Абай мен Әбіш

Наушабайдейтінкісіжолжүріпкележатып,Абайдың үйіне түсіпті. Жайғасып отырған соң ол:

-Абайжан, өзіңе асыл сөз, алғыр ой тауып айтқан кісі болды ма? - деп сұрапты. Абай сәл ойланып отырыпты да:

-Менің Әбдірахман деген балам бар еді. Оны тоғыз жасында Семейдегі орысмектебіне оқуға бердім. Оны бітірген соң, Петербургке жібердім. Қыс оқып, жаз демалысқа үйге келді. Сұрастырып байқасам, оқуы жақсы көрінеді. Баламның алымдылығын сынап білейін деп ойладым да, бір күні жай әңгімелесіп отырып:

-Қалқам Әбіш, осы әлемдегі жаратылыста ақ зат асыл ма, қара зат асыл ма? - деп сұраған едім. Ол іркілместен:

-Ақ зат асыл ғой, - деді.

-Неге, қара зат асыл емес пе? - дедім мен. Әбіш бетіме қарап күлді де:

-Қараны қалай асыл дейсіз? - деді.

Мен:–Біріншіден, адам баласы барлық дүниедегі жаратылысты көзбен көреді емес пе? - дедім,

Бірақ көздің ағы көрмейді, ортасындағы кішкене қарашығы ғана көреді. Қараның асылдығына осы дәлел.

Екіншіден, қағаз ақ, одан адам оқып білім ала алмайды, үстіне жазған қара сиядан өнер-білім алады.

Үшіншіден, жас шақта адамның сақал-шашы қара болады. Осыған байланысты жас күнде адамда ақыл, білім, қайрат көп болады. Қартайғанда шаш-сақал ағарады. Ал, адамда ақыл, білім, қайрат та азаяды, сондықтан ақтан қараны асыл ма деп ойлаймын, - дедім.

Сонда Әбіш: -Оның бәрін қалай білдіңіз? - деді. -Ақылмен білдім, - дедім мен.

 -Олай болса, ақыл мида болмай ма, ал ми ақ зат емес пе!  Екіншіден, ақыл - нұр, жарық зат. О да аққа ұқсамай ма? - деді. 

Мен баламның тауып айтқан сөзіне риза болып, маңдайынан иіскедім.

• «Ақыл – нұр, жарық зат» деген сөзді қалай түсінесіңдер ?

• Ақ пен қараны ажырату үшін жүректі тыңдау керек пе, әлде ақылға салған дұрыс па?

• Адамды қандай ізгі қасиеттер жақсылыққа жетелейді? Әңгімелеп беріңдер.

• Қадыр Мырзалиев

(1935 - 2011)

Қ адыр Мырзалиев 1935 жылы Батыс Қазақстан облысында туған.Ақын, Қазақстанның халық жазушысы, Қазақстан Әнұраныныңсөзін жазған авторлардың бірі.

«Балдырған», «Жұлдыз» журналдарында қызмет еткен. Балаларға арналған «Күміс қоңырау», «Жаңғалақтар», «Ноян, қоян», «Алуан, палуан» кітаптары бар.

Не үшін?

Қ.Мырзалиев

Екі көзің не үшін керек?

Жақсыларды көру үшін!

Екі қолың не үшін керек?

Елге көмек беру үшін!

Құлақ деген не үшін керек?

Ақыл-кеңес тыңдау үшін!

Жүрек деген не үшін керек

Жауларымнанқыңбау үшін!

Тіл мен жағың не үшін керек!

Ақиқатты айту үшін!

Ал аяғың?..

Шет жүрсем,

Туған жерге қайту үшін!

• Көздің, қолдың, жүректің, тілдің, аяқтың шынайы міндеттерін қалай түсінесіңдер?

• Қандай қасиеттер арқылы адам ақиқатқа жете алады?

• Өзгелердің бойындағы жақсы қасиеттерді қалай танып, біле аласыңдар?Мысал келтіріңдер.

• Өз достарыңның бойындағы жақсы қасиеттерді сипаттап бер.

Екі батыр

Ертеде қазақ жерін жоңғарлар басып алыпты.Қазақтың Қожан,Мәнжі дегенқос батыры қол жинап, туған елін азат етуге жорыққа шығыпты.Олар жауларын тықсыра отырып, Бүркітші тауына жетіпті.Осы арада екі жақтың да әскерлері шатырларын тігіп, дем алуға жатыпты.

Жоңғарлардың бір шалы қазақтарға елшілікке келіпті.Ойы – қазақ батырларын көру екен.

Мәнжі батыр Қожанды аға тұтып, атын ерттеп жүретін көрінеді. Шал келген кезде,сол әдетімен ат ерттеп жатыпты.

–Сен кім боласың?- деп сұрапты одан шал.

–Мен Қожан батырдың ат ерттеушісі болам,-депті Мәнжі.

–Ендеше, сен маған Қожаныңды көрсетші,- депті елші.

–Мен қазір қазанаспаға бір-екі тас әкеле қояйын,сосын жолықтырамын,- деп Мәнжі төбеге қарай кетіпті.Іле-шала оралыпты. Екі қолтығында кебежедей екі тасы бар батырды көрген елші асығыс атқа қоныпты. Қолбасына барыпкөргенін айтыпты.

• Егер атқосшысы екі кебежедей тас көтерсе,батыры қандай болмақ?- деп, жау сол түні қашып кетіпті.

• «Батыр» деген ұғымның шынайы мәнін қалай түсінесіңдер?

• Батырлардың бойынан қандай қасиеттерді көре аламыз?

• Қандай батырларды үлгі тұтасыңдар?Не үшін?

• Оларға ұқсап өсу үшін қандай дұрыс әрекеттер жасап жүрсіңдер?