Әнет баба мен Қазыбек би

Ә. Мамашәріптегі

Тобықты Әнет баба қартайып, жасы тоқсанға келгенде ел дауы, жер дауы, жесір дауына көп араласпай, Қожа Ахмет Йассауи, Сопы Алдияр секілді даналардың кітаптарын оқып, оңаша жатады екен. Қоржын-қоржын кітаптарды ақтарып,кейде көзінің жасы сақалын жуып жылап та алады екен, кейде балаша мәз болып күледі екен.

– Әнет баба, не іздеп жүрсіз, кімді іздеп жүрсіз? – деп сұрапты бірде ауыл сыртында кездесіп қалған Қазыбек би.

– Өзімді іздеп жүрмін, шырағым, – деп жауап беріпті Әнет баба.

Жас Қазыбек ештеңені ұға алмай аңтарылып тұрып қалыпты.

–Түсінбегеніңді біліп тұрмын. Өзімді іздеп жүрмін дегенімнің мәнісі мынау, шырағым. Адам баласы жарық дүниеге келгенде пәк, адал, таза күйінде келеді. Өсе келе әрнені көреді, әрнені естиді, жақсыға да, жаманға да бой ұрады. Баяғы пәктігін жоғалтады. Жасы ұлғайып, қызыл-жасыл дүниенің қызығы басылған соң, баяғы адал күйіне қайта оралады. Енді маған ештеңенің керегі жоқ. Баяғы күнәдан адал жүрегім керек. Өзімді іздеп жүрмін дегенім – осы.

Кейін Қаз дауысты Қазыбек би Әнет бабадан сөз үйреніп, кеңес сұрап, ақыл алу үшін көшіп келіп, қатар қонып, екі-үш жыл іргелес отырыпты. Қазыбек биден:

– Би, сен бұл дүниеде кімге қарыздарсың?– деп сұрапты Әнет баба бірде одан.

– Жаратқанға қарыздармын, – деп жауап беріпті Қазыбек би.

– Сосын кімге қарыздарсың?

– Сосын анама. Ол мені жарық дүниеге әкелді.

– Сосын кімге қарыздарсың?

– Атама. Ол мені тәрбиеледі, өсірді, оқытты.

– Тағы кімге қарыздарсың?

– Халқыма. Ол мені қадіріме жетіп көтере білді.

– Тағы кімге қарыздарсың?

– Әнет баба, Сізге қарыздармын. Сіз менің көп нәрсеге көзімді аштыңыз,– деп жауап беріпті Қазыбек би.

• Әңгімеде адамдардың арасындағы қандай қарым-қатынас туралы айтылады?

• Әнет бабаның «өзімді іздеп жүрмін»,– деген сөзі нені білдіреді?

• Адамның жүрегінің тазалығы қандай әрекеттерден көрінеді?

• Қазыбек бидің жауабынан қандай құндылықтар мен қасиеттерді байқадыңдар?

Талшыбық пен алып ағаш

Н. Қадырбаев

Жол бойында талшыбық пен алып ағаш өсіп тұрды. Бір кезде қатты жел ұйтқи соғып, демде алай-түлей дауыл көтерілді. Алып ағаш міз бақпай, аласапыран дауылға: «сабыр ет, сабыр ет» дегендей, жапырақтарымен сусылдай үн қатты. Жанындағы жас талшыбық солқылдата соққан дауылға иіле берді.

– Мына дауыл көкке ұшырып жіберер ме екен, қайтер екен? – деп, алып ағашқа үрейлене тіл қатты.

– Иіліп тұру – жас талшыбық, сенің еншіңе тиген асыл қасиет-ау, біле білсең. Бәлкім, өзіңдей балауса шағымда иілуді білмей өссем, алып ағаш болуым, әй қайдам, екіталай шығар, – дейді алып ағаш сабырлы мінезбен ой құшағынан серпіле.

• Жас шыбықтың қорқынышының себебі неде?

• Алып ағаш жас шыбыққа қандай ақыл айтты?

• Төзімділік дегенді қалай түсінесіңдер?

• Адамға өмірде төзімділік, табандылық не береді?

• Қандай құндылықтар арқылы төзімділікке жетуге болады?

Жақсы менжаман

Б. Әділов

Адам атызға бір Гүл әкеп отырғызды. Құнарлы жерге отырғызылған ол күннен күнге тамыр жайып, гүлдеп өсе берді. Гүл бәрін де сүйетін: мөп – мөлдір суды да, тап –таза ауаны да, күннің нұрын да. Айналаға еркелей, құмарлана қарайтын. Ол осынау тіршілік иесі болғанына, өзін әкеп отырғызған адамға да өте риза еді. Бір күні:

– Әй, сен көп асқақтама! Мен тірі тұрсам, әлі өмірге келгеніңе өкінетін боласың, – деген шіңкілдек дауысқа жалт қараса, дәл төменде түрі ұсқынсыз шөп басын қылтитып тұр екен.

Гүлдің көңілі ортайып, бір түрлі жабырқап қалды. Ештеңе дей алған жоқ. Көздері жасаурап кетті. Бірте – бірте солып, сарғайып бара жатты. Амалсызжанындағы өзіненбіршама үлкендігі бар Гүлге басын сүйеді.

– Жабырқама, сабыр ет! – деп жұбатты ол.

– Адамдар оны«арам шөп» депатайды. Өз құлқынан басқаны ойламайтын шөп.Әлі – аққұтыламыз.

«Жақсы сөз –жарымырыс» дегенғой. Оның көңілі біразкөтеріліпқалды.

Әлгі Гүлдің айтқаны рас болып шықты. Ертесіне бір бала келді де, арам шөпті жұлып тастады.

Гүлқайтадан құлпырып өсе бастады. Алайда, көп нәрсені ұқты. Өмірде жақсылар да, жамандар да бар екен-ау.

• Гүлдің көңілі неге жабырқады?

• Басқа гүл оны қалай жұбатты?

• Гүлде қандай сезім пайда болды?

• Неліктен арам шөп өзін ғана ойлайды?Себебін түсіндіріңдер.

• Өзімшілдік адамдарда қай кезде көрініс береді?

Кім кінәлі?

Г.Әзімбаева

Алмас пен Думан тату достар еді. Екеуі сыныптас, бір партада қатар отыратын.

Үзіліс кезі. Мектеп ауласында доп қуып жүрген Алмас,байқамай ағаштың бұтағын сындырып алды. Бұл уақытта күзетші атай осы маңда болатын. Сынған бұтақты көріп, Алмастың жанына келді:

– Бұтақты сен сындырдың ба? – дейді.

– Мен емеспін... – дейді Алмас бірден.

Неге екенін оның жанында тұрған Думан өз-өзінен қызарып кетті.

Күзетші енді Думаннан:

– Әлде, сындырған сенсің бе? – деп сұрады. Ол үндемеді.

– Онда, кінәлі сен болдың ғой, мойныңа алуға батылың жетпей тұрған, – дейді күзетші Думанға тесіліп.

Думан кінәлі досына бір қарады да, бұрылып жүре берді.

Досын ренжітіп алған Алмас қатты қапаланды. Оның соңынан:

– Тоқтай тұршы!.. – дейді дауыстап.

Күзетші кімнің кінәлі екенін іштей сезді. Бірақ, үндемеді.

• Алмас неліктен өз әрекетіне жауап беруден бас тартты?

• Неліктен Думан жауап беруге қиналды?Осы әрекеті дұрыс деп ойлайсыңдар ма?

• Алмас неліктен өзін ыңғайсыз сезінді?

• Осы оқиғадан қандай сабақ алуға болады?