Қиянат жасамаудың күші65
Арун Ганди – Ганди атындағы Қиянат жасамау институтының негізігін қалаушы Махатма Гандидің баласы. 9 маусымда Пуэрто Рико университетінде ол өзінің дәрісінде қиянат жасамау туралы келесіжағдайды әңгімелеп береді:
Мен 16 жасымда ата-анаммен бірге атамның күшімен ашылған институтта тұрдым. Ол қант плантациясының орталығында Оңтүстік Африкада орналасқан. Біздің үйіміздің жанында көршілер болмады. Менің екі әпкем болды. Біз фильмді көру үшін және достармен кездесу үшін қалаға барудың амалдарын үнемі іздестіретінбіз.
Бір күні әкем конференцияға қатысу үшін оны қалаға апарып тастауды өтініп сұрайды. Мен осы сәтті пайдаланып киноға баруды ұйғардым. Қалаға баратынымды естіген анам маған азық-түліктің тізімін берді, ал әкем көлікті автосервиске көрсетуге алып барғанымды қалады. Таңертең әкемді конференцияға жеткіздім, ол маған: «Кешкісін сағат 5-те кездесіп, үйге бірге қайтамыз» - деп, айтады.
Мен тез арада барлық тапсырмаларды орындадымжәне бірден жақын жердегі кинотеатрға жөнелдім. Джон Уэйннің қатысуымен екі сериялы киноны көріп, қатты қызығып уақытты байқамай қалдым. Есіме түскенде сағат кешкі бес жарым болды. Гаражға барып, келіскен жерге жетем дегенше сағат кешкі алты болды.
- «Неге кешіктің?» - деп, әкем ренжіп сұрады. Киноға барғанымды айтуға қатты ұялдым, сөйтіп машина дайын болмағасын кешіктім деп өтірік айттым. Бірақ әкем гаражға звондап алдын ала барлық жәйді білім тұрған екен. Осылайша менің өтірігімді шығарып, ол былай деді:«Менің тәрбие беруімде бір нәрсе дұрыс болмай тұр, өйткені сен маған өтірік айта бастадын. Мен өзімнің қателігімді түсіну үшін машинадан бас тартып үйге дейін ойланып, жаяу 18 миль қашықтықта жүріп барамын.»
Сонымен, ол қараңғы, жарығы жоқ және тегіс емес жолмен үйге жаяу қайтады. Мен оны тастап кете алмадым. Бес жарым сағат бойына мен оның соңынан машинамен еріп келдім. Осылайша менің өтірігімнің кесірінен әкем өзін жазалайды. Сол сәттен бастап өтірік айтпауға өз-өзіме ант бердім. Мен үнемі сол жағдайды есіме түсіремін. Егер әкем мені жазалағанда мүмкін мен бұл жағдайды ұмытып, кетер ме едім. Бұл жағдай маған сабақ болмас еді.Мен сол жазаны бастан кешіріп, әрі қарай өтірік айтуды жалғастыратын шығармын. Бірақ әкемнің қиянат жасамау арқылы маған тәрбие берудің осы әрекеті үлкен күшке ие болды. Мен осы күнге дейін оны ұмыта алмаймын. Қиянат жасамаудың күші осындай.
Қиянат жасамау құндылығының мәні неде?
Неге қиянат жасамаудың күші зор?
Нені ұғынып, түсінгенде ғана қиянат жасамаймыз? Жауаптарыңды өмірден алынған оқиғалармен дәлелдеңдер.
Қиянат жасамау құндылығын тәжірибеде қолданудағы мысалдарды сипаттаңдар.
Альберт эйнштейн66
(1879 - 1955)
Альберт Эйнштейн 1879 жылдың 14 наурызында кедей еврей отбасында дүниеге келді. Алғашқы білімін Мюнхендегі католиктік шіркеуде игереді. Бұл мектепте ол діни түсініктерді барынша таңуға тырысса да, кейіннен ғылыми кітаптарға ықыласы ауып, ақыры ғылым жолына бет бұрады.
Гимназияда оқып жүрген кезде, Альберт қиын оқушылар қатарына жатқызылып, оның тәртібі туралы мұғалімдер арасында көп әңгіме жүрді. Мұғалімдермен пікірталастыруға бейім тұратын ол математика мен латын тілі пәнінен басқа сабақтарға салғырт қарап, жеткілікті деңгейде көңіл бөлмей оқыған.
Осылайша, болашақ ғалым 1895 жылы Цюрихтегі Политехникумге оқуға түсуге әрекет жасап көреді. Дегенмен, сол жолы бағы жанбай қалып, оқу табалдырығын аттай алмайды. Келесі жылы қайта бағын сынап, сол жерде білім алуға кіріседі. Ғылым мен техникаға бейім Альбертке бұл жер әлбетте, ұнады. Білім ала жүріп, осы оқу орнында өзінің болашақ жары Марич Милевамен танысады. Оқуын аяқтаған соң, Альберт біраз уақыт бойы тұрақты жұмыс орнын таба алмай әуреге түссе де, өзінің ғылыми ізденістерін тоқтатпай, жалғастыра береді. Осылайша, 1901 жылы өзінің алғашқы "Капилярлылық теориясының салдары" атты мақаласын жариялайды. Тура төрт жылдан соң, 1905 жылы барлығымызға аян салыстырмалылық теориясы жұртшылыққа таныстырылады. Осы жылы Эйнштейннің 3 атышулы мақаласы жарық көреді. Бұл теория ол кезде "арнайы салыстырмалылық теориясы"деп аталған еді. 10 жыл өткен соң, жалпы салыстырмалылық теориясы пайда болып, барлығымызға белгілі күйге енді. Басқаша айтсақ, осы жылдары Энштейн бүкіл ғылымды дүр сілкіндіріп, теориялық физиканың жаңа дәуірін бастап берді. 1921 жылы ғалым Нобель сыйлығына ие болады. Гитлер билік басына келгеннен кейін, 1933 жылы Германиядан біржола кетіп,АҚШ-қа көшеді. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталған соң, Эйнштейн бейбітшілікті көп насихаттауға бет бұрып, өмірінің соңын осы АҚШ-та өткізіп, сол жерде дүние салады. Оны білетін жұрт өте кішіпейіл, жайдары жан болғандығын айтады. Өте абыройлы ғалым болса да, өзінің де қателесуі мүмкін екендігін әрдайым мойындап, диалогтан еш қашпаған.
Әділетсіздік, қанаушылық, жалғандық оның жүрегінде үлкен сыза қалдыратын. Майя әпкесіне жазған хатынан (1935): «Адамдар әділеттілікке және адалдыққа ұмтылысты жоғалтып барады...Барлық адами құндылықтардың негізі болып табылатын адамгершілікті жоғалтып бара жатқан сияқты...». Өмірдің соңында Эйнштейн өзіндік құндылықтар жүйесін қысқаша қалыптастырды: «Менің жолыма жарық берген және маған күш берген құндылықтар – бұл мейірімділік, сұлулық және ақиқат».