деді қарт. Өмірде пікір білдіріп, шешім шығаруға асықпаңыздар. Мен бұл оқиғаға дәл қазіргі болып жатқан оқиға деп қараймын: менің ұлым аяғын сындырып алды.
Бірнеше күннен кейін елге жау тиіп, соғыс басталды, барлық жас жігіттер әскерге шақыртылды. Тек шалдың ұлы ғана мүгедек болғаны үшін қалдырылды.
Адамдар тағы да жиналып мұңдарын шағып, жылады: әр үйден бір немесе бірнеше баласы кеткен және олардың қайта оралатындықтарына үміт аз еді. Ауылдың бар адамдары шалға келіп бұрынғы жазғырғандары үшін кешірім сұрап, балаларына бата беруін сұрады.
АСЫҒЫСТЫҚ ЖАСАМАҢДАР (ТЕРІС ПІКІР БІЛДІРМЕҢДЕР), - ДЕДІ ҚАРТ, - АСЫҒЫСТАН ТУЫНДАҒАН ШЕШІМ (ТЕРІС ПІКІР БІЛДІРУ) – БҰЛ АҚЫЛДЫҢ ҚАТЫП ҚАЛҒАН КҮЙІ.
Асығыстық жасамаңдар, - деді қарт, - ғайбаттау (теріс пікір білдіру) – бұл ақылдың қатып қалған күйі.Не болатынын ешкім біле алмайды. Білгеніміз – менің балам қасымда, сіздердікі әскерде… Осылардың қайсысы бақыт, қайсысы бақытсыздық екенін айта алмаймыз. Ненің бақытсыздық екенін жолдың соңына дейін жүріп бармайынша біле алмаймыз. Шешім шығаруға асықпаңдар. Біз ненің жақсы екенін, ненің жаман екенін өмірді толық елестетпей біле алмаймыз.
Өсиет: Асығыстық жасамаңыз! Өмірдің кішкентай ғана бөлімін көріп, келер нәрсе жайлы шешім қабылдамаңыз. Шешім ақылдың тоқтап қалуымен пара-пар. Шешім қабылдасаңыз, ақыл әрі қарай ойлауды тоқтатады. Осыған қарамастан ақыл адамды бір шешім қабылдауға үнемі итермелеп тұрады. Өйткені, үнемі бір нәрселерді ойлау адамға қиын. Алайда, бұл жол ешқашан бітпейді. Бір есік жабылса, басқасы ашылады. Бір мақсатқа қол жеткізген болсаңыз, едәуір үстем бір мақсаттың барын көресіз.
«Ғайбаттау – бұл ақылдың қатып қалған күйі?» пікірін қалай түсінесіздер?
Әлемнің жалпы бейнесін не үшін елестету керек?
Қалай ойлайсыздар пікір білдірмеу дұрыс әрекеттің көрінісі бола ма? Жауаптарыңызды өмірден алынған мысалдармен дәлелдеңіздер.
Өз тәжірибелеріңізден дұрыс әрекеттің көрінісімен байланысты мысалдар келтіріңіздер.
